مەملەكەت باسشىسى «Turkistan» گازەتىنە كولەمدى سۇحبات بەرىپ، بىرنەشە ماسەلەنى تالقىلاعان، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
– قۇرمەتتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى، ءسىز جىل سايىن مەرزىمدى باسپاسوزگە اۋقىمدى سۇحبات بەرۋ ارقىلى بەلگىلى ءبىر ساياسي ءداستۇر قالىپتاستىردىڭىز دەۋگە بولادى. وسى ورايدا، «Turkistan» گازەتىنىڭ ۇسىنىسىن قابىل العانىڭىز ءۇشىن ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز.
– «Turkistan» گازەتى 30 جىلدان بەرى تۇراقتى شىعىپ كەلەدى. بۇل – قازاقستانداعى ەڭ ىقپالدى باسىلىمنىڭ ءبىرى. گازەتتىڭ اتاۋىندا دا وتە ۇلكەن ءمان-ماعىنا بار. باسىلىم تىلشىلەرى ەل ىشىندەگى وزەكتى ماسەلەلەرمەن قاتار، تۇتاس تۇركى جۇرتىنا ورتاق تاقىرىپتاردى دا كوتەرىپ جۇرەدى. بۇل وتە جاقسى ءداستۇر دەپ سانايمىن.
شەتەلدە جۇمىس ىستەپ، ءتۇرلى سالادا تابىسقا جەتكەن قازاقتار تۋرالى ماقالالاردى قىزىعۋشىلىقپەن وقيمىن. قازاقستان مەن وزدەرى تۇرىپ جاتقان ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن وسىنداي ءۇش ازاماتتى ارنايى ماراپاتتادىم.
گازەت-جۋرنالدار قايتا ورلەۋ ءداۋىرىنىڭ باستاۋىندا تۇر. سەبەبى، الەۋمەتتىك جەلى ادامنىڭ ويلاۋ (تانىمدىق) قابىلەتىنە زور زيان كەلتىرىپ جاتىر. جاسى قىرىققا جەتسە دە، ءبىلىمى مەن ءوي-ورىسى ون بەس جاستاعى جاسوسپىرىمدەر دەڭگەيىندە قالىپ قويعان ازاماتتاردى ءقازىردىڭ وزىندە كەزدەستىرۋگە بولادى.
ءوز باسىم مەرزىمدى ءباسپاسوزدى جاس كەزىمنەن ۇزبەي وقيتىنىم راس. ءالى كۇنگە دەيىن وسى ادەتىمنەن جاڭىلعان ەمەسپىن. قازىرگى تاڭدا باسپا ءسوز زامان تالابىنا بەيىمدەلىپ، اقپارات ايدىنىنان ءوز ورنىن تاۋىپ وتىر. گازەت تىلشىلەرى جان-جاقتى شولۋلار مەن تەرەڭ ساراپتامالار جاساۋعا باسا ءمان بەرەدى، اعارتۋشىلىقپەن اينالىسادى. كاسىبي ءارى ءوز ىسىنە ادال جۋرناليستەر ساپالى ماتەريالدار ازىرلەپ، ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردى ساقتاۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. مەن سۇيىكتى وتانىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن بارلىق سالادا تابىستى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن مىقتى ازاماتتار تۋرالى مالىمەتتەردى كوبىنەسە گازەتتەردەن الامىن. ەل ىشىنە كەڭ تارالعان TikTok، Instagram نەمەسە Telegram ارنالارى ەڭبەك ادامدارىنىڭ شىنايى تىنىس-تىرشىلىگىنەن الىس ەكەنىن ءوزىڭىز دە جاقسى بىلەتىن شىعارسىز.
قوعامىمىز ەلەڭ ەتەرلىك جاڭالىق وقىپ، بەينەجازبا كورۋمەن شەكتەلمەي، ءمان-ماعىناسى تەرەڭ اقپاراتتىڭ دا ءقادىرىن بىلگەنى دۇرىس دەپ سانايمىن. كوپتەگەن جاستارىمىزدىڭ دا ءدال سولاي ويلايتىنىنا قۋانامىن. سەبەبى، ولار ادامدى تىعىرىققا تىرەيتىن ەلەس-قيال الەمىندە ءومىر ءسۇرۋدى ەمەس، ناعىز ءبىلىم-عىلىم جولىنا ءتۇسۋدى ماقسات تۇتادى. وقۋ مادەنيەتى جوعارى ەلدەر ءاردايىم جاھاندىق دامۋدىڭ العى شەبىندە بولا بەرەتىنى ءسوزسىز. بۇعان ەش كۇمانىم جوق.
– سۇحباتىمىزدىڭ باس جاعىندا ادەتتەگىدەي وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى تۋرالى سۇراعىم كەلەدى. بىلتىر وتە كوپ وقيعا بولعانى بەلگىلى. دەگەنمەن، 2025 جىلدىڭ باستى ناتيجەسى قانداي دەپ ويلايسىز؟
– شىنىمەن دە، ايتۋلى وقيعالار از بولعان جوق. كوزدى اشىپ-جۇمعانشا ءبىر جىل وتە شىقتى، بۇل سۇراعىڭىزعا تابان استىندا جاۋاپ بەرە قويۋ قيىن. مىسالى، ەكونوميكامىز 6 پايىزدان استام ءوستى. ىشكى جالپى ءونىم 300 ميلليارد دوللار مەجەسىنە جەتىپ، جان باسىنا شاققاندا 15 مىڭ دوللاردان استى. بۇل – ەلىمىزبەن قاتار، بۇكىل ءوڭىر ءۇشىن رەكوردتىق كورسەتكىش. جالپى، ويداعىداي جۇمىس ىستەلدى دەۋگە بولادى. ءبىراق، مەن بارلىق مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە توقمەيىلسىپ، ماسايراپ وتىرۋعا مۇلدە بولمايتىنىن ۇنەمى ايتامىن. شىعىس حالىقتارى «تەگىس جولدىڭ وزىندە توسقاۋىل بار» دەيدى. ءبىز تىنىمسىز ەڭبەكتەنىپ، تەك العا ۇمتىلۋىمىز كەرەك. ونىڭ ۇستىنە، ءتۇيىنى تارقاتىلماعان تۇيتكىلدەر از ەمەس.
بۇل – ەڭ الدىمەن، ينفلياسيا دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋى. سونىڭ سالدارىنان ازاماتتارىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ارنالعان ەڭبەكتىڭ ءبارى تەككە كەتىپ جاتىر. بيىل ۇكىمەت پەن اكىمدەر مەملەكەتىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇعىرىن نىعايتۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس ىستەۋى كەرەك.
دەي تۇرعانمەن، ەلىمىزدىڭ رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ءبىرجولا بەت بۇرعانىن وتكەن جىلدىڭ باستى قورىتىندىسى دەۋگە بولادى. قازاقستان جاڭعىرۋ جولىندا قارىشتى قادام باسىپ، بارىنشا وركەنيەتتى ەل بولا باستادى. قوعامدا وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن تۇبەگەيلى وزگەرىس جاساۋ اسا ماڭىزدى ەكەنى تۋرالى ناقتى تۇسىنىك قالىپتاستى.
اقش پرەزيدەنتى ترامپتىڭ «اقىلعا سىيىمدى وي» ستراتەگياسىنىڭ ىقپالىمەن جاھاندانۋ ۇدەرىسى كەيىنگە ىسىرىلا باستادى. ءبىز دە قازاقستاندا ادىلدىك، زاڭ مەن ءتارتىپ، ەڭبەكقورلىق سياقتى مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزدى قاعيداتتارعا نەگىزدەلگەن قوعام قۇرىپ جاتىرمىز. ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان ناتيجەگە جەتۋ ءۇشىن بۇل جۇمىس جاڭا جىلدا ەكى ەسە تىڭ قارقىنمەن جالعاسىن تابادى.
– بىلتىر جاڭا سالىق كودەكسى قىزۋ تالقىعا ءتۇستى. جۇرتتىڭ كوكەيىنە كۇدىك-كۇمان ۇيالاپ، كوپتەگەن ساۋال تۋىندادى. ءبىر جاعىنان، قاجەتتى ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن، ەكىنشى جاعىنان، ازاماتتاردىڭ تۇرمىس جاعدايىن تومەندەتىپ جىبەرمەي، تارازى باسىن تەڭ ۇستايتىن ءتيىمدى جول بار ما؟
– ارينە، سالىق رەفورماسى – وزەكتى ماسەلە جانە بۇعان قاتىستى پىكىرتالاستاردىڭ بولۋى ابدەن تۇسىنىكتى. دەگەنمەن، ەل ىشىندە دۇربەلەڭ تۋعىزىپ، جۇرتتى دۇرلىكتىرۋدىڭ ەشقانداي ءجونى جوق. مۇنداي رەفورما كوپتەگەن ەلدە جۇرگىزىلىپ جاتىر. مىسالى، رەسەيدە قوسىمشا قۇن سالىعى جۋىردا 22 پايىزعا دەيىن كوتەرىلدى.
ءبىزدىڭ رەفورمامىز – قاتارداعى «فيسكالدىق ناۋقان» ەمەس، سالىق جۇيەسىن قايتا قۇرۋ دەگەن ءسوز. الدىمىزدا تۇرعان باستى مىندەت – ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ. ۇكىمەتكە اشىق ءارى ۇعىنىقتى سالىق كودەكسىن ازىرلەۋ تاپسىرىلدى. مينيسترلەر كابينەتىنىڭ بۇل تاپسىرمانى قانشالىقتى تابىستى ورىنداپ شىققانىن بيىل كورەتىن بولامىز.
بۇرىنعى ۇكىمەت قوسىمشا قۇن سالىعىن، ءتىپتى، 20 پايىزعا دەيىن كوتەرۋدى ۇسىندى. ولار فيسكالدىق ساياساتتا قاتەلىك جىبەرىلگەنىن ەسكەرە وتىرىپ، مۇنداي قادامنىڭ وتە قاجەت ەكەنىن مويىندادى. تالقىلاۋ بارىسىندا قازىرگى ۇكىمەت تە قوسىمشا قۇن سالىعىن 20 پايىزعا دەيىن كوتەرۋدى ۇسىندى. الايدا، مەن ۇكىمەتكە ونىڭ جوعارعى شەگىن 4 ساتىعا تومەندەتۋ تۋرالى تاپسىرما بەردىم.
جاڭا سالىق كودەكسىندە باقىلاۋ جاساۋعا ەمەس، ءوزارا سەرىكتەستىك ورناتۋعا باسا ءمان بەرىلەدى، ياعني، وسى ۇدەرىسكە قاتىسۋشىلاردىڭ ءبارى – مەملەكەت تە، بيزنەس تە، ازاماتتار دا ءوز مىندەتىن ادال ورىنداۋعا ءتيىس. ءبىرىن-بىرى ءوزارا تولىقتىرىپ تۇراتىن مۇنداي جۇيەدە سالىق تولەۋ اۋىرتپالىق رەتىندە قابىلدانبايتىن بولادى. تۇپتەپ كەلگەندە، سالىق تولەۋ دەگەنىمىز – زاماناۋي قوعامدىق كەلىسىمشارت دەگەن ءسوز. سالىق تولەسەڭىز – قىزمەت كورسەتىلەدى، ينفراقۇرىلىم سالىنادى، ءقاۋىپسىز ورتا قالىپتاسادى، تىڭ مۇمكىندىكتەر پايدا بولادى. كەرەك دەسەڭىز، بۇل – ادىلدىك بولۋ ءۇشىن جۇكتەمەنى قايتا ءبولۋ قۇرالى، الەۋمەتتىك تۇرعىدان السىزدەردى قولداۋ جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدان «بەلسەندى ورتانى» ودان ءارى دامىتۋ ءتاسىلى.
بۇكىل الەمدە فيسكالدىق ساياساتتىڭ تيىمدىلىگى ونى جۇرگىزۋدىڭ ساپاسىمەن، جۇرتتىڭ سالىق جونىندەگى ساۋاتىمەن جانە قوعامنىڭ سانا-سەزىمىمەن ولشەنەدى. سالىق تولەۋ مادەنيەتى ءدال وسىلاي قالىپتاسادى. سالىق تولەۋ بۇرىن مىندەت بولسا، ەندى وتانشىلدىقتىڭ وزىق ۇلگىسىنە اينالادى. مۇنى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قوعام قۇرۋدىڭ توتە جولى دەۋگە بولادى. سەبەبى، سالىعىن ادال تولەيتىن ازاماتتار ءوز قارجىسىنىڭ الاياقتاردىڭ قالتاسىندا كەتكەنىن مۇلدەم ۇناتپاسى انىق.
سونىمەن قاتار، پرەزيدەنت رەفورمالار، تۋريزم، اۋىل شارۋاشىلىعى، جاساندى ينتەللەكت جانە تاعى دا باسقا تاقىرىپتاردى تالقىلاعان.
سۇحباتتىڭ تولىق نۇسقاسىن وسى تۇستان وقي الاسىز.
