Resei ekonomikasy stagnatsiiaǵa ushyraýdyń az aldynda tur. Halyqtyń kúnkórisi qiyndap, Qyrym eiforiiasynyń qyzýy qaita bastaǵan. Pýtinniń reitingi kún ótken saiyn quldyrap, halyqtyń kóz aldynda jeksurynǵa ainalyp barady.
Dál osy ahýaldy ol osydan 10 jyl buryn bastan ótkergen. 2011 jyly reseilikter jappai antipýtindik ereýilge shyǵyp, onyń taqtan ketýin talap etken.
“Pýtindi Kiev “qutqaryp” qaldy. Ýkrainanyń shyǵysyndaǵy orystildilerdiń quqyǵyn qorǵaimyz hám Qyrymdy tarihi otanyna qaitaramyz degen jeleýmen baýyrlas elge basyp kirdi.
Keńes úkimetin ishtei saǵynatyn ári sol tustaǵy sanaǵa sińgen simptomdardan áli de bolsa aryla qoimaǵan reseilikter Pýtinniń bul áreketin oń baǵalady.
Kreml basshysy halyqtyń kóz aldynda ult qaharmanyna ainaldy. Qyrym túbegin ainalasy alty kúnde annektsiialaǵan Pýtinniń osyǵan deiingi kemshilikterin keshire saldy. Mine, sodan beri 7 jyl ýaqyt zymyrap óte shyqty…”, – deidi Leon Aron.
…
Pýtinniń sońǵy jeti jyldaǵy jalǵyz “jetistigi” Qyrymdy Reseidiń quramyna qosqany. Alaida budan halyqtyń turmysy túzelip, reseilikter it basyna irkit tógilgen kezeńge aiaq basqan joq. Bári da baiaǵysha qaldy. Dúrkin-dúrkin salynǵan sanktsiia aiylyn jiǵysy kelmegen Kremldi sabasyna túsirdi.
Pýtinniń osydan jeti jyl burynǵy “erligi” eldiń kóńilinen kómeskilenip, burynǵy taz qalpyna qaita túsken.
Sói degen Leon Aron Resei prezidentiniń nazaryna ilinip, Ýkrainanyń kebin kiiýi múmkin - bes memlekettiń atyn atapty. Buǵan sál keiinirek toqtalatyn bolamyz.
Sarapshynyń aitýynsha Kreml irgesinde otyrǵan elderdiń álsiz tusyn beske saýsaǵyndai biledi. Birinshi kezekte shekaralyq aimaqqa shúiligedi. Aqparattyq shabýyldyń kóz kórip, qulaq estimegen ádisterin paidalanyp, qarsylasyn esten tandyrady.
Pýtin? Vladimir Vladimirovich jurtty taǵy bir uly joryqqa jumyldyrý arqyly óziniń saiasi ǵumyryn uzartady. Buǵan imperlik ótkenin ańsaityn reseilikterdiń birazy qarsy emes, kerisinshe qýana-qýana quptaidy.
“Ótkenmen ómir súretin olar kelmeske ketken Keńes úkimetin “tiriltý” jolynda turmystyń igiliginen bas tartýǵa ázir. Qara nan men qara sýdy talǵajaý etse de, imperlik ustanymynan ainymaidy”, – deidi Leon Aron.
…
Sonymen Qyrymdy annektsiialaǵaly jeti jyl ótti. Halyqtyń taǵaty taýsylýǵa taqaý. Jurt Navalnyidyń jazyqsyz japa shegip otyrǵanyn kórip otyr. Osydan on jyl burynǵydai osy joly da Reseidiń júzdegen qalasynda myńdaǵan adam alańǵa shyqty.
Pýtin dejaviý jaǵdaiyn bastan ótkerýde. Sál aialdasa oryntaǵy shaiqalady, senimdi adamdary satyp ketedi. Batystan esken sanktsiianyń kelesi soqqysyn Kreml kótere almaýy múmkin.
“Pýtindi qutqaryp qalatyn jalǵyz jol - soǵys. Irgedegi irili-kishili kórshileriniń
tynyshtyǵyn buzyp, berekesin qashyryp, eski jaranyń aýzyn tyrnaidy”, – deidi amerikalyq sarapshy.
…
Kreml basshysy bul tásilge talaidan beri júginip júr. Leon Aronnyń aitýynsha Sheshenstandaǵy soǵysty bastaǵan Shámil Basaev (Kreml moiyndamaǵan Sheshen respýblikasynyń basshylarynyń biri) emes, Pýtin.
1999 jyly premer-ministr qyzmetine taǵaiyndalyp, 2000 jyly el tizginin qolǵa alǵan Pýtin Sheshenstanǵa basyp kirý týraly sheshim qabyldaidy. Bul halyq tarapynan qoldaý taýyp, prezidenttiń reitingi 80 paiyzǵa deiin kóteriledi.
2008 jylǵy bes kúnge sozylǵan Grýziiadaǵy urysty bastap bergen de naq osy Pýtin. Ol tusta Reseidi Medvedev basqaryp tursa, buiryqty onyń tý syrtynda otyrǵan premerdiń bergenin kúlli álem kórip-bilip otyrdy.
Sói degen Leon Aron Resei prezidentiniń nazaryna ilinip, Ýkrainanyń kebin kiiýi múmkin - bes memlekettiń atyn atapty.
“Pýtin qońsylas otyrǵan 5 memleketti nysanaǵa alǵan jaiy bar. Araǵa 13 salyp Grýziiaǵa tanki kirgizip jatsa tań qalmańyz. Batysqa bet buryp, ýystan shyǵyp bara jatqan Moldoviiaǵa aýyz salýy múmkin. Ýkrainadaǵy konfliktini qaita ýshyqtyryp, Kievtiń shyǵys shekarasyn otqa oraýy ǵajap emes. Qajet dep tapsa, baýyrlas Belarýsti te aiamaidy.
Bulardyń ishinde Qazaqstannyń jaǵdaiy múshkil. Pýtin biligin saqtap qalý úshin “qurbandyqqa” shalynatyn elderdiń tiziminde Qazaqstanda aldyńǵy sapta tur.
Bul elde 3,5 mln-ǵa tarta orys turady. Bulardyń kópshiligi Reseimen irgeles, shekaralas otyrǵan aimaqtarda ómir súredi. Kreml Qazaqstannyń soltústigindegi 6 birdei óńirdi “ashsa alaqanynda, jumsa judyryǵynda” ustaýda. Óitkeni bul jerde orystildi aýditoriianyń sany basym.
Pýtin úshin “Qazaqstandaǵy etnikalyq orystar qysym kórýde” degen jeleýmen
odaqtasynyń territoriiasyn tartyp alý túkke turmaityn is. Onyń ústine Qazaqstannyń soltústik óńirleri Kremldiń aqparattyq yqpalynda otyr”, – deidi Leon Aron.
…
Qazaqstan ǵana emes, Baltyq elderi de Pýtinniń álgindei áreketke barýynan qaýiptenedi. Sarapshynyń pikirinshe qazirgi NATO-nyń syrty bútin bolǵanmen, ishi tútin. Pýtin Baltyq elderine basyp kirer bolsa, Batys Kremlge toitarys bere almai, Litva, Estoniia jáne Latviiadan aiyrylyp qalady dep boljaidy.
Sebebi NATO-ǵa múshe elder ázir óz ishinde qyryqpyshaq. Áskeri qurylymnyń alpaýyt armiiasy men joiqyn tehnikasy týraly áńgimeler qaǵaz júzinde ǵana.
Eger bul boljam shyndyqqa ainalyp, ilgeride aitqandai Resei Baltyq elderine basyp kirse, Briýsseldiń NATO aliansynyń basyn qosyp, ásker jasaqtaýyna 90 kúndei ýaqyt ketedi eken.
“Bul tym uzaq merzim. Resei Qyrymdy úsh aptanyń ishinde annektsiialap aldy. Briýssel Reseidiń tankileri, istrebitelderi men artilerriiaǵa tótep bere almasyn biledi. Muny túneýkúngi esebinde Estoniianyń syrtqy barlaý qyzmeti de rastaǵan-tyn.
Pýtin agressor róline ábden enip ketken. Baltyq elderine shabýyldar bolsa, alianstyń qarymta qaitararyna kúmánmen qaraidy. Atalǵan aimaqty qolastyna qaratý úshin Pýtinge tipti tankiniń de keregi joq. Qyrym stsenariiine qaityp oralady. Elitaly desenttyń birneshe polkin tógip jiberse jetkilikti”, – deidi sarapshy.
Onyń aitýynsha Kreml soqqy jasaityn tusty belgilep qoiǵan. Bul birinshi kezekte Estoniianyń Ida-Virým ýezi. Mundaǵy orystardyń úlesi 74 paiyzdy quraidy. Estoniianyń eń iri qalasy Narvada turatyn orystardyń úlesi 80 paiyzdan asyp jyǵylady.
Latviiadaǵy Latgale oblysyndaǵy etnikalyq orystardyń úlesi 40 paiyzǵa jeteqabyl. Dál osy eldegi Daýgavpils qalasynda turatyn halyqtyń teń jartysy orys.
“Pýtin osy óńirlerdi “tarihi otanynan” oraltýǵa tyrysady. Batys óz kezeginde buǵan jol bermeýge baryn salady.
Leon Aron ál ázir Kreml ideologtary osy máselelerdi qyzý talqylap jatqanyna senimdi.
“Pýtin? Onyń pozitsiia – soǵys jáne jeńis. Ol úshin demokratiia qundylyqtaryna qarsy turýdyń jalǵyz joly osy”, – deidi avtor.
Ázirlegen Dýman BYQAI
