Memleket basshysy «Turkistan» gazetine kólemdi suhbat berip, birneshe máseleni talqylaǵan, dep habarlaidy Dalanews.kz.
– Qurmetti Qasym-Jomart Kemeluly, Siz jyl saiyn merzimdi baspasózge aýqymdy suhbat berý arqyly belgili bir saiasi dástúr qalyptastyrdyńyz deýge bolady. Osy oraida, «Turkistan» gazetiniń usynysyn qabyl alǵanyńyz úshin rizashylyǵymyzdy bildiremiz.
– «Turkistan» gazeti 30 jyldan beri turaqty shyǵyp keledi. Bul – Qazaqstandaǵy eń yqpaldy basylymnyń biri. Gazettiń ataýynda da óte úlken mán-maǵyna bar. Basylym tilshileri el ishindegi ózekti máselelermen qatar, tutas túrki jurtyna ortaq taqyryptardy da kóterip júredi. Bul óte jaqsy dástúr dep sanaimyn.
Shetelde jumys istep, túrli salada tabysqa jetken qazaqtar týraly maqalalardy qyzyǵýshylyqpen oqimyn. Qazaqstan men ózderi turyp jatqan elder arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa úles qosyp júrgen osyndai úsh azamatty arnaiy marapattadym.
Gazet-jýrnaldar qaita órleý dáýiriniń bastaýynda tur. Sebebi, áleýmettik jeli adamnyń oilaý (tanymdyq) qabiletine zor ziian keltirip jatyr. Jasy qyryqqa jetse de, bilimi men oi-órisi on bes jastaǵy jasóspirimder deńgeiinde qalyp qoiǵan azamattardy qazirdiń ózinde kezdestirýge bolady.
Óz basym merzimdi baspasózdi jas kezimnen úzbei oqitynym ras. Áli kúnge deiin osy ádetimnen jańylǵan emespin. Qazirgi tańda baspasóz zaman talabyna beiimdelip, aqparat aidynynan óz ornyn taýyp otyr. Gazet tilshileri jan-jaqty sholýlar men tereń saraptamalar jasaýǵa basa mán beredi, aǵartýshylyqpen ainalysady. Kásibi ári óz isine adal jýrnalister sapaly materialdar ázirlep, dástúrli qundylyqtardy saqtaýǵa eleýli úles qosyp keledi. Men súiikti Otanymyzdyń igiligi úshin barlyq salada tabysty eńbek etip júrgen myqty azamattar týraly málimetterdi kóbinese gazetterden alamyn. El ishine keń taralǵan TikTok, Instagram nemese Telegram arnalary eńbek adamdarynyń shynaiy tynys-tirshiliginen alys ekenin ózińiz de jaqsy biletin shyǵarsyz.
Qoǵamymyz eleń eterlik jańalyq oqyp, beinejazba kórýmen shektelmei, mán-maǵynasy tereń aqparattyń da qadirin bilgeni durys dep sanaimyn. Kóptegen jastarymyzdyń da dál solai oilaitynyna qýanamyn. Sebebi, olar adamdy tyǵyryqqa tireitin eles-qiial áleminde ómir súrýdi emes, naǵyz bilim-ǵylym jolyna túsýdi maqsat tutady. Oqý mádenieti joǵary elder árdaiym jahandyq damýdyń alǵy shebinde bola beretini sózsiz. Buǵan esh kúmánim joq.
– Suhbatymyzdyń bas jaǵynda ádettegidei ótken jyldyń qorytyndysy týraly suraǵym keledi. Byltyr óte kóp oqiǵa bolǵany belgili. Degenmen, 2025 jyldyń basty nátijesi qandai dep oilaisyz?
– Shynymen de, aitýly oqiǵalar az bolǵan joq. Kózdi ashyp-jumǵansha bir jyl óte shyqty, bul suraǵyńyzǵa taban astynda jaýap bere qoiý qiyn. Mysaly, ekonomikamyz 6 paiyzdan astam ósti. Ishki jalpy ónim 300 milliard dollar mejesine jetip, jan basyna shaqqanda 15 myń dollardan asty. Bul – elimizben qatar, búkil óńir úshin rekordtyq kórsetkish. Jalpy, oidaǵydai jumys isteldi deýge bolady. Biraq, men barlyq memlekettik qyzmetshilerge toqmeiilsip, masairap otyrýǵa múlde bolmaitynyn únemi aitamyn. Shyǵys halyqtary «Tegis joldyń ózinde tosqaýyl bar» deidi. Biz tynymsyz eńbektenip, tek alǵa umtylýymyz kerek. Onyń ústine, túiini tarqatylmaǵan túitkilder az emes.
Bul – eń aldymen, infliatsiia deńgeiiniń joǵary bolýy. Sonyń saldarynan azamattarymyzdyń ál-aýqatyn arttyrýǵa arnalǵan eńbektiń bári tekke ketip jatyr. Biyl Úkimet pen ákimder memleketimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq tuǵyryn nyǵaitý úshin kóp jumys isteýi kerek.
Dei turǵanmen, elimizdiń reformalardy júzege asyrýǵa birjola bet burǵanyn ótken jyldyń basty qorytyndysy deýge bolady. Qazaqstan jańǵyrý jolynda qaryshty qadam basyp, barynsha órkenietti el bola bastady. Qoǵamda óskeleń urpaqtyń jarqyn bolashaǵy úshin túbegeili ózgeris jasaý asa mańyzdy ekeni týraly naqty túsinik qalyptasty.
AQSh prezidenti Tramptyń «aqylǵa syiymdy oi» strategiiasynyń yqpalymen jahandaný úderisi keiinge ysyryla bastady. Biz de Qazaqstanda ádildik, zań men tártip, eńbekqorlyq siiaqty memleketimizdiń bolashaǵy úshin airyqsha mańyzdy qaǵidattarǵa negizdelgen qoǵam quryp jatyrmyz. Uzaq merzimge arnalǵan nátijege jetý úshin bul jumys jańa jylda eki ese tyń qarqynmen jalǵasyn tabady.
– Byltyr jańa Salyq kodeksi qyzý talqyǵa tústi. Jurttyń kókeiine kúdik-kúmán uialap, kóptegen saýal týyndady. Bir jaǵynan, qajetti ekonomikalyq reformalardy júrgizýge múmkindik beretin, ekinshi jaǵynan, azamattardyń turmys jaǵdaiyn tómendetip jibermei, tarazy basyn teń ustaityn tiimdi jol bar ma?
– Árine, salyq reformasy – ózekti másele jáne buǵan qatysty pikirtalastardyń bolýy ábden túsinikti. Degenmen, el ishinde dúrbeleń týǵyzyp, jurtty dúrliktirýdiń eshqandai jóni joq. Mundai reforma kóptegen elde júrgizilip jatyr. Mysaly, Reseide qosymsha qun salyǵy jýyrda 22 paiyzǵa deiin kóterildi.
Bizdiń reformamyz – qatardaǵy «fiskaldyq naýqan» emes, salyq júiesin qaita qurý degen sóz. Aldymyzda turǵan basty mindet – ekonomikanyń turaqty ósimin qamtamasyz etý. Úkimetke ashyq ári uǵynyqty Salyq kodeksin ázirleý tapsyryldy. Ministrler kabinetiniń bul tapsyrmany qanshalyqty tabysty oryndap shyqqanyn biyl kóretin bolamyz.
Burynǵy Úkimet qosymsha qun salyǵyn, tipti, 20 paiyzǵa deiin kóterýdi usyndy. Olar fiskaldyq saiasatta qatelik jiberilgenin eskere otyryp, mundai qadamnyń óte qajet ekenin moiyndady. Talqylaý barysynda qazirgi Úkimet te qosymsha qun salyǵyn 20 paiyzǵa deiin kóterýdi usyndy. Alaida, men Úkimetke onyń joǵarǵy shegin 4 satyǵa tómendetý týraly tapsyrma berdim.
Jańa Salyq kodeksinde baqylaý jasaýǵa emes, ózara seriktestik ornatýǵa basa mán beriledi, iaǵni, osy úderiske qatysýshylardyń bári – memleket te, biznes te, azamattar da óz mindetin adal oryndaýǵa tiis. Birin-biri ózara tolyqtyryp turatyn mundai júiede salyq tóleý aýyrtpalyq retinde qabyldanbaityn bolady. Túptep kelgende, salyq tóleý degenimiz – zamanaýi qoǵamdyq kelisimshart degen sóz. Salyq tóleseńiz – qyzmet kórsetiledi, infraqurylym salynady, qaýipsiz orta qalyptasady, tyń múmkindikter paida bolady. Kerek deseńiz, bul – ádildik bolý úshin júktemeni qaita bólý quraly, áleýmettik turǵydan álsizderdi qoldaý jáne ekonomikalyq turǵydan «belsendi ortany» odan ári damytý tásili.
Búkil álemde fiskaldyq saiasattyń tiimdiligi ony júrgizýdiń sapasymen, jurttyń salyq jónindegi saýatymen jáne qoǵamnyń sana-sezimimen ólshenedi. Salyq tóleý mádenieti dál osylai qalyptasady. Salyq tóleý buryn mindet bolsa, endi otanshyldyqtyń ozyq úlgisine ainalady. Muny sybailas jemqorlyqqa qarsy qoǵam qurýdyń tóte joly deýge bolady. Sebebi, salyǵyn adal tóleitin azamattar óz qarjysynyń alaiaqtardyń qaltasynda ketkenin múldem unatpasy anyq.
Sonymen qatar, prezident reformalar, týrizm, aýyl sharýashylyǵy, jasandy intellekt jáne taǵy da basqa taqyryptardy talqylaǵan.
