رەسەيدٸڭ بٸرقاتار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرٸندە ومبى مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنا جاسالعان ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىنىڭ شابۋىلى قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. ەسٸرەسە رەسەيلٸك ەسكەري ساراپشى بوريس دجەرەليەۆسكييدٸڭ “دروندار قازاقستان اۋماعىنان ۇشىرىلۋى مٷمكٸن” دەگەن بولجامى كەڭٸنەن تارادى. Dalanews.kz تٸلشٸسٸ مەسەلەنٸڭ مەن-جايىن انىقتاۋ ٷشٸن قازاقستاندىق ەسكەري ساراپشى ەرمەك سەيتباتالوۆتىڭ پٸكٸرٸن سۇرادى.
بۇل – دەلەلسٸز بولجام
ەرمەك سەيتباتالوۆتىڭ ايتۋىنشا, ومبى مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنا شابۋىل جاساعان درونداردىڭ قازاقستان اۋماعىنان ۇشىرىلعانى تۋرالى مەلٸمدەمەنٸ ەسكەري تۇرعىدان نەگٸزدٸ دەپ باعالاۋ قيىن.
ونىڭ سٶزٸنشە, مۇنداي تۇجىرىمدى راستايتىن ناقتى تەحنيكالىق نەمەسە تەرگەۋ دەرەكتەرٸ جارييالانعان جوق.
“بۇل مەلٸمەتتٸ نەگٸزسٸز پٸكٸر دەۋگە بولادى. قازاقستاننىڭ باتىس ٶڭٸرلەرٸنەن بۇعان دەيٸن ۇشقىشسىز اپپاراتتاردىڭ سىنىقتارى تابىلعانىن دەلەل رەتٸندە كەلتٸرۋ – ەسكەري ساراپتاما ٷشٸن جەتكٸلٸكسٸز. مۇنداي ۋەج بالانىڭ ايتقان سٶزٸ سيياقتى ەسەر قالدىرادى”, – دەيدٸ ساراپشى.
ەسكەري ساراپشى كٸم بولۋى كەرەك?
سەيتباتالوۆ بوريس دجەرەليەۆسكييدٸڭ كەسٸبي دايىندىعىنا دا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, دجەرەليەۆسكييدٸڭ نەگٸزگٸ ماماندىعى – جۋرناليستيكا.
ساراپشىنىڭ سٶزٸنشە, ول بٷگٸندە رەسەي قارۋلى كٷشتەرٸنٸڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋٸنە ارنالعان جۋرنال رەداكتسيياسىندا جۇمىس ٸستەيدٸ. بۇعان دەيٸن اۋعانستانداعى سوعىس كەزٸندە مەرزٸمدٸ ەسكەري قىزمەت ٶتكەرٸپ, كەيٸن شەشەنستانداعى ەسكەري قاقتىعىستارعا قاتىسقان.
الايدا مۇنىڭ ٶزٸ كەسٸبي ەسكەري ساراپشى بولۋعا جەتكٸلٸكسٸز ەكەنٸن ايتادى.
“ەسكەري ساراپشى بولۋ ٷشٸن ەسكەري بٸلٸم الىپ, ونى تەجٸريبەمەن ۇشتاستىرۋ قاجەت. قارۋ-جاراقتىڭ اتاۋىن بٸلۋ ازدىق ەتەدٸ. ونىڭ تەحنيكالىق سيپاتتاماسىن, قولدانىلۋ ەرەكشەلٸگٸن, ٶندٸرٸس تەحنولوگيياسىن, تيٸمدٸلٸگٸن جەنە ەسكەري جاعدايدا قالاي پايدالانىلاتىنىن تەرەڭ مەڭگەرۋ كەرەك”, – دەيدٸ ەرمەك سەيتباتالوۆ.
درون قاي جەردەن ۇشقانىن قالاي انىقتايدى?
ەسكەري ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتىنىڭ ناقتى قاي جەردەن ۇشىرىلعانىن انىقتاۋ ٶتە كٷردەلٸ.
ونىڭ سٶزٸنشە, بۇل ٷشٸن تەك كارتاعا قاراپ نەمەسە گەوگرافييالىق جاقىندىققا سٷيەنۋ جەتكٸلٸكسٸز.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ۇشىرۋ ورنىن انىقتاۋ ٷشٸن سول اۋماقتاعى كۋەگەرلەردٸڭ مەلٸمەتٸ, راديولوكاتسييالىق باقىلاۋ, سپۋتنيكتٸك اقپارات جەنە باسقا دا تەحنيكالىق دەرەكتەر قاجەت. ونىڭ ٷستٸنە ومبىداعى شابۋىل تاڭعى ۋاقىتتا جاسالعاندىقتان, تٷنگٸ جاعدايدا مۇنداي باقىلاۋ جٷرگٸزۋ ودان سايىن قيىنداي تٷسەدٸ.
“سوققى جاسالعان جەردەن كەرٸ باعىت بويىنشا ناقتى قاي جەردەن ۇشقانىن انىقتاۋ مٷمكٸن ەمەس. بۇل تەك بولجام بولادى. ول بولجامنىڭ شىندىققا جاقىنداۋى ٷشٸن دروننىڭ قانشا جانارمايمەن ۇشقانى, نىساناعا جەتكەن كەزدە قانشا وتىن قالعانى, قانداي باعىتپەن ۇشقانى, ەۋە قورعانىس جٷيەلەرٸن قالاي اينالىپ ٶتكەنٸ سيياقتى كٶپتەگەن تەحنيكالىق مەلٸمەت قاجەت. ونداي اقپارات جارييالانعان جوق”, – دەيدٸ ول.
سەيتباتالوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي جاعدايدا بٸر عانا ساراپشىنىڭ جەكە پٸكٸرٸ ەشقانداي قورىتىندى جاساۋعا نەگٸز بولا المايدى. مۇنداي مەسەلەدە رەسمي تەرگەۋ نەتيجەلەرٸ مەن تەحنيكالىق ساراپتاما عانا شەشۋشٸ رٶل اتقارادى.
قازاقستاننان ۇشىرىلدى دەۋگە نەگٸز جوق
كەيٸنگٸ جىلدارى ۋكراينا الىس قاشىققا ۇشا الاتىن درونداردى بەلسەندٸ تٷردە جەتٸلدٸرٸپ كەلەدٸ. سوندىقتان ومبىعا جاسالعان شابۋىلدىڭ ٶزٸ اۆتوماتتى تٷردە قازاقستان اۋماعىنان ۇيىمداستىرىلدى دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ.
ەرمەك سەيتباتالوۆ قازٸرگٸ زامانعى ۇشقىشسىز اپپاراتتاردىڭ مٷمكٸندٸگٸ ايتارلىقتاي ارتقانىن ايتادى.
“قازٸرگٸ ۋكراينالىق ۇشقىشسىز اپپاراتتاردىڭ ٷش مىڭ شاقىرىمنان استام قاشىققا ۇشۋ مٷمكٸندٸگٸ بار. قوزعالتقىشتاردىڭ ٷنەمدٸلٸگٸ ارتىپ, جانارمايدى تيٸمدٸ پايدالانۋ تەحنولوگييالارى جەتٸلدٸرٸلٸپ جاتىر. سوعىس يننوۆاتسييانى جەدەلدەتەدٸ. سوندىقتان مۇنداي قاشىقتىڭ ٶزٸ قازاقستان اۋماعىن مٸندەتتٸ تٷردە پايدالاندى دەگەن سٶز ەمەس”, – دەيدٸ ەسكەري ساراپشى.
دەلەلسٸز ايىپتاۋ قانداي قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ?
ساراپشى ەشقانداي دەلەلسٸز باسقا مەملەكەتتٸ شابۋىلدارعا قاتىسى بار دەپ ايىپتاۋ ٶزارا سەنٸمدٸ ەلسٸرەتٸپ, كٷدٸك پەن ارازدىقتىڭ تۋىنداۋىنا سەبەپ بولاتىنىن جەتكٸزدٸ.
“ەگەر دەلەلسٸز وسىنداي ايىپتاۋلار جيٸلەسە, مەملەكەتارالىق سەنٸم بۇزىلادى. ەكٸ ەلدٸڭ اراسىنا كٷمەن مەن تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸك كٸرەدٸ. حالىقارالىق قاۋىمداستىق الدىندا دا مۇنداي مەلٸمدەمەلەردٸڭ سالدارى بولۋى مٷمكٸن. سوندىقتان مۇنداي مەسەلەدە تەك رەسمي دەلەلدەر مەن ساراپتامالارعا سٷيەنۋ قاجەت”, – دەيدٸ ەرمەك سەيتباتالوۆ.
وقيعا نەدەن باستالدى?
5 شٸلدەگە قاراعان تٷنٸ رەسەيدٸڭ ومبى قالاسىنداعى مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنا ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىمەن شابۋىل جاسالدى. ومبى وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى ۆيتاليي حوتسەنكونىڭ مەلٸمدەۋٸنشە, ەۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس كٷشتەرٸ درونداردىڭ باسىم بٶلٸگٸن جويعانىمەن, زاۋىت اۋماعىندا ٶرت شىققان. كەيٸن ٶرتتٸڭ سٶندٸرٸلگەنٸ حابارلاندى.
وقيعادان كەيٸن رەسەيلٸك باق پەن Telegram-ارنالاردا شابۋىلدىڭ قاي باعىتتان جاسالعانىنا قاتىستى تٷرلٸ بولجام تاراي باستادى. سولاردىڭ ٸشٸندە رەسەيلٸك ەسكەري ساراپشى رەتٸندە تانىستىرىلعان بوريس دجەرەليەۆسكييدٸڭ مەلٸمدەمەسٸ ەرەكشە نازار اۋدارتتى.
ول ۋكراينادان ومبىعا دەيٸنگٸ قاشىقتىق شامامەن 2,5–2,7 مىڭ شاقىرىم بولعاندىقتان, مۇنداي شابۋىلدى جاساعان دروندار قازاقستان اۋماعىنان ۇشىرىلۋى مٷمكٸن دەگەن بولجام ايتتى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇعان دەيٸن قازاقستان اۋماعىندا بەلگٸسٸز ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىنىڭ سىنىقتارىنىڭ تابىلۋى وسىنداي نۇسقانى قاراستىرۋعا نەگٸز بولا الادى. سونداي-اق ول ۋكراينا درونداردى قازاقستاننىڭ كەڭ دالاسىنا جاسىرىن جەتكٸزٸپ, سول جەردەن ۇشىرۋى مٷمكٸن ەكەنٸن العا تارتتى.
بۇل بولجامعا قانداي قارسىلىق ايتىلدى?
الايدا بۇل مەلٸمدەمە ەسكەري ساراپشىلار اراسىندا كٷمەن تۋدىردى. بٸرقاتار ساراپشىدجەرەليەۆسكييدٸڭ پٸكٸرٸ ناقتى دەلەلدەرگە ەمەس, گەوگرافييالىق بولجامعا عانا سٷيەنەتٸنٸن ايتتى.
مەسەلەن, “يۋرتا اناليتيكوۆ” Telegram-ارناسى ەسكەري شابۋىلدىڭ باعىتى كارتاعا قاراپ ەمەس, ارنايى تەحنيكالىق دەرەكتەر ارقىلى انىقتالاتىنىن جازدى. اتاپ ايتقاندا, راديولوكاتسييالىق باقىلاۋ, ۇشۋ تراەكتوريياسى, تەلەمەترييالىق مەلٸمەتتەر, ناۆيگاتسييالىق بلوكتاردىڭ قالدىقتارى, قوزعالتقىش پەن جانارماي ەرەكشەلٸكتەرٸ, سپۋتنيكتٸك باقىلاۋ ماتەريالدارى جەنە درون سىنىقتارىنا جٷرگٸزٸلگەن ساراپتاما عانا ۇشىرۋ ورنىن انىقتاۋعا نەگٸز بولا الادى.
سونداي-اق قازاقستان اۋماعىندا بۇرىن تابىلعان درون بٶلشەكتەرٸنٸڭ ٶزٸ ولاردىڭ دەل وسى جەردەن ۇشىرىلعانىن بٸلدٸرمەيتٸنٸ ايتىلدى. ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, ۇشقىشسىز اپپاراتتار باعىتىنان اۋىتقىپ كەتۋٸ, راديوەلەكتروندىق كٷرەس قۇرالدارىنىڭ ىقپالىنا ۇشىراۋى, ەۋە قورعانىس كٷشتەرٸمەن اتىپ تٷسٸرٸلۋٸ نەمەسە تەحنيكالىق اقاۋ سالدارىنان قۇلاۋى مٷمكٸن.
ۇشۋ قاشىقتىعى تۋرالى پٸكٸرتالاس
بۇعان قوسا, ساراپشىلار قازٸرگٸ زامانعى ۋكراينالىق الىس قاشىققا ۇشاتىن درونداردىڭ تەحنيكالىق مٷمكٸندٸكتەرٸنە نازار اۋداردى. اشىق دەرەككٶزدەردە جارييالانعان مەلٸمەتتەرگە سەيكەس, كەيبٸر جاڭارتىلعان ۋكراينالىق FP-1 ٷلگٸسٸندەگٸ درونداردىڭ ۇشۋ قاشىقتىعى 3 400 شاقىرىمعا دەيٸن جەتەدٸ.
سوندىقتان ومبى قالاسىنىڭ ۋكراينادان شامامەن 2 700 شاقىرىم قاشىقتا ورنالاسۋى درونداردىڭ مٸندەتتٸ تٷردە قازاقستان اۋماعىنان ۇشىرىلعانىن دەلەلدەمەيدٸ. ەزٸرگە مۇنداي نۇسقانى راستايتىن رەسمي تەرگەۋ قورىتىندىسى نەمەسە تەحنيكالىق ايعاقتار جارييالانعان جوق.
