Aitalyq qarasha aiynda Reseimen odaqtasýdy qoldaityn belarýster sany qyrkúiek aiymen salystyrǵanda baqandai 11 paiyzǵa azaiǵan.
BASh basshysy Andrei Vardomatskiidiń pikirinshe bulai kete berse halyqtyń sana-seziminde dúmpý týyp, birte-birte Kremlge qarsylyq atty jańa trend qalyptasýy múmkin.
«Naqtyraq aitqanda Kremldiń osy kúnge deiingi áreketine ádil baǵa beretin aýditoriia qalyptasyp, Reseimen aradaǵy bailanysqa syna qaǵylýy yqtimal. Geosaiasi ahýal shiyrshyq atyp, bir kezgi odaqtastar bet jyrtysyp jatsa tańǵalmańyz», – deidi ol.
Vardomatskii bastamasymen júrgizilgen áleýmettik saýalnama kezdeisoq abonentterge telefon shalý negizinde júzege asypty.
5-8 qarasha aralyǵynda telefon tutqasynda otyrǵan BASh mamandary myń jarym adamǵa habarlasyp, kópshiliktiń Reseige, Kremlge, Pýtinge qatysty kózqarasyn bilgen.
Vardomatskiidiń aitýynsha saýalnamaǵa qatysqan qaýymǵa: «Belarýs halqy kimmen odaqtasqany jón? Eýroodaqqa umtylamyz ba, álde Reseimen qol ustasqan jón be? Qai odaqqa qosylsaq utamyz? Qai odaqqa kirsek kósegemiz kógeredi?» dep saýal qoiǵan.
«Ainalasy eki aidyń ishinde halyqtyń kóńil-kúii kúrt ózgerip, Reseige búiregi burmaityn aýditoriianyń artyp jatqanyna kózimiz jetti. Lýkashenkodan teris ainalǵan belarýster Pýtinnen de túńilip otyr. Baýyrlas degen aty bar, zaty joq odaqtasy munshalyqty bezbúirek bolar dep kútken joq », – deidi BASh mamandary.
Osyǵan uqsas zertteýdi ortalyq sarapshylary osy jyldyń qyrkúiek aiynda ótkizgen. Ol tusta Reseimen odaqtasýdy quptaityn qaýymnyń úlesi 51,6 paiyzdy qurapty.
Qarashadaǵy saýalnamada bul kórsetkish 11,6 paiyzǵa azaiyp, pikir bildirgen kópshiliktiń 40 paiyzy ǵana osy usynysty qoldaǵan.
Ortalyq sarapshylarynyń pikirinshe Reseimen odaq qurýdy qoldaityndardyń aitarlyqtai azaiýy, Kreml saiasatyna berilgen baǵa.
Belarýs qoǵamynda «batysshyl» kózqarastaǵy aýditoriia qalyptasyp, kúsh ala bastaǵanynyń kórinisi.
Búǵan dálel qyrkúiektegi saýalnamamen salystyrǵanda (26,7 paiyz), osy joly belarýsterdiń 33 paiyzy Eýroodaqpen etene áriptesýge ket ári emestigin aitqan.
Vardomatskiidiń pikirinshe saýalnama nátijesine atústi qaraýǵa bolmaidy. Belarýs qoǵamyndaǵy tektonikalyq ózgerister, geosaiasi ahýalǵa da áserin tigizedi. Reseiden kúder úzgen kópshilik birte-birte Batysqa qarai oiyssa, Kreml jar degendegi jalǵyz odaqtasynan aiyrylady.
«Qoǵamda «reseishil» kúshterdiń ústemdigi báseńdeý ústinde. «Batysshyl» kózqarastaǵy kópshiliktiń úles salmaǵy artýda. Dál osy ahýal 2004 jyly Eýrodaq qulashyn shyǵysqa qarai jaia bastaǵan shaqta baiqalǵan. Belarýster, onyń ishinde jastardyń Batysqa ańsary aýyp, Batystyń qundylyqtary órlegen tus edi.
Alaida budan keiingi jaǵdai kúrt ózgerdi de, «reseishil» ustanymdaǵy qaýymnyń mysy basyp ketti. Osy kúnge deiingi saýalnamalarda Reseimen odaqtasýdy quptaityndardyń sany 60 paiyzdan tómen túsip kórgen joq-tyn», – deidi áleýmettanýshy.
Onyń pikirinshe ázir eldegi «reseishil» aýditoriia qoǵamda Reseige qarsy jańa trend beleń ala ma dep qaýiptenip otyr. Lýkashenkoǵa narazylyqtyń sońy Reseige, Pýtinge qarsy lozýngterge ulasa ma dep alańdaidy.
Tamyzdan beri tolastamai jatqan narazylyqtyń «kún tártibi» jańa taqyryppen tolyqsa, tiisinshe buǵan geosaiasat kilikse belarýs qoǵamynyń kilt qubylýy ǵajap emes.
«Osy kúnge deiin munyń nyshanyn baiqaǵan joqpyn. Ereýilge shyqqan el negizinen Lýkashenkoǵa narazy ekenin aitty. Biliktiń indet kezindegi salaqtyǵyn, sailaý kezindegi soraqylyqty, beibit turǵyndardy kók ala qoidai etip sabaǵan júieniń jaýyzdyǵyn sóz etti.
Alańdaǵy eldiń aýzynan «Reseiden irgeni aýlaq salyp, Batyspen birigemiz» degendi estigen emespiz. Áitkenmen qoǵamnyń qubylýy áp-sátte, budan keiingi ritotika ózgerýi múmkin», – deidi ol.
Vardomatskii osy arada Belarýs narazylyǵy men Ýkrainadaǵy maidandy salystyrǵan eken. Onyń pikirinshe Maidannyń óne-boiynan Reseige qarsylyqtyń lebi esip turǵan.
Belarýstegi ereýilderde geosaiasi nyshannyń belgisi ázir baiqala qoiǵan joq.
«Áitkenmen alańdaǵy jurttyń qas-qabaǵynan Reseige degen ókpe-renishti de ańdaýǵa bolady. Bul týraly ashyq aitatyn aýditoriia qalyptasyp, aýqymy keńeige ýaqytta Pýtin barmaǵyn tisteidi. Lýkashenkoǵa qarsylyqtyń aqyry Reseige qarsylyqqa ulasyp ketpeýin tilesin», – deidi sarapshy.
Belarýs qoǵamynyń Reseiden teris ainalýy dál qazirgi ýaqytqa dóp kelýi de tegin emes.
Vardomatskiidiń paiymdaýynsha Lýkashenkodan túńilgen jurt oǵan iyǵyn tosyp otyrǵan Máskeýdi burynǵydan jaqyn tani tústi. Kreml Lýkashenkony qoldaýdy tez arada doǵarmasa, erteń kúlli eldi ózine qarsy qoiady. Belarýs maidanynyń kókesi sonda bolady.
«Osy kúnge deiin Kremlge kir juqtyrmai kelgen keibir sarapshylardyń aýzyna qum quiyldy. Qazir olar únsiz. Aitar argýmenti joq. Máskeýdiń suǵanat saiasaty osy joly olardyń ózin orǵa jyǵý múmkin», – deidi áleýmettanýshy.
Belarýstegi narazalyq geosaiasi máselemen astarlassa Máskeý shyn sasatyn bolady. Pýtin mundai stsenariidiń rasqa ainalaryna sengisi kelmeidi eken.
«Sense de, senbese de óz erki. Bul bizdiń taraptan jasalǵan qulaqqaǵys dep túsinsin. Geosaiasi másele ereýildegi eldiń aýzyna ilikken kúni eki eldiń arasy alshaqtai bastaidy. Máskeý mundai stsenariige, mundai aýqymdaǵy tragediiaǵa múldem daiyn emes», – deidi sarapshy.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
