Qazaqstan biligine parlamenttik respýblika bolýyna, demokratiialyq baǵytqa burylyp, liberalizatsiia júrgizýge Reseidiń óktem saiasaty qolbailaý bolyp otyr? Osy saýaldy Ulysmedia.kz jyldy qorytyndylaǵan saiasatker, Qazaqstannyń burynǵy premer-ministri Ákejan Qajygeldinge qoiyp kórdi, dep jazady Dalanews.kz.
"Biz de qyzmette boldyq qoi bir kezde. Maǵan Chernomyrdin (Resei ministrler keńesiniń tóraǵasy bolǵan) bolsyn nemese Eltsin (Resei prezidenti bolǵan) bolsyn, telefondy julyp alyp, nusqaý bere almaityn. Másele Pýtinde ǵana emes, másele bizde. Namysyń bolsa, júregiń bolsa, mineziń bolsa, qai jeri áketip bara jatyr analardyń? Men olardyń arasynda birge óstim, mektepte oqydym, áskerde boldym, institýtta oqydym, jataqhanada jattym. Minezińdi kórsetseń, syilaidy. Syilaýdan basqa eshteńe keregi joq. Olar bizdi jalǵanda jaqsy kórmeitin de shyǵar, keregi de joq bizge", - deidi ol.
Saiasatkerdiń aitýynsha, sondyqtan "oibai Moskva, oibai Pýtin" degen argýmentti syltaý dep esepteidi.
"Ózimizden bári. Dál qazir ózgeriske burylatyn jaǵdai bolyp jatyr. Myna Siriiada jaǵdai neden boldy? Siriiadaǵy jaǵdai, olardyń artynda turǵan eki úlken memlekettiń qýatyn joǵaltyp bara jatqan sebebinen bolǵan nárse. Iran men Resei! Memlekettiń keleshegin saqtaý turǵysynda máseleni talqylaityn bolsaq, onda Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń jasap jatqan áreketteri óte durys. Ekinshiden, paidaly. Úshinshiden, kórinbese de, saiasi jetistikter bar", - deidi ol.
Sondai-aq atalǵan basylymǵa bergen suqbatynda Qajygeldin Nazarbaevpen bolǵan aradaǵa áńgimesine de toqtalady.
– 2024 jyly Nazarbaev áýleti jaiynda az aitylǵan joq. Samat Ábish te, Qairat Satybaldy da bostandyqqa shyqty. Jaqynda Pýtinmen kezdesti. Qalai oilaisyz, Nazarbaev máselesi nege áli birjaqty bolmai tur? Nege áli shýlatyp jatyr?
– Men syrttai sottalǵanmyn, Nurekeń ekeýmiz Eýropada kezdestik. Sonda talai áńgimelerdi talqyladyq. Men: "Nureke, ómir-kezek degen bar. Betin aýlaq qylsyn, biraq ýaqytynda ketpeitin bolsańyz, kúieý balańyzdy toqtatpasańyz, ony shetelge bir qyzmetke jibermeseńiz, jaǵdai ózgerip ketýi múmkin. Sol kezde mańaiyńyzda kim qalatynyn kóremiz" dedim.
– Sóitip ashyq aittyńyz ba?
– Ashyq aittym. "Men olardy ne isteýim kerek", - dedi ol kisi. "Musaev pen R.Álievti úkimettik jumystan bosatyp, sonymen qutylyńyz" dedim. Al eń durys jol – Rahatty Aýstraliiaǵa, Jańa Zelandiia, Chili nemese Argentinaǵa elshi retinde taǵaiyndap jiberseńiz, sonda ǵana ózińiz de, el de tynysh bolady dedim. Árine, túsinip otyrmyn ǵoi týys ekenin. Sonda ol kisi keliskendei boldy da, biraq meniń aqylymdy alty jyldan keiin qabyldady. Men muny nege aityp otyrmyn. Árine, ol kisi 30 jyldai otyrdy ǵoi bilikte. Búgingi halyqaralyq aqparatty oqysańyz, prezident qatarly prezidentter arasynda ol eń bai adam. Onyń bailyǵy Saýd Arabiia koroliniń bailyǵymen shamalas. Sondyqtan ony biz bolmasaq ta, sheteldegi BAQ atap otyrady. Biraq ol kisi dál osyndai kúige túsip qalamyn dep oilamasa kerek. Mańaiynda bolyp jatqan bar jaǵdai ol kisiniń óz qolynda. Mysaly, 2019 jyly ózi taǵaiyndap, bilikti bergen Toqaevty ózi túrtpektep, mazasyn qashyrdy. Nege 2022 jyly Qańtar oqiǵasyna deiin jetkizdi? Al Samat pen Qairatty Máskeý men Minskiniń qoldaýymen alyp shyqty túrmeden. Eki basshy sol kisiniń sózin sóilep, Qasym-Jomartqa aita berip, Qairatty abaqtydan solai alyp shyqty. Árine, óz qany, týǵany ǵoi. Týǵan balasyndai bolyp ketken qos inisin shyryldap qorǵap júrgeni bir jaǵynan jarasatyn siiaqty. Biraq osy jolǵy barǵanynyń ar jaǵynda ne turǵanyn kim bilsin? Anyq nárse, ol jerde Qazaqstannyń keleshegi týraly áńgime bolǵan joq. Múmkin taǵy da birdeńeni suraǵan shyǵar. Bul jaǵdaidy Resei de qoldandy. Qaita-qaita zvandap, qoimaǵan soń qabyldady dedi, bul – bir. Ekinshiden, bul – Kremldiń Astanaǵa jibergen messendji. Q.Toqaev densaýlyǵy jaqsy bolsa, qyzmetten ketpeidi, bizge ol kisiniń qyzmetten ketkeniniń keregi joq. Toqaev Nazarbaev emes. Sondyqtan 2029 jylǵa deiin prezident bolyp otyrǵanyn qalaýymyz kerek. Sizder 2029 jylǵa daiyndalýlaryńyz kerek, - deidi Qajygeldin.
