قازاقستاندا بيىل جىلدىڭ العاشقى بەس ايىندا پاراقورلىققا قاتىستى 427 قىلمىستىق ٸس تٸركەلدٸ. بۇل ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 1,7%-عا كٶپ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
مەلٸمەتتەردٸ قر باس پروكۋراتۋراسى قۇقىقتىق ستاتيستيكا جەنە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتٸنٸڭ دەرەكتەرٸنە سٷيەنگەن ساراپشىلار جارييالادى.
استانا انتيرەيتينگتٸڭ باسىندا
2026 جىلدىڭ قاڭتار-مامىر ايلارىندا پارا الۋ, پارا بەرۋ جەنە پاراقورلىققا دەلدال بولۋ باپتارى بويىنشا ەڭ كٶپ قىلمىستىق ٸس استانادا تٸركەلگەن. ەلوردادا بەس اي ٸشٸندە 56 ٸس قوزعالعان. بۇل ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 21,7%-عا كٶپ.
انتيرەيتينگتە ەكٸنشٸ ورىنعا قوستاناي وبلىسى شىقتى. ٶڭٸردە پاراقورلىققا قاتىستى ٸستەر سانى 3,5 ەسەگە ٶسٸپ, 38-گە جەتكەن. ٷزدٸك ٷشتٸكتٸ الماتى قالاسى تٷيٸندەدٸ. مۇندا 32 قىلمىستىق ٸس تٸركەلٸپ, كٶرسەتكٸش بٸر جىلدا 14,3%-عا ارتقان. ال ەڭ تٶمەن كٶرسەتكٸش اباي وبلىسىندا بايقالدى – نەبەرٸ بٸر ٸس. اقمولا وبلىسىندا ەكٸ, باتىس قازاقستان وبلىسىندا جەتٸ ٸس تٸركەلگەن.
قاي ٶڭٸرلەردە ٶسٸم جوعارى بولدى?
پاراقورلىق بويىنشا ەڭ جوعارى ٶسٸم الماتى وبلىسىندا تٸركەلدٸ. مۇندا قىلمىستىق ٸستەر سانى بٸر جىلدا تٶرت ەسەگە ارتقان. سونداي-اق قىزىلوردا وبلىسىندا ٶسٸم 66,7%-دى, جامبىل وبلىسىندا 61,1%. كەرٸسٸنشە, بٸرقاتار ٶڭٸردە كٶرسەتكٸش تٶمەندەگەن. سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىندا پاراقورلىق فاكتٸلەرٸ 2,1 ەسە ازايسا, پاۆلودار وبلىسىندا 2,4 ەسە, باتىس قازاقستان وبلىسىندا 2,6 ەسە قىسقارعان.
ەڭ ٷلكەن تٶمەندەۋ اقمولا وبلىسىندا بايقالعان – مۇندا تٸركەلگەن ٸستەر سانى 13 ەسە ازايعان.
پاراقورلىق – ەڭ جيٸ كەزدەسەتٸن جەمقورلىق قىلمىسى
ساراپشىلاردىڭ مەلٸمەتٸنشە, پارا الۋ, پارا بەرۋ جەنە پاراقورلىققا دەلدال بولۋ فاكتٸلەرٸ بارلىق جەمقورلىق قىلمىستارىنىڭ 62,9%-ىن قۇرايدى. بيىل بەس ايدا قازاقستاندا جەمقورلىققا قاتىستى جالپى 679 قۇقىق بۇزۋشىلىق تٸركەلسە, ونىڭ 427-سٸ دەل وسى ٷش باپقا تيەسٸلٸ. سونىمەن قاتار بارلىق جەمقورلىق قىلمىستارىنىڭ سانى بٸر جىلدا 11,1%-عا ازايعانىمەن, ەڭ اۋىر قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ ٷلەسٸ ارتىپ كەلەدٸ. مەسەلەن, «پارا الۋ» بابى بويىنشا تٸركەلگەن ٸستەر سانى 11,9%-عا ٶسكەن. ال بيلٸكتٸ نەمەسە قىزمەتتٸك ٶكٸلەتتٸكتەردٸ اسىرا پايدالانۋ فاكتٸلەرٸ 20%-عا, قىزمەتتٸك ٶكٸلەتتٸكتەردٸ تەرٸس پايدالانۋ جاعدايلارى 40%-عا كٶبەيگەن.
جەمقورلىق ازايىپ جاتىر ما?
سوڭعى بەس جىلداعى ستاتيستيكا قازاقستاندا تٸركەلەتٸن جەمقورلىق قىلمىستارىنىڭ ازايعانىن كٶرسەتەدٸ. ەگەر 2020 جىلى بٸرىڭعاي سوتقا دەيٸنگٸ تەرگەپ-تەكسەرۋ تٸزٸلٸمٸندە 2,2 مىڭ جەمقورلىق قىلمىسى تٸركەلسە, 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا بۇل كٶرسەتكٸش 1,2 مىڭعا دەيٸن تٶمەندەگەن. ەڭ ٷلكەن قۇلدىراۋ 2023-2024 جىلدارى بايقالعان. سول كەزەڭدە تٸركەلگەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتار سانى 1,7 مىڭنان 1 مىڭعا دەيٸن قىسقارعان.
الايدا ساراپشىلار بۇل جاعداي ەلدە جەمقورلىقتىڭ ازايعانىن بٸلدٸرە مە, ەلدە ونى انىقتاۋ دەڭگەيٸ تٶمەندەدٸ مە دەگەن سۇراققا ناقتى جاۋاپ بەرۋ قيىن ەكەنٸن ايتادى.
زالال كٶلەمٸ كٷرت ٶسكەن
جەمقورلىق قىلمىستارى ازايعانىمەن, ولاردىڭ مەملەكەتكە كەلتٸرگەن ماتەريالدىق شىعىنى بٸرنەشە ەسە ارتقان. پاندەمييا كەزەڭٸندە پاراقورلىقتان كەلگەن شىعىن 8 ملرد تەڭگەدەن سەل عانا اسسا, 2024 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 110,6 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. ونىڭ ٸشٸندە قىزمەتتٸك ٶكٸلەتتٸكتەرٸن تەرٸس پايدالانعان شەنەۋنٸكتەردٸڭ ەرەكەتٸنەن كەلگەن شىعىن 94,6 ملرد تەڭگەنٸ قۇراعان.
بيىل 537 ادام كٷدٸكتٸ دەپ تانىلدى
2026 جىلدىڭ العاشقى بەس ايىندا جەمقورلىققا قاتىستى ٸستەر بويىنشا 537 ادام كٷدٸكتٸ دەپ تانىلعان. ولاردىڭ شامامەن 60%-ى نەمەسە 320 ادام سوتقا جٸبەرٸلگەن.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, كٷدٸكتٸ مەرتەبەسٸندەگٸ ازاماتتاردىڭ بارلىعى بٸردەي سوت الدىنا بارمايدى. كەيبٸرٸنٸڭ كٸنەسٸ دەلەلدەنبەسە, كەيبٸر ٸستەر كەلەسٸ ەسەپتٸك كەزەڭگە اۋىسۋى مٷمكٸن. سونىمەن قاتار تەرگەۋدەن جاسىرىنىپ جٷرگەن كٷدٸكتٸلەر دە بار.
پارا العاندار قانداي جازا الادى?
قازاقستان زاڭناماسىندا جەمقورلىق ٷشٸن جازا شارتتى تٷردە سوتتاۋدان باستاپ 15 جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا دەيٸن قاراستىرىلعان. 2025 جىلعى سوت تەجٸريبەسٸ كٶرسەتكەندەي, پارا العانى ٷشٸن سوتتالعانداردىڭ تەك 30,9%-ى ناقتى تٷرمە جازاسىن العان.
ال پارا بەرگەندەردٸڭ اراسىندا بۇل كٶرسەتكٸش 21% بولعان. پارا الۋ بابى بويىنشا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعانداردىڭ باسىم بٶلٸگٸ بەس جىلدان سەگٸز جىلعا دەيٸنگٸ مەرزٸمگە سوتتالعان. ٶتكەن جىلى مۇنداي جازا 58 پاراقوردىڭ 27-سٸنە تاعايىندالعان.
سونداي-اق تٶرت شەنەۋنٸك 10 جىلدان 12 جىلعا دەيٸنگٸ مەرزٸمگە باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان. ستاتيستيكاعا سەيكەس, 2025 جىلى پارا الدى دەگەن كٷدٸكپەن 312 ادام تٸركەلگەن. ونىڭ 239-ى سوتقا بەرٸلٸپ, نەتيجەسٸندە 188 ادام كٸنەلٸ دەپ تانىلعان. سونىڭ ٸشٸندە 128 ادامعا ايىپپۇل سالىنسا, 58 ادام ناقتى تٷرمە جازاسىن العان.
