Qazaqstanda biyl jyldyń alǵashqy bes aiynda paraqorlyqqa qatysty 427 qylmystyq is tirkeldi. Bul ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 1,7%-ǵa kóp, dep habarlaidy dalanews.kz.
Málimetterdi QR Bas prokýratýrasy Quqyqtyq statistika jáne arnaiy esepke alý komitetiniń derekterine súiengen sarapshylar jariialady.
Astana antireitingtiń basynda
2026 jyldyń qańtar-mamyr ailarynda para alý, para berý jáne paraqorlyqqa deldal bolý baptary boiynsha eń kóp qylmystyq is Astanada tirkelgen. Elordada bes ai ishinde 56 is qozǵalǵan. Bul ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 21,7%-ǵa kóp.
Antireitingte ekinshi orynǵa Qostanai oblysy shyqty. Óńirde paraqorlyqqa qatysty ister sany 3,5 esege ósip, 38-ge jetken. Úzdik úshtikti Almaty qalasy túiindedi. Munda 32 qylmystyq is tirkelip, kórsetkish bir jylda 14,3%-ǵa artqan. Al eń tómen kórsetkish Abai oblysynda baiqaldy – nebári bir is. Aqmola oblysynda eki, Batys Qazaqstan oblysynda jeti is tirkelgen.
Qai óńirlerde ósim joǵary boldy?
Paraqorlyq boiynsha eń joǵary ósim Almaty oblysynda tirkeldi. Munda qylmystyq ister sany bir jylda tórt esege artqan. Sondai-aq Qyzylorda oblysynda ósim 66,7%-dy, Jambyl oblysynda 61,1%. Kerisinshe, birqatar óńirde kórsetkish tómendegen. Soltústik Qazaqstan oblysynda paraqorlyq faktileri 2,1 ese azaisa, Pavlodar oblysynda 2,4 ese, Batys Qazaqstan oblysynda 2,6 ese qysqarǵan.
Eń úlken tómendeý Aqmola oblysynda baiqalǵan – munda tirkelgen ister sany 13 ese azaiǵan.
Paraqorlyq – eń jii kezdesetin jemqorlyq qylmysy
Sarapshylardyń málimetinshe, para alý, para berý jáne paraqorlyqqa deldal bolý faktileri barlyq jemqorlyq qylmystarynyń 62,9%-yn quraidy. Biyl bes aida Qazaqstanda jemqorlyqqa qatysty jalpy 679 quqyq buzýshylyq tirkelse, onyń 427-si dál osy úsh bapqa tiesili. Sonymen qatar barlyq jemqorlyq qylmystarynyń sany bir jylda 11,1%-ǵa azaiǵanymen, eń aýyr quqyq buzýshylyqtardyń úlesi artyp keledi. Máselen, «Para alý» baby boiynsha tirkelgen ister sany 11,9%-ǵa ósken. Al bilikti nemese qyzmettik ókilettikterdi asyra paidalaný faktileri 20%-ǵa, qyzmettik ókilettikterdi teris paidalaný jaǵdailary 40%-ǵa kóbeigen.
Jemqorlyq azaiyp jatyr ma?
Sońǵy bes jyldaǵy statistika Qazaqstanda tirkeletin jemqorlyq qylmystarynyń azaiǵanyn kórsetedi. Eger 2020 jyly Biryńǵai sotqa deiingi tergep-tekserý tiziliminde 2,2 myń jemqorlyq qylmysy tirkelse, 2025 jyldyń qorytyndysynda bul kórsetkish 1,2 myńǵa deiin tómendegen. Eń úlken quldyraý 2023-2024 jyldary baiqalǵan. Sol kezeńde tirkelgen quqyq buzýshylyqtar sany 1,7 myńnan 1 myńǵa deiin qysqarǵan.
Alaida sarapshylar bul jaǵdai elde jemqorlyqtyń azaiǵanyn bildire me, álde ony anyqtaý deńgeii tómendedi me degen suraqqa naqty jaýap berý qiyn ekenin aitady.
Zalal kólemi kúrt ósken
Jemqorlyq qylmystary azaiǵanymen, olardyń memleketke keltirgen materialdyq shyǵyny birneshe ese artqan. Pandemiia kezeńinde paraqorlyqtan kelgen shyǵyn 8 mlrd teńgeden sál ǵana assa, 2024 jyly bul kórsetkish 110,6 mlrd teńgege jetken. Onyń ishinde qyzmettik ókilettikterin teris paidalanǵan sheneýnikterdiń áreketinen kelgen shyǵyn 94,6 mlrd teńgeni quraǵan.
Biyl 537 adam kúdikti dep tanyldy
2026 jyldyń alǵashqy bes aiynda jemqorlyqqa qatysty ister boiynsha 537 adam kúdikti dep tanylǵan. Olardyń shamamen 60%-y nemese 320 adam sotqa jiberilgen.
Sarapshylardyń aitýynsha, kúdikti mártebesindegi azamattardyń barlyǵy birdei sot aldyna barmaidy. Keibiriniń kinási dáleldenbese, keibir ister kelesi eseptik kezeńge aýysýy múmkin. Sonymen qatar tergeýden jasyrynyp júrgen kúdiktiler de bar.
Para alǵandar qandai jaza alady?
Qazaqstan zańnamasynda jemqorlyq úshin jaza shartty túrde sottaýdan bastap 15 jylǵa deiin bas bostandyǵynan aiyrýǵa deiin qarastyrylǵan. 2025 jylǵy sot tájiribesi kórsetkendei, para alǵany úshin sottalǵandardyń tek 30,9%-y naqty túrme jazasyn alǵan.
Al para bergenderdiń arasynda bul kórsetkish 21% bolǵan. Para alý baby boiynsha bas bostandyǵynan aiyrylǵandardyń basym bóligi bes jyldan segiz jylǵa deiingi merzimge sottalǵan. Ótken jyly mundai jaza 58 paraqordyń 27-sine taǵaiyndalǵan.
Sondai-aq tórt sheneýnik 10 jyldan 12 jylǵa deiingi merzimge bas bostandyǵynan aiyrylǵan. Statistikaǵa sáikes, 2025 jyly para aldy degen kúdikpen 312 adam tirkelgen. Onyń 239-y sotqa berilip, nátijesinde 188 adam kináli dep tanylǵan. Sonyń ishinde 128 adamǵa aiyppul salynsa, 58 adam naqty túrme jazasyn alǵan.
