Reseidiń birqatar buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jelilerinde Omby munai óńdeý zaýytyna jasalǵan ushqyshsyz ushý apparattarynyń shabýyly qyzý talqylanyp jatyr. Ásirese reseilik áskeri sarapshy Boris Djerelievskiidiń “drondar Qazaqstan aýmaǵynan ushyrylýy múmkin” degen boljamy keńinen tarady. Dalanews.kz tilshisi máseleniń mán-jaiyn anyqtaý úshin qazaqstandyq áskeri sarapshy Ermek Seitbatalovtyń pikirin surady.
Bul – dálelsiz boljam
Ermek Seitbatalovtyń aitýynsha, Omby munai óńdeý zaýytyna shabýyl jasaǵan drondardyń Qazaqstan aýmaǵynan ushyrylǵany týraly málimdemeni áskeri turǵydan negizdi dep baǵalaý qiyn.
Onyń sózinshe, mundai tujyrymdy rastaityn naqty tehnikalyq nemese tergeý derekteri jariialanǵan joq.
“Bul málimetti negizsiz pikir deýge bolady. Qazaqstannyń batys óńirlerinen buǵan deiin ushqyshsyz apparattardyń synyqtary tabylǵanyn dálel retinde keltirý – áskeri saraptama úshin jetkiliksiz. Mundai ýáj balanyń aitqan sózi siiaqty áser qaldyrady”, – deidi sarapshy.
Áskeri sarapshy kim bolýy kerek?
Seitbatalov Boris Djerelievskiidiń kásibi daiyndyǵyna da toqtaldy. Onyń aitýynsha, Djerelievskiidiń negizgi mamandyǵy – jýrnalistika.
Sarapshynyń sózinshe, ol búginde Resei Qarýly kúshteriniń materialdyq-tehnikalyq qamtamasyz etýine arnalǵan jýrnal redaktsiiasynda jumys isteidi. Buǵan deiin Aýǵanstandaǵy soǵys kezinde merzimdi áskeri qyzmet ótkerip, keiin Sheshenstandaǵy áskeri qaqtyǵystarǵa qatysqan.
Alaida munyń ózi kásibi áskeri sarapshy bolýǵa jetkiliksiz ekenin aitady.
“Áskeri sarapshy bolý úshin áskeri bilim alyp, ony tájiribemen ushtastyrý qajet. Qarý-jaraqtyń ataýyn bilý azdyq etedi. Onyń tehnikalyq sipattamasyn, qoldanylý ereksheligin, óndiris tehnologiiasyn, tiimdiligin jáne áskeri jaǵdaida qalai paidalanylatynyn tereń meńgerý kerek”, – deidi Ermek Seitbatalov.
Dron qai jerden ushqanyn qalai anyqtaidy?
Áskeri sarapshynyń aitýynsha, ushqyshsyz ushý apparatynyń naqty qai jerden ushyrylǵanyn anyqtaý óte kúrdeli.
Onyń sózinshe, bul úshin tek kartaǵa qarap nemese geografiialyq jaqyndyqqa súiený jetkiliksiz.
Sarapshynyń aitýynsha, ushyrý ornyn anyqtaý úshin sol aýmaqtaǵy kýágerlerdiń málimeti, radiolokatsiialyq baqylaý, spýtniktik aqparat jáne basqa da tehnikalyq derekter qajet. Onyń ústine Ombydaǵy shabýyl tańǵy ýaqytta jasalǵandyqtan, túngi jaǵdaida mundai baqylaý júrgizý odan saiyn qiyndai túsedi.
“Soqqy jasalǵan jerden keri baǵyt boiynsha naqty qai jerden ushqanyn anyqtaý múmkin emes. Bul tek boljam bolady. Ol boljamnyń shyndyqqa jaqyndaýy úshin dronnyń qansha janarmaimen ushqany, nysanaǵa jetken kezde qansha otyn qalǵany, qandai baǵytpen ushqany, áýe qorǵanys júielerin qalai ainalyp ótkeni siiaqty kóptegen tehnikalyq málimet qajet. Ondai aqparat jariialanǵan joq”, – deidi ol.
Seitbatalovtyń pikirinshe, mundai jaǵdaida bir ǵana sarapshynyń jeke pikiri eshqandai qorytyndy jasaýǵa negiz bola almaidy. Mundai máselede resmi tergeý nátijeleri men tehnikalyq saraptama ǵana sheshýshi ról atqarady.
Qazaqstannan ushyryldy deýge negiz joq
Keiingi jyldary Ýkraina alys qashyqqa usha alatyn drondardy belsendi túrde jetildirip keledi. Sondyqtan Ombyǵa jasalǵan shabýyldyń ózi avtomatty túrde Qazaqstan aýmaǵynan uiymdastyryldy degendi bildirmeidi.
Ermek Seitbatalov qazirgi zamanǵy ushqyshsyz apparattardyń múmkindigi aitarlyqtai artqanyn aitady.
“Qazirgi ýkrainalyq ushqyshsyz apparattardyń úsh myń shaqyrymnan astam qashyqqa ushý múmkindigi bar. Qozǵaltqyshtardyń únemdiligi artyp, janarmaidy tiimdi paidalaný tehnologiialary jetildirilip jatyr. Soǵys innovatsiiany jedeldetedi. Sondyqtan mundai qashyqtyń ózi Qazaqstan aýmaǵyn mindetti túrde paidalandy degen sóz emes”, – deidi áskeri sarapshy.
Dálelsiz aiyptaý qandai qaýip tóndiredi?
Sarapshy eshqandai dálelsiz basqa memleketti shabýyldarǵa qatysy bar dep aiyptaý ózara senimdi álsiretip, kúdik pen arazdyqtyń týyndaýyna sebep bolatynyn jetkizdi.
“Eger dálelsiz osyndai aiyptaýlar jiilese, memleketaralyq senim buzylady. Eki eldiń arasyna kúmán men túsinispeýshilik kiredi. Halyqaralyq qaýymdastyq aldynda da mundai málimdemelerdiń saldary bolýy múmkin. Sondyqtan mundai máselede tek resmi dálelder men saraptamalarǵa súiený qajet”, – deidi Ermek Seitbatalov.
Oqiǵa neden bastaldy?
5 shildege qaraǵan túni Reseidiń Omby qalasyndaǵy munai óńdeý zaýytyna ushqyshsyz ushý apparattarymen shabýyl jasaldy. Omby oblysynyń gýbernatory Vitalii Hotsenkonyń málimdeýinshe, áýe shabýylyna qarsy qorǵanys kúshteri drondardyń basym bóligin joiǵanymen, zaýyt aýmaǵynda órt shyqqan. Keiin órttiń sóndirilgeni habarlandy.
Oqiǵadan keiin reseilik BAQ pen Telegram-arnalarda shabýyldyń qai baǵyttan jasalǵanyna qatysty túrli boljam tarai bastady. Solardyń ishinde reseilik áskeri sarapshy retinde tanystyrylǵan Boris Djerelievskiidiń málimdemesi erekshe nazar aýdartty.
Ol Ýkrainadan Ombyǵa deiingi qashyqtyq shamamen 2,5–2,7 myń shaqyrym bolǵandyqtan, mundai shabýyldy jasaǵan drondar Qazaqstan aýmaǵynan ushyrylýy múmkin degen boljam aitty. Onyń pikirinshe, buǵan deiin Qazaqstan aýmaǵynda belgisiz ushqyshsyz ushý apparattarynyń synyqtarynyń tabylýy osyndai nusqany qarastyrýǵa negiz bola alady. Sondai-aq ol Ýkraina drondardy Qazaqstannyń keń dalasyna jasyryn jetkizip, sol jerden ushyrýy múmkin ekenin alǵa tartty.
Bul boljamǵa qandai qarsylyq aityldy?
Alaida bul málimdeme áskeri sarapshylar arasynda kúmán týdyrdy. Birqatar sarapshyDjerelievskiidiń pikiri naqty dálelderge emes, geografiialyq boljamǵa ǵana súienetinin aitty.
Máselen, “Iýrta analitikov” Telegram-arnasy áskeri shabýyldyń baǵyty kartaǵa qarap emes, arnaiy tehnikalyq derekter arqyly anyqtalatynyn jazdy. Atap aitqanda, radiolokatsiialyq baqylaý, ushý traektoriiasy, telemetriialyq málimetter, navigatsiialyq bloktardyń qaldyqtary, qozǵaltqysh pen janarmai erekshelikteri, spýtniktik baqylaý materialdary jáne dron synyqtaryna júrgizilgen saraptama ǵana ushyrý ornyn anyqtaýǵa negiz bola alady.
Sondai-aq Qazaqstan aýmaǵynda buryn tabylǵan dron bólshekteriniń ózi olardyń dál osy jerden ushyrylǵanyn bildirmeitini aityldy. Sarapshylardyń pikirinshe, ushqyshsyz apparattar baǵytynan aýytqyp ketýi, radioelektrondyq kúres quraldarynyń yqpalyna ushyraýy, áýe qorǵanys kúshterimen atyp túsirilýi nemese tehnikalyq aqaý saldarynan qulaýy múmkin.
Ushý qashyqtyǵy týraly pikirtalas
Buǵan qosa, sarapshylar qazirgi zamanǵy ýkrainalyq alys qashyqqa ushatyn drondardyń tehnikalyq múmkindikterine nazar aýdardy. Ashyq derekkózderde jariialanǵan málimetterge sáikes, keibir jańartylǵan ýkrainalyq FP-1 úlgisindegi drondardyń ushý qashyqtyǵy 3 400 shaqyrymǵa deiin jetedi.
Sondyqtan Omby qalasynyń Ýkrainadan shamamen 2 700 shaqyrym qashyqta ornalasýy drondardyń mindetti túrde Qazaqstan aýmaǵynan ushyrylǵanyn dáleldemeidi. Ázirge mundai nusqany rastaityn resmi tergeý qorytyndysy nemese tehnikalyq aiǵaqtar jariialanǵan joq.
