قايرات نۇرتاس: «ناعىز رۋحاني دەمالىس – مەككەدە»
«تٸل ۇشىندا تۇرعان ٷشٸنشٸ دۇعامدى ايتا المادىم...»
– اسسالاۋماعالەيكۋم, قايرات! جاقىندا سٸزدٸڭ كٸشٸ قاجىلىق ساپارىنا بارىپ كەلگەنٸڭٸزدٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر ارقىلى ەستٸپ, بٸلدٸك. العان ەسەرٸڭٸزدٸ ٶز اۋزىڭىزدان ەستٸسەك...
– ۋاعالەيكۋماسسالام! يە, اللانىڭ قالاۋىمەن ۋمرا قاجىلىعىنا امان-ەسەن بارىپ كەلدٸم. كٶپتەن بەرٸ ويىمدا جٷرگەن ارماندارىمنىڭ بٸرٸ ەدٸ. ول ەسەردٸ كٶرمەي, بٸلمەي ەشكٸم شىنايى سەزە المايدى ەكەن. جولى تٷسٸپ, بارىپ, قۇلشىلىعىن ٶتەپ كەلگەن كەز-كەلگەن مۇسىلمان بارعانىنا رازى شىعار. ماعان دا وسىنداي ساۋاپتى ساپاردى نەسٸپ ەتكەنٸ ٷشٸن شٷكٸرشٸلٸك ايتامىن. قاجىلىققا بارعان العاشقى كٷندەرٸ ٸشٸمنەن تىنىپ, ەسەرٸمدٸ سىرتقا شىعارا الماي, بٸراز بۋلىعىپ جٷردٸم. قاعباداعى قارا تاستى سٷيسەم دەپ نيەت ەتٸپ, عۇسىل قۇيىنىپ, قاعباعا بەت الدىم. اللا نيەتٸمدٸ قابىل الىپ, قارا تاسقا جەتتٸم, سٷيدٸم – سول سەتٸم ەشقاشان ەسٸمنەن كەتپەيتٸن شىعار. «اللا, وتباسىمىز بەن بارلىعىمىزدىڭ جٷرەگٸمٸزگە يمان بەرە كٶر, ەلٸمٸزدٸڭ تىنىشتىعىن تۇراقتى ەت» دەپ ەكٸ تٸلەگٸمدٸ ايتىپ ٷلگەردٸم. تٸلٸمنٸڭ ۇشىندا تۇرعان ٷشٸنشٸ دۇعامدى ايتىپ ٷلگەرمەدٸم. حالىقتىڭ نٶپٸرٸ تولقىنداي كٷشتٸ بولعاندىقتان, سول زاماتتا-اق شەتكە ىسىرىپ جٸبەردٸ. ەرٸكسٸز كٶزٸمە جاس كەلدٸ... ٶتە ەرەكشە ەسەر. قايتالانبايتىن سەزٸم. شىنىمدى ايتسام, وسى كەزگە دەيٸن مەنٸڭ ٶمٸرٸمدە مۇنداي جەڭٸس بولعان ەمەس. اينالامدا قانشاما مۇسىلمان ٷمٸتپەن قارا تاسقا قاراي قولىن سوزىپ جاتتى. ولاردىڭ ەرقايسىسىنىڭ جٷرەگٸندە ەڭ اياۋلى, ەڭ قىمبات تٸلەكتٸڭ بار ەكەندٸگٸن, سول ارماندارىن ايتۋعا وقتالىپ تۇرعانىن كٶزدەرٸندەگٸ قۋانىشتىڭ ۇشقىنى ايتىپ تۇرعانداي. مەن سول سەتتە ەلەمنٸڭ ەر قيىرىنان جول ازابىن شەگٸپ مەككەگە جەتكەن بارلىق مۇسىلماننىڭ ەڭ ٸزگٸ تٸلەكتەرٸ قابىل بولسا ەكەن دەپ تٸلەدٸم...
وسى ساپاردا نەنٸ ويعا الدىم, ٸشتەي نەنٸ قالادىم, بەرٸ ورىندالىپ جاتتى, اللاعا شٷكٸر. كەيٸن قاسيەتتٸ مەدينا قالاسىنا باردىق. پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س) مەشٸتٸنە بارىپ, ناماز وقىدىق. تٸلٸ, تٷسٸ, ۇلتى, مەملەكەتٸ ەرتٷرلٸ بولعانمەن, دٸنٸ, جٷرەگٸ بٸر كٷللٸ مۇسىلمان بالاسىنىڭ باسىن بٸر جەردە قوسقان اللا نەتكەن مەيٸرٸمدٸ ەدٸ! وسىنداي كەرەمەتتٸ كٶرٸپ تۇرىپ, تاعى دا ارماندادىم. ول ارمانىم – ٷلكەن قاجىلىققا بارۋ. قاعبانى كٶرگەن ادام ەكٸنشٸ رەت تاعى دا بارعىسى كەلٸپ تۇراتىنداي, ەرەكشە سەزٸممەن ورالادى ەكەن. مەنٸڭشە, ناعىز رۋحاني دەمالىس – مەككەدە. بٸر جاعىنان پارىزىڭدى ٶتەيسٸڭ, ەكٸنشٸ جاعىنان ادام تەۋبەگە كەلٸپ قالادى ەكەن...
– بۇل ساپارىڭىزدىڭ سٸز ٷشٸن ماڭىزى قانداي? سٸزدٸ سودان كەيٸن سىناپ جازعاندار دا بولدى عوي...
– مەككە مەن مەديناعا ساپارىم – مەن ٷشٸن تەربيە مەكتەبٸ. ويىم تۇراقتالعانداي, يمانىم كٷشەيگەندەي. يە, مەنٸ سىنعا العان سايتتار, پوستتار بولدى. بٸراق ول جازبالاردى مەن بەرٸپ, دەن قويىپ, زەر سالىپ وقىعان جوقپىن. اينالامداعى جاناشىر جانداردان عانا شەت جاعاسىن ەستٸدٸم.
بٸرٸنشٸدەن, ەلگە ەرسٸ ەشنەرسە كٶرسەتكەنٸم جوق. بولماسا, تٷنگٸ كلۋبتارعا شاقىرىپ, تٷتٸن تٷتەتكەندٸ جارنامالاپ جاتقانىم جوق. ەكٸنشٸدەن, نيەتٸم – جاستارعا ٷلگٸ بولاتىن نەرسە كٶرسەتكٸم كەلدٸ. ەيتپەسە, ەلەمنٸڭ ەڭ ٸرٸ دەگەن شاھارلارىندا, قىمبات رەستوراندارى مەن دەمالىس ايلاقتارىندا بولىپ جٷرمٸز عوي. ٸشكەن-جەگەنٸڭ مەن قىدىرىپ-تىنىستاعانىڭمەن ماقتاناتىن جاستان باياعىدا ٶتٸپ كەتكەنمٸن. «قاسيەتتٸ جەرگە قايرات اعامىز بارعان ەكەن» دەپ قانشاما جاس ٶرەن نيەت ەتەدٸ, پايعامبار (س.ع.س) سٷننەت تارقاتىپ, قۇران تٷسكەن قاسيەتتٸ قوس شاھارعا, ساۋابى جٷز مىڭ ەسەلەنەتٸن ەل-حارام مەشٸتٸنە بارماققا ىنتالانادى. سول ماقساتپەن عانا تٷسٸرگەن ۆيدەومدى شىعاردىم. ەيتپەسە, ەشقانداي دا ماقتانىش, رييا ٷشٸن ەمەس. سونىڭ ٶزٸندە ۇيالا, قىسىلا وتىرىپ جارييالادىم. سول جاقتا تٷسكەن كەيبٸر سۋرەتتەرٸمدٸ كەشەگٸ قۇربان ايت مەرەكەسٸندە جارييالاعىم كەلدٸ. بٸراق ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ وقىرماندارىم قاتە تٷسٸنٸپ قالار دەپ تارتىنشاقتادىم...
«سىن سٶزدٸ ەستييار كٸسٸلەردٸڭ ايتقانى جاقسى»
– سىن پٸكٸرلەرگە قالاي قارايسىز? دۇرىس جاعىن ماقۇلدايتىن, پٸكٸرمەن كەلٸسەتٸن تۇستارىڭىز بولا ما?
– ەلبەتتە, كەيبٸر سىن پٸكٸرلەرمەن كەلٸسەمٸن. مىسالى, مەنٸڭ ەڭ ٷلكەن, ەڭ بٸرٸنشٸ سىنشىم – ەكەم. ول كٸسٸنٸڭ كەيدە قاباعىمەن جاسقاپ, كەيدە وڭاشا شاقىرىپ الىپ ارتىق-اۋىس كەتٸپ جاتقان مٸنەزٸمٸزدەگٸ كەيبٸر كەدٸر-بۇدىرىمدى تەزگە سالىپ تٷزەپ تۇراتىن كەزدەرٸ بار. جٶن سٶزگە ەسسٸز عانا توقتامايتىن بولار. سوندىقتان, ورنىقتى وي بولسا, ىقىلاسپەن قۇلاق اسامىز عوي.
بٸراق سىن ايتۋ مەدەنيەتٸ دەگەن بار. مٸنٸن ايتىپ وتىرعان كٸسٸڭٸزدٸ رەنجٸتٸپ المايتىنداي, كٶڭٸلٸنە تيمەيتٸندەي ەتٸپ, دٷيٸم ەلدٸڭ كٶزٸنشە بىلش ەتكٸزبەي, ەبدەن جەتٸ رەت ٶلشەپ بارىپ جۇمساقتاپ ايتقان جٶن بولار. ٶيتكەنٸ, ادامنىڭ كٶڭٸلٸنەن اياۋلى نە بار? بٸلٸپ-بٸلمەي ٸستەپ جٷرگەن كەيبٸر كەمشٸلٸگٸن تارس ەتكٸزٸپ ايتا سالعانننان ول ادام تٷزەلٸپ كەتە سالا ما? ەگەر نيەتٸمٸز جاناشارلىق بولسا, سىناپ وتىرعان ادامىڭىزدى رەنجٸتٸپ الماۋ جاعىن دا قوسا ەسەپتەگەن دۇرىس-اۋ. مەن تۋرالى ايتىلاتىن سٶزدەرگە رەنجۋلٸمٸن دەگەنٸم ەمەس, ايتايىن دەگەنٸم, سىن سٶزدٸ ەستييار كٸسٸلەردٸڭ ايتقانى جاقسى.
– سٸزدٸ جاسىرىن جاقسىلىقتى كٶپ جاسايدى دەپ ەستيمٸز. قانشالىقتى راس? جەنە سٸز ٷشٸن ەڭ جاقسى قايىرىمدىلىق قايسى?
– ادام بالاسى جالعىزدىقتا ٶمٸر سٷرە المايدى عوي. ەردايىم ارقا سٷيەيتٸن ادامعا مۇقتاج بولادى. بٸز بٸر ەل بوپ, قازاقى قاۋىم بوپ ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان سوڭ, ەلدٸڭ ازاماتى بوپ ازدى-كٶپتٸ اتىمىز شىققاندىقتان, قولىمىزدان كەپ جاتسا, اينالامىزداعى كٸسٸلەردٸڭ تيتتەي دە بولسا كٶمەگٸنە جاراپ, قييۋى كەلمەي تۇرعان كەيبٸر ٸسٸنە سەپتەسە جٷرگەننٸڭ سٶكەتتٸگٸ جوق دەپ ويلايمىن. «ينستاگرام» پاراقشاما جازىلعان بولساڭىز, ٶزٸڭٸز دە كٶرگەن بولارسىز. جۇمادان قالماۋعا تىرىسامىز. مەشٸتتەگٸ يمام اعالارىمىزدىڭ كٶپ ايتاتىنى دا سول – مٷمكٸندٸگٸڭ بوپ جاتسا, ادامدارعا جاقسىلىق جاساپ, قايىرىمدىلىق قىل, ماقساتىڭ – اللا رازىلىعى بولسىن دەيدٸ. ماعان دا كٶپ كٶمەكتەسكەن, ەلٸ دە كٶمەكتەسەتٸن جاناشىر اعالارىم, ەلدٸڭ ازاماتتارى بار. ياعني, بەرٸمٸز قاتار ٶمٸر سٷرٸپ جاتقاندىقتان, قاناتتاسا قيمىلداپ, بٸر-بٸرٸمٸزگە قارايلاسا جٷرگەنٸمٸزدٸڭ ايىبى جوق.
– ٶنەر ادامىنىڭ, ەرٸپتەستەرٸڭٸزدٸڭ الدىمەن تالانتىن باعالايسىز با, ەلدە ەنشٸلٸك قابٸلەتٸنەن گٶرٸ ادامدىق قاسيەتتەرٸن بيٸك قوياسىز با?
قايرات نۇرتاس: مەن بارلىق ٶنەر ادامىن سىيلايمىن, قۇرمەتتەيمٸن. ادام بالاسى قاشان دا ٶزٸنٸڭ ادامگەرشٸلٸگٸمەن, قايىرىمدىلىعىمەن, ادالدىعىمەن جەنە ەدٸلەتتٸگٸمەن ارداقتى. ەكەمنٸڭ ٷنەمٸ ماعان ايتاتىن سٶزٸ بار. «بالام, ۇلىق بول, ودان تەك جاقسىلىق قانا الاسىڭ. دەل سولاي كٸشٸك بولا بٸل, ودان تٶمەندەمەيسٸڭ» دەگەن. ەشكٸمدٸ جاماندامايمىن, ەشكٸمدٸ قارالامايمىن. جەنە ەشكٸمگە مٸن تاعىپ, كەمشٸلٸك ٸزدەگٸم كەلمەيدٸ. جەنە وعان مەندە ۋاقىت تا جوق. اتقارۋىم كەرەك شارۋا شاش-ەتەكتەن. بٸرەۋدەن مٸن ٸزدەپ تٷرتٸنەكتەگەنشە, ٶز بويىمداعى كەمشٸلٸكتەردٸ تىيىپ الايىن.
«اللادان سول دۇعامنىڭ قابىل بولعانىن سۇرايمىن...»
– يسلام دٸنٸ اتا-اناعا لايىقتى قۇرمەت كٶرسەتۋگە بۇيىرادى. كٶبٸنە ساپاردا جٷرەسٸز عوي. ەكە-شەشەڭٸزبەن جيٸ جولىعا المايتىن شىعارسىز...
– ەلپەشتەپ, ايالاپ, تٷن بالاسىندا تالاي ويانىپ ٶسٸرگەن انامىزدىڭ الدىنداعى قارىزىمىزدى قايتسەك ٶتەي الامىز? قاناتتىعا قاقتىرماي ٶسٸرگەن, مۇقتاجدىق كٶرمەي, ازامات بوپ قالىپتاسۋىمىز ٷشٸن ارقا ەتٸ ارشا بوپ ەڭبەك قىلعان ەكەمٸزدٸ قايتسەك قۋانتامىز? اتا-اناڭا قانشا سىيلىق ەپەرسەڭ دە, قانشا جاقسىلىق جاساساڭ دا از سيياقتى كٶرٸنەدٸ دە تۇرادى, ماعان. راس, ەر كٷنٸ ەر قالادا جٷرەتٸن كەزٸمٸز كٶپ. بٸراق رەتٸ كەلە سالا, ٷيگە قاراي تارتىپ وتىرامىن. ەندٸ مەندە جٷرەگٸمنٸڭ بٸر قالتارىس-تٷكپٸرٸندە جٷرگەن ارمان بار – بەس پارىزدىڭ بٸرٸن ورىنداتىپ, ەكە-شەشەمدٸ قاجىلىققا جٸبەرگٸم كەلەدٸ.
– ٶز-ٶزٸڭە ٸشتەي قاناعاتتانباۋ شىعارماشىلىق تۇرعىدا جاقسى قاسيەت دەپ ايتىپ جٷرمٸز. وسى ورايدا, سٸز قانشالىقتى قاناعاتشىلسىز?
– وسى ٶمٸردە مەن تٷسٸنگەن بٸر نەرسە, جٸگٸت ادامنىڭ بارعا – تاسىماعانى, جوققا – جاسىماعانى جاقسى. قىمبات برەند كيٸمدٸ دە كيدٸك, سوڭعى ٷلگٸدەگٸ كٶلٸكتٸ دە مٸندٸك – بٸراق ٶزٸمنٸڭ سوناۋ بٸر جىلدارداعى قيىندىقتارىمدى – قاقاعان ايازدا باراحولكادا رۋچكا ساتقان قيىن كٷندەرٸمدٸ, اۆتوبۋسقا اقشا تاپپايتىن اشقۇرساق ستۋدەنت كەزٸمدٸ, كٷڭگٸرت, كٶڭٸلسٸز كافەلەردە ٶلەڭ ايتىپ باستاعان جىلداردى ەشقاشان ۇمىتپايمىن. سوندىقتان, قانشا اتاقتى ەنشٸ بولساق تا, كٸسٸ كٶزٸنشە شالقىپ وتىرۋدى جانىم سٷيمەيدٸ. ٶيتكەنٸ, كەشە كٸم بولعانىمدى, قازٸر كٸم ەكەنٸمدٸ جەنە قايدا بەتتەپ بارا جاتقانىمدى جاقسى ۇعىنامىن.
ال شىعارماشىلىق تۇرعىداعى قاناعات ۇعىمىنا كەلەر بولساق, ساحناعا العاش شىعىپ جٷرگەن كەزٸمدە-اق ٶزٸمە كٶڭٸلٸم تولمايتىن. ەلٸ سولاي. مۇنى قاناعاتسىزدىق ەمەس, ٸزدەنٸس دەپ ايتۋ كەرەك شىعار.
– قايرات نۇرتاستىڭ ەندٸگٸ اسقاق ارمانى قانداي?
– «ارمان, اداستىرماي مەنٸ قويا تۇر» دەپ العاش ساحناعا شىعىپ ەدٸم. اللاعا شٷكٸر, ارمانىم مەنٸ اداستىرماي كەلەدٸ. اسىلىندا, ادام بالاسىندا ارمان, ماقسات, مۇرات تاۋسىلعان با?! قاجىلىقتا جٷرگەنٸمدە, اللادان ەلگە ورالعان سوڭ مەشٸت سالىپ, حالىقتىڭ يگٸلٸنە جارايتىن اللانىڭ ٷيٸنٸڭ قابىرعاسىن كٶتەرۋدٸ نەسٸپ ەتۋٸن سۇراپ, دۇعا ەتٸپ ەدٸم. اللا دۇعامدى قابىل السا, الداعى جىلى ٷلكەن مەشٸتتٸڭ قۇرىلىسىن باستايمىن دەگەن نيەتٸم بار. جەنە سول مەشٸتتٸڭ بولاشاقتا بٸلٸمٸن جەتٸلدٸرٸپ, ساۋاتىمدى ارتتىرامىن, ۇستازدان تەلٸم الامىن دەگەن مۇسىلماندار ٷشٸن تەربيە ورداسىنا اينالعانىن قالايمىن. بۇل جوسپارىمدى تاعى دا وقىرماندارىم مەن تىندارماندارىم رييا جاساپ, ماقتانىشپەن ايتىپ وتىر دەپ قابىلداماسا ەكەن...
اسىل ارنا: بٸز دە دۇعالارىڭىز قابىل بولسىن دەيمٸز. ريياسىز ەڭگٸمەڭٸزگە, ارنايى ۋاقىت بٶلگەنٸڭٸزگە راحمەت! اللا ابىرويىڭىزدى ارتتىرا بەرسٸن!
سۇحباتتاسقان سالتانات قوجا
