Búgin Prezident pármenimen qurylǵan Jer reformasy boiynsha jasaqtalǵan komissiianyń tórtinshi otyrysy Kókshetaýda ótip jatyr.
Bir qyzyǵy túrli qoǵamdyq uiymdar men parlament depýtattary, úkimet músheleri, saiasi partiialar men agrobiznes, salalyq qaýymdastyq ókilderi, ǵalymdar men qoǵam belsendileri engen komissiianyń tolyq quramy búgingi kúnge deiin birde bir ret tegis bas qosqan emes. Mysaly, osy jaitty komissiianyń ekinshi otyrysy barysynda tóraǵa Baqytjan Saǵyntaevtyń ózi aitty.
«Komissiianyń 75 múshesiniń 67-si óziniń otyrysqa qatysatynyn rastaǵan. Biraz adamdar suhbat berip jatyr, jolda kele jatqandary bar. 7 adam belgili sebeptermen qatysa almai otyr. Onyń ekeýi óz erikterimen komissiia quramynan shyǵatyndaryn aitqan. Qalǵandary densaýlyq jaǵdaiyna bailanysty ótken joly da qatysa almaǵan bolatyn», - dedi Saǵyntaev myrza ekinshi otyrysta.
Aitpaǵymyz ol emes edi. 21-mamyr kúngi oqiǵany talqylaǵan jer komissiiasynyń ekinshi otyrysynda «Aýyl» partiiasynyń eks-tóraǵasy, qazirgi professor Ǵani Qaliev myrza birtúrli pikir bildirdi.
«Birinshiden, árine biz osy úlken máseleni talqylap otyrmyz. Bizge bári qarap otyr. Onyń bárin qaitalap aitqym kelmeidi. Al degenmen, bizde osy komissiianyń sózderin, pikirlerin halyq túsinýi úshin, biz osy komissiianyń ishinde bir-birimizdi uǵynyp, jaqsy túsinip alýymyz kerek. Muqańa aitaiyn dep otyrmyn (Muhtar Shahanov – red.) biz sóilegende, men mysaly ózim sóilegende meniń aitqan sózimdi osy otyrǵan halyq túgel uqsa eken, túsinse eken deimin. Al endi bári bir tildi maman bolmaǵandyqtan, osynda ár ulttyń adamy otyr. Ony endi orysshasyn bir aityp, qazaqshasyn bir aityp, qaitalamai, keide bárine uǵynyqty bolsyn dep, oryssha da aitýymyzǵa bolady dep oilaimyn. Muqa, men aqyn, jazýshy bolmasam da, qazaqsha bir adamdai-aq bilemin. Al mynaý bireýimiz oryssha aitsaq, mynaý jartylai orys bop ketken degen áńgimeni qoiý kerek. Biz bir-birimizge sypaiylyqpen túsiniseiik», - dedi Ǵani Qaliev myrza.
https://www.youtube.com/watch?v=FXAQo-E0Hlg
Memlekettik tilge tiksingen Ǵani Álimulynyń osy sózderine taldaý jasap kórelik.
Aldymen, «eks-partvedýshii» «halyq túsinýi úshin» dedi. Atalǵan keńeste komissiianyń kóterip otyrǵan negizgi máselesi - aýylsharýashylyǵymen ainalysatyn aýdandar men shalǵai aýyldardaǵy halyqtyń taǵdyry emes pe edi?! Eginin egip, sýyn sýaryp, malyn baǵyp júrgen aýyl halqy mindetti túrde resmi tilde sóilemese qazaq tilin túsinbeidi degenińiz ne sasqanyńyz, Ǵani Álimuly?!
Ekinshiden, komissiia quramy túrli ult ókilderinen quralǵany shyndyq. Komissiia quramyna múshe 75 adamnyń 67-iniń ulty qazaq jáne áleýmettik biografiiasynda memlekettik tildi erkin meńgergendigi jazylǵan.
Qalǵan 8 múshe ózge ult ókilderi ekeni ras. Olardyń ekeýi QR Májilis depýtattary – Vladislav Kosarev pen Artýr Platonov bolsa, endi biri Bas Prokýrordyń orynbasary Andrei Kravchenko. Bul azamattar memlekettik qurylymda joǵarǵy shendi qyzmetterde isteitindikten, memlekettik tildi bileýleri kerek-tin.
Demek, komissiiadaǵy memlekettik tildi mensinbeitin (QR Konstitýtsiiasyna sáikes, memlekettiń túbir tilin bilmeýi mensinbeý emei nemene?!) 5 adam úshin qalǵan 70 múshe orys tiline júginýi tiis pe? Bul ádilettilikke jata ma, Ǵani Álimuly?!
Ras-aý, óz sózin Ǵani myrza komissiianyń taǵy bir múshesi Muhtar Shahanovqa qarata aitqan edi. Aqyn eks-partvedýshiige qarsy jaýabynda bylai depti:
- Jańa siz aityp kettińiz ǵoi. Biz memlekettik tildiń múddesin qoldaýymyz kerek. Qorǵap otyrýymyz kerek. Al endi osy ózińiz oryssha jaqsy sóileisiz, qazaqsha da jaqsy sóileisiz. Biraq, ony mensinbei óz ana tilińizdi shetke qaǵýǵa bolmaidy. Osynda otyrǵan adamdardyń barlyǵy memlekettik tildiń múddesin syilaýy kerrek.
«Aýyldyń» eks-tóraǵasynyń qazaq tiline qyryn qaraýy komissiia músheleriniń narazylyǵyn týdyrǵany ras. Atalǵan komissiia múshesi Januzaq Ákim de qazaq tilinen qashyp, orys tiline oiysýdy usynǵan Ǵani Qalievke mynandai ýáj bildirdi: «Esińizde me, osy til máselesine qatysty Elbasy: "Aiýdyń da til úirenetin ýaqyty boldy" dep edi ǵoi?. Qazaq tilin bilmeitinder endi bilsin, úirensin. Memlekettik tildi, memleketti syilaý kerek!»
Derekkóz: http://abai.kz
