Memleket basshysy «Turkistan» gazetine kólemdi suhbat berip, birneshe máseleni talqylaǵan, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
– Qurmetti Qasym-Jomart Kemeluly, Siz jyl saıyn merzimdi baspasózge aýqymdy suhbat berý arqyly belgili bir saıası dástúr qalyptastyrdyńyz deýge bolady. Osy oraıda, «Turkistan» gazetiniń usynysyn qabyl alǵanyńyz úshin rızashylyǵymyzdy bildiremiz.
– «Turkistan» gazeti 30 jyldan beri turaqty shyǵyp keledi. Bul – Qazaqstandaǵy eń yqpaldy basylymnyń biri. Gazettiń ataýynda da óte úlken mán-maǵyna bar. Basylym tilshileri el ishindegi ózekti máselelermen qatar, tutas túrki jurtyna ortaq taqyryptardy da kóterip júredi. Bul óte jaqsy dástúr dep sanaımyn.
Shetelde jumys istep, túrli salada tabysqa jetken qazaqtar týraly maqalalardy qyzyǵýshylyqpen oqımyn. Qazaqstan men ózderi turyp jatqan elder arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa úles qosyp júrgen osyndaı úsh azamatty arnaıy marapattadym.
Gazet-jýrnaldar qaıta órleý dáýiriniń bastaýynda tur. Sebebi, áleýmettik jeli adamnyń oılaý (tanymdyq) qabiletine zor zıan keltirip jatyr. Jasy qyryqqa jetse de, bilimi men oı-órisi on bes jastaǵy jasóspirimder deńgeıinde qalyp qoıǵan azamattardy qazirdiń ózinde kezdestirýge bolady.
Óz basym merzimdi baspasózdi jas kezimnen úzbeı oqıtynym ras. Áli kúnge deıin osy ádetimnen jańylǵan emespin. Qazirgi tańda baspasóz zaman talabyna beıimdelip, aqparat aıdynynan óz ornyn taýyp otyr. Gazet tilshileri jan-jaqty sholýlar men tereń saraptamalar jasaýǵa basa mán beredi, aǵartýshylyqpen aınalysady. Kásibı ári óz isine adal jýrnalıser sapaly materıaldar ázirlep, dástúrli qundylyqtardy saqtaýǵa eleýli úles qosyp keledi. Men súıikti Otanymyzdyń ıgiligi úshin barlyq salada tabysty eńbek etip júrgen myqty azamattar týraly málimetterdi kóbinese gazetterden alamyn. El ishine keń taralǵan TikTok, Instagram nemese Telegram arnalary eńbek adamdarynyń shynaıy tynys-tirshiliginen alys ekenin ózińiz de jaqsy biletin shyǵarsyz.
Qoǵamymyz eleń eterlik jańalyq oqyp, beınejazba kórýmen shektelmeı, mán-maǵynasy tereń aqparattyń da qadirin bilgeni durys dep sanaımyn. Kóptegen jastarymyzdyń da dál solaı oılaıtynyna qýanamyn. Sebebi, olar adamdy tyǵyryqqa tireıtin eles-qıal áleminde ómir súrýdi emes, naǵyz bilim-ǵylym jolyna túsýdi maqsat tutady. Oqý mádenıeti joǵary elder árdaıym jahandyq damýdyń alǵy shebinde bola beretini sózsiz. Buǵan esh kúmánim joq.
– Suhbatymyzdyń bas jaǵynda ádettegideı ótken jyldyń qorytyndysy týraly suraǵym keledi. Byltyr óte kóp oqıǵa bolǵany belgili. Degenmen, 2025 jyldyń basty nátıjesi qandaı dep oılaısyz?
– Shynymen de, aıtýly oqıǵalar az bolǵan joq. Kózdi ashyp-jumǵansha bir jyl óte shyqty, bul suraǵyńyzǵa taban astynda jaýap bere qoıý qıyn. Mysaly, ekonomıkamyz 6 paıyzdan astam ósti. İshki jalpy ónim 300 mıllıard dollar mejesine jetip, jan basyna shaqqanda 15 myń dollardan asty. Bul – elimizben qatar, búkil óńir úshin rekordtyq kórsetkish. Jalpy, oıdaǵydaı jumys isteldi deýge bolady. Biraq, men barlyq memlekettik qyzmetshilerge toqmeıilsip, masaırap otyrýǵa múlde bolmaıtynyn únemi aıtamyn. Shyǵys halyqtary «Tegis joldyń ózinde tosqaýyl bar» deıdi. Biz tynymsyz eńbektenip, tek alǵa umtylýymyz kerek. Onyń ústine, túıini tarqatylmaǵan túıtkilder az emes.
Bul – eń aldymen, ınflásıa deńgeıiniń joǵary bolýy. Sonyń saldarynan azamattarymyzdyń ál-aýqatyn arttyrýǵa arnalǵan eńbektiń bári tekke ketip jatyr. Bıyl Úkimet pen ákimder memleketimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq tuǵyryn nyǵaıtý úshin kóp jumys isteýi kerek.
Deı turǵanmen, elimizdiń reformalardy júzege asyrýǵa birjola bet burǵanyn ótken jyldyń basty qorytyndysy deýge bolady. Qazaqstan jańǵyrý jolynda qaryshty qadam basyp, barynsha órkenıetti el bola bastady. Qoǵamda óskeleń urpaqtyń jarqyn bolashaǵy úshin túbegeıli ózgeris jasaý asa mańyzdy ekeni týraly naqty túsinik qalyptasty.
AQSH prezıdenti Tramptyń «aqylǵa syıymdy oı» strategıasynyń yqpalymen jahandaný úderisi keıinge ysyryla bastady. Biz de Qazaqstanda ádildik, zań men tártip, eńbekqorlyq sıaqty memleketimizdiń bolashaǵy úshin aıryqsha mańyzdy qaǵıdattarǵa negizdelgen qoǵam quryp jatyrmyz. Uzaq merzimge arnalǵan nátıjege jetý úshin bul jumys jańa jylda eki ese tyń qarqynmen jalǵasyn tabady.
– Byltyr jańa Salyq kodeksi qyzý talqyǵa tústi. Jurttyń kókeıine kúdik-kúmán uıalap, kóptegen saýal týyndady. Bir jaǵynan, qajetti ekonomıkalyq reformalardy júrgizýge múmkindik beretin, ekinshi jaǵynan, azamattardyń turmys jaǵdaıyn tómendetip jibermeı, tarazy basyn teń ustaıtyn tıimdi jol bar ma?
– Árıne, salyq reformasy – ózekti másele jáne buǵan qatysty pikirtalastardyń bolýy ábden túsinikti. Degenmen, el ishinde dúrbeleń týǵyzyp, jurtty dúrliktirýdiń eshqandaı jóni joq. Mundaı reforma kóptegen elde júrgizilip jatyr. Mysaly, Reseıde qosymsha qun salyǵy jýyrda 22 paıyzǵa deıin kóterildi.
Bizdiń reformamyz – qatardaǵy «fıskaldyq naýqan» emes, salyq júıesin qaıta qurý degen sóz. Aldymyzda turǵan basty mindet – ekonomıkanyń turaqty ósimin qamtamasyz etý. Úkimetke ashyq ári uǵynyqty Salyq kodeksin ázirleý tapsyryldy. Mınıstrler kabınetiniń bul tapsyrmany qanshalyqty tabysty oryndap shyqqanyn bıyl kóretin bolamyz.
Burynǵy Úkimet qosymsha qun salyǵyn, tipti, 20 paıyzǵa deıin kóterýdi usyndy. Olar fıskaldyq saıasatta qatelik jiberilgenin eskere otyryp, mundaı qadamnyń óte qajet ekenin moıyndady. Talqylaý barysynda qazirgi Úkimet te qosymsha qun salyǵyn 20 paıyzǵa deıin kóterýdi usyndy. Alaıda, men Úkimetke onyń joǵarǵy shegin 4 satyǵa tómendetý týraly tapsyrma berdim.
Jańa Salyq kodeksinde baqylaý jasaýǵa emes, ózara seriktestik ornatýǵa basa mán beriledi, ıaǵnı, osy úderiske qatysýshylardyń bári – memleket te, bıznes te, azamattar da óz mindetin adal oryndaýǵa tıis. Birin-biri ózara tolyqtyryp turatyn mundaı júıede salyq tóleý aýyrtpalyq retinde qabyldanbaıtyn bolady. Túptep kelgende, salyq tóleý degenimiz – zamanaýı qoǵamdyq kelisimshart degen sóz. Salyq tóleseńiz – qyzmet kórsetiledi, ınfraqurylym salynady, qaýipsiz orta qalyptasady, tyń múmkindikter paıda bolady. Kerek deseńiz, bul – ádildik bolý úshin júktemeni qaıta bólý quraly, áleýmettik turǵydan álsizderdi qoldaý jáne ekonomıkalyq turǵydan «belsendi ortany» odan ári damytý tásili.
Búkil álemde fıskaldyq saıasattyń tıimdiligi ony júrgizýdiń sapasymen, jurttyń salyq jónindegi saýatymen jáne qoǵamnyń sana-sezimimen ólshenedi. Salyq tóleý mádenıeti dál osylaı qalyptasady. Salyq tóleý buryn mindet bolsa, endi otanshyldyqtyń ozyq úlgisine aınalady. Muny sybaılas jemqorlyqqa qarsy qoǵam qurýdyń tóte joly deýge bolady. Sebebi, salyǵyn adal tóleıtin azamattar óz qarjysynyń alaıaqtardyń qaltasynda ketkenin múldem unatpasy anyq.
Sonymen qatar, prezıdent reformalar, týrızm, aýyl sharýashylyǵy, jasandy ıntellekt jáne taǵy da basqa taqyryptardy talqylaǵan.
Suhbattyń tolyq nusqasyn osy tustan oqı alasyz.
