Álemdik naryqta munai baǵasy quldyrap, geosaiasi ahýaldarǵa bailanysty onyń tasymaldynda da belgili bir táýekelder paida bola bastady. El ekonomikasyna shikizattan túsetin kiris kólemi de aitarlyqtai tómendeýde. Mundaida Úkimet ekonomikany diversifikatsiialaý mindetine tynǵylyqty kirisýi shart. Bul rette Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev tereń óńdeý tásilin meńgerýge basymdyq berýdi tapsyrǵan 17 iri jobanyń tizimin atap kórsetken bolady, dep jazady Dalanews.kz.
Úkimet basshysy baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, bul jobalar ekonomikany ártaraptandyrý jáne óńdeý ónerkásibiniń básekege qabilettiligin yntalandyrý baǵdarlamasy sheńberinde irikteldi. Olar metallýrgiia, himiia, munai-himiia, avtokólik, týrizm, aýyl sharýashylyǵy jáne tamaq ónerkásibi siiaqty negizgi salalardy qamtidy.
Basym baǵyttardyń biri – oń nátijelerge qol jetkizilip otyrǵan mashina jasaý salasy. Ári qarai ósý úshin qazirgi qarqyndy saqtaý jáne óndiristi oqshaýlaý deńgeiin dáiekti túrde arttyrý mańyzdy. Uzaqmerzimdi perspektivada avtomobil ónerkásibin memlekettik qoldaý tolyqqandy klaster qurýǵa alyp kelýi tiis.
Taǵy bir mańyzdy mindet – munai-gaz himiiasy salasyn odan ári damytý. Qazirgi ýaqytta polipropilen men polietilen óndiretin iri jobalar júzege asyrylyp keledi. Býtadien, karbamid jáne tereftal qyshqylyn óndirýge arnalǵan bolashaǵy zor jańa jobalar ázirlenýde. Atalǵan bastamalardyń barlyǵy aimaqtardyń ósip-órkendeýine jol ashatyn jańa óndiris oryndaryn ashýǵa baǵyttalýy mańyzdy.
Josparlanǵan jobalardy iske asyrý 25 myńnan astam jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi. Kútiletin ekonomikalyq tiimdilik eksport kóleminiń 6 trln teńgege artýy jáne importqa táýeldiliktiń 1,5 trln teńgege tómendeýin qamtidy. Barlyq joba turaqty ekonomikalyq ósýdiń mańyzdy qadamy bolatyn joǵary ónimdi jáne innovatsiialyq óndiristerdi damytýdy yntalandyrýǵa, sondai-aq eksport pen importty almastyrýǵa baǵyttalǵan.
2024 jyly quny 1,3 trln teńgege jýyq 180 investitsiialyq jobany engizý josparlanǵan, onyń 164-i óńdeý sektoryna tiesili. Biryńǵai indýstriialandyrý kartasy sheńberindegi nysandar sany boiynsha búginde Qaraǵandy, Qyzylorda jáne Jambyl oblystary, investitsiia kólemi boiynsha Atyraý, Qaraǵandy jáne Batys Qazaqstan oblystary kósh bastap tur.
Óńdeý ónerkásibi: negizgi kórsetkishter
Statistikalyq málimetterge sáikes, óńdeý ónerkásibi kólemi jaǵynan 48%-dyq kórsetkishpen 45% deńgeiindegi shikizat sektorynan asyp tústi. Ondaǵy negizgi ósim birden birneshe sektorda baiqalady:
-
Mashina jasaý: 6,9% ósim, buǵan kompiýterlik jabdyqtar, elektr aspaptary, aýyl sharýashylyǵy jáne temirjol tehnikasy óndirisiniń ulǵaiýy yqpal etti.
-
Qara metallýrgiia: ósim 10,8%-dy qurady. Bul ferroqorytpa, bolat, shoiyn jáne jalpaq prokat óndirisi kóbeiýiniń nátijesi.
-
Tústi metallýrgiia: mys, myrysh, qorǵasyn jáne aliýminii óndirisiniń ósýine bailanysty óndiris kólemi 4,8%-ǵa ósti.
-
Himiia ónerkásibi: 8,4% ósim tirkeldi, polipropilen jáne natrii bihromaty óndirisiniń ulǵaiýy aitarlyqtai úles qosty.
Esepti kezeńde óńdeý ónerkásibiniń jiyntyq kórsetkishi 5%-ǵa jýyq oń dinamika kórsetti. Osylaisha, Memleket basshysynyń ekonomikanyń óńdeýshi sektoryn damytý arqyly elimizdiń ónerkásiptik negizin nyǵaitý jónindegi tapsyrmalary dáiekti júzege asyrylyp jatyr. Sonymen qatar onyń odan ári ósýi maqsatynda salany tiisti baǵamen, qajetti shikizatpen qamtamasyz etý týraly sheshim qabyldandy. Bul aliýminii men mys óńdeýdi birneshe ese arttyrýǵa múmkindik berdi. Bul kabel, aliýminii sym jáne basqa da óndiristiń ósýine de áser etti.
Shikizat eksportyn azaitý úshin óńdeý ónerkásibinde iri jobalardy júzege asyrý boiynsha jumystar belsendi júrgizilip keledi.
- temir rýdasy boiynsha Qostanai oblysynda ("SSKÓB" AQ) jáne Pavlodar oblysyndaǵy metallýrgiialyq klaster ("Mineral Product International" JShS, ferroqorytpa, ystyq brikettelgen temir jáne bolat ónimderi) ystyq brikettelgen temir óndirý josparlanyp otyr.
- Mys keni boiynsha Abai oblysynda mys balqytý zaýytyn salý ( "KAZ Minerals Smelting" JShS QAZ Minerals Smelting/NFC),
- sondai-aq Qazaqmys kásiporyndary (Jezqazǵan jáne Balqash mys balqytý zaýyttary) bazasynda Aidarly jáne Kóksai ken oryndarynan shikizatty qaita óńdeý josparlanǵan.
