مەملەكەت باسشىسى «Turkistan» گازەتٸنە كٶلەمدٸ سۇحبات بەرٸپ, بٸرنەشە مەسەلەنٸ تالقىلاعان, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
– قۇرمەتتٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى, سٸز جىل سايىن مەرزٸمدٸ باسپاسٶزگە اۋقىمدى سۇحبات بەرۋ ارقىلى بەلگٸلٸ بٸر ساياسي دەستٷر قالىپتاستىردىڭىز دەۋگە بولادى. وسى ورايدا, «Turkistan» گازەتٸنٸڭ ۇسىنىسىن قابىل العانىڭىز ٷشٸن ريزاشىلىعىمىزدى بٸلدٸرەمٸز.
– «Turkistan» گازەتٸ 30 جىلدان بەرٸ تۇراقتى شىعىپ كەلەدٸ. بۇل – قازاقستانداعى ەڭ ىقپالدى باسىلىمنىڭ بٸرٸ. گازەتتٸڭ اتاۋىندا دا ٶتە ٷلكەن مەن-ماعىنا بار. باسىلىم تٸلشٸلەرٸ ەل ٸشٸندەگٸ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرمەن قاتار, تۇتاس تٷركٸ جۇرتىنا ورتاق تاقىرىپتاردى دا كٶتەرٸپ جٷرەدٸ. بۇل ٶتە جاقسى دەستٷر دەپ سانايمىن.
شەتەلدە جۇمىس ٸستەپ, تٷرلٸ سالادا تابىسقا جەتكەن قازاقتار تۋرالى ماقالالاردى قىزىعۋشىلىقپەن وقيمىن. قازاقستان مەن ٶزدەرٸ تۇرىپ جاتقان ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ٷلەس قوسىپ جٷرگەن وسىنداي ٷش ازاماتتى ارنايى ماراپاتتادىم.
گازەت-جۋرنالدار قايتا ٶرلەۋ دەۋٸرٸنٸڭ باستاۋىندا تۇر. سەبەبٸ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ادامنىڭ ويلاۋ (تانىمدىق) قابٸلەتٸنە زور زييان كەلتٸرٸپ جاتىر. جاسى قىرىققا جەتسە دە, بٸلٸمٸ مەن وي-ٶرٸسٸ ون بەس جاستاعى جاسٶسپٸرٸمدەر دەڭگەيٸندە قالىپ قويعان ازاماتتاردى قازٸردٸڭ ٶزٸندە كەزدەستٸرۋگە بولادى.
ٶز باسىم مەرزٸمدٸ باسپاسٶزدٸ جاس كەزٸمنەن ٷزبەي وقيتىنىم راس. ەلٸ كٷنگە دەيٸن وسى ەدەتٸمنەن جاڭىلعان ەمەسپٸن. قازٸرگٸ تاڭدا باسپاسٶز زامان تالابىنا بەيٸمدەلٸپ, اقپارات ايدىنىنان ٶز ورنىن تاۋىپ وتىر. گازەت تٸلشٸلەرٸ جان-جاقتى شولۋلار مەن تەرەڭ ساراپتامالار جاساۋعا باسا مەن بەرەدٸ, اعارتۋشىلىقپەن اينالىسادى. كەسٸبي ەرٸ ٶز ٸسٸنە ادال جۋرناليستەر ساپالى ماتەريالدار ەزٸرلەپ, دەستٷرلٸ قۇندىلىقتاردى ساقتاۋعا ەلەۋلٸ ٷلەس قوسىپ كەلەدٸ. مەن سٷيٸكتٸ وتانىمىزدىڭ يگٸلٸگٸ ٷشٸن بارلىق سالادا تابىستى ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەن مىقتى ازاماتتار تۋرالى مەلٸمەتتەردٸ كٶبٸنەسە گازەتتەردەن الامىن. ەل ٸشٸنە كەڭ تارالعان TikTok, Instagram نەمەسە Telegram ارنالارى ەڭبەك ادامدارىنىڭ شىنايى تىنىس-تٸرشٸلٸگٸنەن الىس ەكەنٸن ٶزٸڭٸز دە جاقسى بٸلەتٸن شىعارسىز.
قوعامىمىز ەلەڭ ەتەرلٸك جاڭالىق وقىپ, بەينەجازبا كٶرۋمەن شەكتەلمەي, مەن-ماعىناسى تەرەڭ اقپاراتتىڭ دا قادٸرٸن بٸلگەنٸ دۇرىس دەپ سانايمىن. كٶپتەگەن جاستارىمىزدىڭ دا دەل سولاي ويلايتىنىنا قۋانامىن. سەبەبٸ, ولار ادامدى تىعىرىققا تٸرەيتٸن ەلەس-قييال ەلەمٸندە ٶمٸر سٷرۋدٸ ەمەس, ناعىز بٸلٸم-عىلىم جولىنا تٷسۋدٸ ماقسات تۇتادى. وقۋ مەدەنيەتٸ جوعارى ەلدەر ەردايىم جاھاندىق دامۋدىڭ العى شەبٸندە بولا بەرەتٸنٸ سٶزسٸز. بۇعان ەش كٷمەنٸم جوق.
– سۇحباتىمىزدىڭ باس جاعىندا ەدەتتەگٸدەي ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى تۋرالى سۇراعىم كەلەدٸ. بىلتىر ٶتە كٶپ وقيعا بولعانى بەلگٸلٸ. دەگەنمەن, 2025 جىلدىڭ باستى نەتيجەسٸ قانداي دەپ ويلايسىز?
– شىنىمەن دە, ايتۋلى وقيعالار از بولعان جوق. كٶزدٸ اشىپ-جۇمعانشا بٸر جىل ٶتە شىقتى, بۇل سۇراعىڭىزعا تابان استىندا جاۋاپ بەرە قويۋ قيىن. مىسالى, ەكونوميكامىز 6 پايىزدان استام ٶستٸ. ٸشكٸ جالپى ٶنٸم 300 ميلليارد دوللار مەجەسٸنە جەتٸپ, جان باسىنا شاققاندا 15 مىڭ دوللاردان استى. بۇل – ەلٸمٸزبەن قاتار, بٷكٸل ٶڭٸر ٷشٸن رەكوردتىق كٶرسەتكٸش. جالپى, ويداعىداي جۇمىس ٸستەلدٸ دەۋگە بولادى. بٸراق, مەن بارلىق مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەرگە توقمەيٸلسٸپ, ماسايراپ وتىرۋعا مٷلدە بولمايتىنىن ٷنەمٸ ايتامىن. شىعىس حالىقتارى «تەگٸس جولدىڭ ٶزٸندە توسقاۋىل بار» دەيدٸ. بٸز تىنىمسىز ەڭبەكتەنٸپ, تەك العا ۇمتىلۋىمىز كەرەك. ونىڭ ٷستٸنە, تٷيٸنٸ تارقاتىلماعان تٷيتكٸلدەر از ەمەس.
بۇل – ەڭ الدىمەن, ينفلياتسييا دەڭگەيٸنٸڭ جوعارى بولۋى. سونىڭ سالدارىنان ازاماتتارىمىزدىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ارنالعان ەڭبەكتٸڭ بەرٸ تەككە كەتٸپ جاتىر. بيىل ٷكٸمەت پەن ەكٸمدەر مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق تۇعىرىن نىعايتۋ ٷشٸن كٶپ جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك.
دەي تۇرعانمەن, ەلٸمٸزدٸڭ رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرۋعا بٸرجولا بەت بۇرعانىن ٶتكەن جىلدىڭ باستى قورىتىندىسى دەۋگە بولادى. قازاقستان جاڭعىرۋ جولىندا قارىشتى قادام باسىپ, بارىنشا ٶركەنيەتتٸ ەل بولا باستادى. قوعامدا ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جارقىن بولاشاعى ٷشٸن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸس جاساۋ اسا ماڭىزدى ەكەنٸ تۋرالى ناقتى تٷسٸنٸك قالىپتاستى.
اقش پرەزيدەنتٸ ترامپتىڭ «اقىلعا سىيىمدى وي» ستراتەگيياسىنىڭ ىقپالىمەن جاھاندانۋ ٷدەرٸسٸ كەيٸنگە ىسىرىلا باستادى. بٸز دە قازاقستاندا ەدٸلدٸك, زاڭ مەن تەرتٸپ, ەڭبەكقورلىق سيياقتى مەملەكەتٸمٸزدٸڭ بولاشاعى ٷشٸن ايرىقشا ماڭىزدى قاعيداتتارعا نەگٸزدەلگەن قوعام قۇرىپ جاتىرمىز. ۇزاق مەرزٸمگە ارنالعان نەتيجەگە جەتۋ ٷشٸن بۇل جۇمىس جاڭا جىلدا ەكٸ ەسە تىڭ قارقىنمەن جالعاسىن تابادى.
– بىلتىر جاڭا سالىق كودەكسٸ قىزۋ تالقىعا تٷستٸ. جۇرتتىڭ كٶكەيٸنە كٷدٸك-كٷمەن ۇيالاپ, كٶپتەگەن ساۋال تۋىندادى. بٸر جاعىنان, قاجەتتٸ ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جٷرگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن, ەكٸنشٸ جاعىنان, ازاماتتاردىڭ تۇرمىس جاعدايىن تٶمەندەتٸپ جٸبەرمەي, تارازى باسىن تەڭ ۇستايتىن تيٸمدٸ جول بار ما?
– ەرينە, سالىق رەفورماسى – ٶزەكتٸ مەسەلە جەنە بۇعان قاتىستى پٸكٸرتالاستاردىڭ بولۋى ەبدەن تٷسٸنٸكتٸ. دەگەنمەن, ەل ٸشٸندە دٷربەلەڭ تۋعىزىپ, جۇرتتى دٷرلٸكتٸرۋدٸڭ ەشقانداي جٶنٸ جوق. مۇنداي رەفورما كٶپتەگەن ەلدە جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. مىسالى, رەسەيدە قوسىمشا قۇن سالىعى جۋىردا 22 پايىزعا دەيٸن كٶتەرٸلدٸ.
بٸزدٸڭ رەفورمامىز – قاتارداعى «فيسكالدىق ناۋقان» ەمەس, سالىق جٷيەسٸن قايتا قۇرۋ دەگەن سٶز. الدىمىزدا تۇرعان باستى مٸندەت – ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ٶسٸمٸن قامتاماسىز ەتۋ. ٷكٸمەتكە اشىق ەرٸ ۇعىنىقتى سالىق كودەكسٸن ەزٸرلەۋ تاپسىرىلدى. مينيسترلەر كابينەتٸنٸڭ بۇل تاپسىرمانى قانشالىقتى تابىستى ورىنداپ شىققانىن بيىل كٶرەتٸن بولامىز.
بۇرىنعى ٷكٸمەت قوسىمشا قۇن سالىعىن, تٸپتٸ, 20 پايىزعا دەيٸن كٶتەرۋدٸ ۇسىندى. ولار فيسكالدىق ساياساتتا قاتەلٸك جٸبەرٸلگەنٸن ەسكەرە وتىرىپ, مۇنداي قادامنىڭ ٶتە قاجەت ەكەنٸن مويىندادى. تالقىلاۋ بارىسىندا قازٸرگٸ ٷكٸمەت تە قوسىمشا قۇن سالىعىن 20 پايىزعا دەيٸن كٶتەرۋدٸ ۇسىندى. الايدا, مەن ٷكٸمەتكە ونىڭ جوعارعى شەگٸن 4 ساتىعا تٶمەندەتۋ تۋرالى تاپسىرما بەردٸم.
جاڭا سالىق كودەكسٸندە باقىلاۋ جاساۋعا ەمەس, ٶزارا سەرٸكتەستٸك ورناتۋعا باسا مەن بەرٸلەدٸ, ياعني, وسى ٷدەرٸسكە قاتىسۋشىلاردىڭ بەرٸ – مەملەكەت تە, بيزنەس تە, ازاماتتار دا ٶز مٸندەتٸن ادال ورىنداۋعا تيٸس. بٸرٸن-بٸرٸ ٶزارا تولىقتىرىپ تۇراتىن مۇنداي جٷيەدە سالىق تٶلەۋ اۋىرتپالىق رەتٸندە قابىلدانبايتىن بولادى. تٷپتەپ كەلگەندە, سالىق تٶلەۋ دەگەنٸمٸز – زاماناۋي قوعامدىق كەلٸسٸمشارت دەگەن سٶز. سالىق تٶلەسەڭٸز – قىزمەت كٶرسەتٸلەدٸ, ينفراقۇرىلىم سالىنادى, قاۋٸپسٸز ورتا قالىپتاسادى, تىڭ مٷمكٸندٸكتەر پايدا بولادى. كەرەك دەسەڭٸز, بۇل – ەدٸلدٸك بولۋ ٷشٸن جٷكتەمەنٸ قايتا بٶلۋ قۇرالى, ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدان ەلسٸزدەردٸ قولداۋ جەنە ەكونوميكالىق تۇرعىدان «بەلسەندٸ ورتانى» ودان ەرٸ دامىتۋ تەسٸلٸ.
بٷكٸل ەلەمدە فيسكالدىق ساياساتتىڭ تيٸمدٸلٸگٸ ونى جٷرگٸزۋدٸڭ ساپاسىمەن, جۇرتتىڭ سالىق جٶنٸندەگٸ ساۋاتىمەن جەنە قوعامنىڭ سانا-سەزٸمٸمەن ٶلشەنەدٸ. سالىق تٶلەۋ مەدەنيەتٸ دەل وسىلاي قالىپتاسادى. سالىق تٶلەۋ بۇرىن مٸندەت بولسا, ەندٸ وتانشىلدىقتىڭ وزىق ٷلگٸسٸنە اينالادى. مۇنى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قوعام قۇرۋدىڭ تٶتە جولى دەۋگە بولادى. سەبەبٸ, سالىعىن ادال تٶلەيتٸن ازاماتتار ٶز قارجىسىنىڭ الاياقتاردىڭ قالتاسىندا كەتكەنٸن مٷلدەم ۇناتپاسى انىق.
سونىمەن قاتار, پرەزيدەنت رەفورمالار, تۋريزم, اۋىل شارۋاشىلىعى, جاساندى ينتەللەكت جەنە تاعى دا باسقا تاقىرىپتاردى تالقىلاعان.
