Jemqorlyqty, jeke basqa tabynýshylyqty, biliktiń bir adamnyń qolynda toptasqanyn, jalpy júieniń olqylyqtaryn ótkir synaǵan Ábdildin 2019 jyly ómirden ozǵan.
Shirek ǵasyrǵa jýyq oppozitsiia sapynda bolǵan Ábdildin ómiriniń sońyna deiin óz ustanymynan taiǵan joq.
Ózi týraly túsirilgen “Shtrihi k portretý” derekti filminde uzaq jylǵy saiasi baqtalasyna jeke toqtalǵan Nazarbaev:
“Onyń ambitsiiasy arnasynan asyp-tógilip turatyn edi. Dostarymnyń ishinen shyqqan dushpanym…”, – degen baǵa beripti.
Táýelsizdiktiń bastapqy jyldarynda dám-tuzy jarasyp, aralasyp-quralasyp turǵanmen, keiin aradaǵy syilastyqqa syzat túskenin aitady.
Nazarbaev Ábdildinniń qarym-qabiletin joǵary baǵalaǵan, áitse de ilgeridegi sebep ekeýiniń tize qosyp jumys isteýine kedergi keltirgen.
“Oǵan senip kelgenim ras. Prezidenttik sailaýdyń mashaqatymen júrip, kóp nársege kóńil bólmegen ekenmin. (Ol) sailaýdan keiin kúrt ózgerdi. Ulyqtaý rásiminen keiin Joǵary keńestiń tóraǵasy bolǵysy keletinin aitty.
Shynymdy aitsam, men muny qalamadym. Sebebi, onyń minez-bolmysyn jaqsy biletin edim. Ambitsiiasy arnasynan asyp-tógilip turatyn. Kózqarasy durys bolmady. Oiynan ainytýǵa tyrysqan edim, onymnan túk shyqpady. Ekeýimiz aitysyp qaldyq. Aqyry, degenine jetti. Basqa kandidattar bas tartyp, endi bireýleriniń tilin taýyp, aqyr sońy Joǵary keńestiń tóraǵasy atandy”, – deidi Nazarbaev.
Aitýynsha, osydan keiin Ábdildin Resei Joǵary keńesiniń tóraǵasy Rýslan Hasbýlatovpen jaqyn aralasyp, ekeýara “odaq” qurǵan.
“Hasbýlatov kúlli bilik kommýnisterdiń qolynda shoǵyrlanýy tiis dep urandatyp júrgen bolsheviktiń biri edi. Munyń sońy nege ulasqanyn bilesizder. Ábdildin de álginiń aitqanyna erip, shataq shyǵardy”, – deidi Nazarbaev.
Eks-prezident sol tustaǵy parlamentte kileń kommýnister otyrǵanyn aitady. Nazarbaevtyń naryqtyq ekonomikaǵa qatysty kez-kelgen ideiasy álgi jerden ári aspai, buǵattalyp otyrǵan.
“Men usynǵan birden-bir jobany iske asyrmady. Tańnan keshke deiin taban tozdyryp parlamentte júremin. Ákelgen qaǵaz-qujatymdy aldaryna tosyp, árbir jobany egjei-tegjeili túsindirip qara terge túsemin. Túk ónbedi. Osylai ýaqyt óte berdi. Altyn ýaqytty zaia ketirip jattyq.
Naryqtyq ekonomikanyń temirqazyǵy sanalatyn jekeniń múlki, jekeshelendirý, bank týraly, shaǵyn jáne orta biznes týraly zańdy besiginde tunshyqtyryp otyrdy.
Parlamentte otyrǵandardyń túgeli sovettik ideologiiamen tárbielengen, kommýnistik kózqarastaǵy býyn edi. Jasyrary joq, ózim de solardyń arasynan shyqtym. Alaida zaman ózgeristi talap etti”, – deidi ol.
Naryqtyq ekonomikaǵa kósher tusta kommýnister Nazarbaevtyń shaýjaiyna jarmasqan. Ábdildin aýdan-aýyldardy aralap kommýnizmniń qaita ornaryn qaitalaýmen bolǵan. Onyń mańaiyndaǵy top ákimderdiń jumysyna kedergi keltirgen.
Sói degen eks-prezident sál bolǵanda bilik qaitadan bolshevikter qolyna óter edi degen boljam aitypty.
“Amalym taýsylǵan shaqta, Almatydaǵy aýdandyq keńestik depýtattary mandatyn tapsyryp, taralǵaly jatyr degen aqparat jetti. Úzilgen úmit qaita tirildi…
Ábdildin? Qazaqta ólgen adamnyń artynan aýyz sóz aitpaidy. Marqum jaqsy kisi edi. Kásibiligi men qarym-qabiletine kúmánim bolǵan joq. Joldas boldyq. Syilas boldyq. Kúnderdiń kúni kúrt ózgerdi. Aqyr aiaǵy dostarymnyń arasynan shyqqan dushpanyma ainaldy”, – deidi Nazarbaev.
Almatydaǵy aýdandyq keńestiń ókilderi tarqap tynǵanyn estigen eks-prezident Joǵary keńestiń depýtattaryn qolqalai bastaǵan.
“Túk bitirmedińizder. Bul parlamentti taratyp tynǵan durys" dedim. Teń jartysy meniń usynysymdy qabyl alyp, depýtattyq mandatyn tapsyrdy. Osylaisha kommýnistik kezeńnen kele jatqan Joǵary keńes ómir súrýin toqtatty. Ábdildin prezidenttik sailaýǵa Kompartiianyń atynan tústi. Keńestik ideologiiadan ábden jirengen jurt ony qoldap qaitsyn. Olar elektoratyna ne usynar edi?!”, – deidi ol.
Aitýynsha, álgi jeńilisten keiin Ábdildin Nazarbaev biligin ótkir synaýǵa kóshken. Biraq bul júiege balama bolarlyq ideiasy joq edi deidi.
Tutastai alǵanda oppozitsiia serkeleriniń birde-birinde el damýyna kepildik berer tatymdy jobanyń joqtyǵyna senimdi.
Onyń pikirinshe, qazirgi júieniń opponentteri sózge kelgende sheber, iske kelgende shorqaq.
“Ádette bulardan: “Baǵdarlamalaryń qaida? Eldi qaida bastap barǵylaryń keledi?” dep suraimyn. Ún joq. Mundai joba bolsa jáne men usynǵan ideiadan artyq bolsa bir jón. Ilip alarlyq eshteńe usyna almaidy. Demokratiia dep daýryǵady.
Batystaǵydai demokratiiaǵa jetý – biz úshin basty maqsat. Biraq bul bir kúnniń jumysy emes. Oǵan ildebailap jetemiz. Irgedegi kórshilerdiń qabaǵyna qaraý qajet. Olardyń tartylys kúshi bizge qatty yqpal etedi. Demokratiia demes buryn, qyrǵyzǵa qarańyzdar. Ereýildiń sońy nege ulasty? Osy otyz jylda qyrǵyz qandai jetistikke jetti?” – degen eken Nazarbaev.
….
Qazaqstan Joǵary keńesiniń burynǵy tóraǵasy, oppozitsiialyq saiasatker, ǵalym Serikbolsyn Ábdildin sońǵy suhbatynyń birinde táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary 265 zań shyqqanyn aitqan edi.
“Táýelsizdik qazaqtyń qolyna tigennen keiin ony durystap paidalaný degen másele týǵan. Ol táýelsizdikti durystap paidalaný úshin birneshe zań shyǵarylǵan. Osy zańnyń barlyǵy bizdiń memlekettiń irgesin bekitý úshin. Bilik pen halyq ekeýin biriktirip, táýelsizdik pen ultqa, keleshek urpaqqa paida jasaityndai jol jasalǵan.
Ókinishke orai onyń barlyǵy buzylyp ketti. Buzylyp ketken sebebi bilikti tartyp alǵan, bilikke kelgen adamdardyń kópshiligi óz basyn saýǵalap ketti. Óz óńeshin, óz qarnyn oilap ketti. Sol sebepti de táýelsizdikti biz ońaltpai otyrmyz.
Bizden nashar, bizden tómen halyqtyń ózi memleket jasap otyr. Al biz jerimizdiń asty da, ústi de bailyqqa syimai turǵan halyqpyz jáne osyndai keń baitaq jerde halqymyzdyń sany shamaly. Ókinishke orai bizdiń jerimizdi, bailyǵymyzdy basqalar soryp jatyr”, – degen bolatyn Ábdildin.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
https://www.youtube.com/watch?v=V-QZiVdM1iU
