جەمقورلىقتى, جەكە باسقا تابىنۋشىلىقتى, بيلٸكتٸڭ بٸر ادامنىڭ قولىندا توپتاسقانىن, جالپى جٷيەنٸڭ ولقىلىقتارىن ٶتكٸر سىناعان ەبدٸلدين 2019 جىلى ٶمٸردەن وزعان.
شيرەك عاسىرعا جۋىق وپپوزيتسييا ساپىندا بولعان ەبدٸلدين ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن ٶز ۇستانىمىنان تايعان جوق.
ٶزٸ تۋرالى تٷسٸرٸلگەن “شتريحي ك پورترەتۋ” دەرەكتٸ فيلمٸندە ۇزاق جىلعى ساياسي باقتالاسىنا جەكە توقتالعان نازارباەۆ:
“ونىڭ امبيتسيياسى ارناسىنان اسىپ-تٶگٸلٸپ تۇراتىن ەدٸ. دوستارىمنىڭ ٸشٸنەن شىققان دۇشپانىم…”, – دەگەن باعا بەرٸپتٸ.
تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ باستاپقى جىلدارىندا دەم-تۇزى جاراسىپ, ارالاسىپ-قۇرالاسىپ تۇرعانمەن, كەيٸن اراداعى سىيلاستىققا سىزات تٷسكەنٸن ايتادى.
نازارباەۆ ەبدٸلديننٸڭ قارىم-قابٸلەتٸن جوعارى باعالاعان, ەيتسە دە ٸلگەرٸدەگٸ سەبەپ ەكەۋٸنٸڭ تٸزە قوسىپ جۇمىس ٸستەۋٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرگەن.
“وعان سەنٸپ كەلگەنٸم راس. پرەزيدەنتتٸك سايلاۋدىڭ ماشاقاتىمەن جٷرٸپ, كٶپ نەرسەگە كٶڭٸل بٶلمەگەن ەكەنمٸن. (ول) سايلاۋدان كەيٸن كٷرت ٶزگەردٸ. ۇلىقتاۋ رەسٸمٸنەن كەيٸن جوعارى كەڭەستٸڭ تٶراعاسى بولعىسى كەلەتٸنٸن ايتتى.
شىنىمدى ايتسام, مەن مۇنى قالامادىم. سەبەبٸ, ونىڭ مٸنەز-بولمىسىن جاقسى بٸلەتٸن ەدٸم. امبيتسيياسى ارناسىنان اسىپ-تٶگٸلٸپ تۇراتىن. كٶزقاراسى دۇرىس بولمادى. ويىنان اينىتۋعا تىرىسقان ەدٸم, ونىمنان تٷك شىقپادى. ەكەۋٸمٸز ايتىسىپ قالدىق. اقىرى, دەگەنٸنە جەتتٸ. باسقا كانديداتتار باس تارتىپ, ەندٸ بٸرەۋلەرٸنٸڭ تٸلٸن تاۋىپ, اقىر سوڭى جوعارى كەڭەستٸڭ تٶراعاسى اتاندى”, – دەيدٸ نازارباەۆ.
ايتۋىنشا, وسىدان كەيٸن ەبدٸلدين رەسەي جوعارى كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى رۋسلان حاسبۋلاتوۆپەن جاقىن ارالاسىپ, ەكەۋارا “وداق” قۇرعان.
“حاسبۋلاتوۆ كٷللٸ بيلٸك كوممۋنيستەردٸڭ قولىندا شوعىرلانۋى تيٸس دەپ ۇرانداتىپ جٷرگەن بولشەۆيكتٸڭ بٸرٸ ەدٸ. مۇنىڭ سوڭى نەگە ۇلاسقانىن بٸلەسٸزدەر. ەبدٸلدين دە ەلگٸنٸڭ ايتقانىنا ەرٸپ, شاتاق شىعاردى”, – دەيدٸ نازارباەۆ.
ەكس-پرەزيدەنت سول تۇستاعى پارلامەنتتە كٸلەڭ كوممۋنيستەر وتىرعانىن ايتادى. نازارباەۆتىڭ نارىقتىق ەكونوميكاعا قاتىستى كەز-كەلگەن يدەياسى ەلگٸ جەردەن ەرٸ اسپاي, بۇعاتتالىپ وتىرعان.
“مەن ۇسىنعان بٸردەن-بٸر جوبانى ٸسكە اسىرمادى. تاڭنان كەشكە دەيٸن تابان توزدىرىپ پارلامەنتتە جٷرەمٸن. ەكەلگەن قاعاز-قۇجاتىمدى الدارىنا توسىپ, ەربٸر جوبانى ەگجەي-تەگجەيلٸ تٷسٸندٸرٸپ قارا تەرگە تٷسەمٸن. تٷك ٶنبەدٸ. وسىلاي ۋاقىت ٶتە بەردٸ. التىن ۋاقىتتى زايا كەتٸرٸپ جاتتىق.
نارىقتىق ەكونوميكانىڭ تەمٸرقازىعى سانالاتىن جەكەنٸڭ مٷلكٸ, جەكەشەلەندٸرۋ, بانك تۋرالى, شاعىن جەنە ورتا بيزنەس تۋرالى زاڭدى بەسٸگٸندە تۇنشىقتىرىپ وتىردى.
پارلامەنتتە وتىرعانداردىڭ تٷگەلٸ سوۆەتتٸك يدەولوگييامەن تەربيەلەنگەن, كوممۋنيستٸك كٶزقاراستاعى بۋىن ەدٸ. جاسىرارى جوق, ٶزٸم دە سولاردىڭ اراسىنان شىقتىم. الايدا زامان ٶزگەرٸستٸ تالاپ ەتتٸ”, – دەيدٸ ول.
نارىقتىق ەكونوميكاعا كٶشەر تۇستا كوممۋنيستەر نازارباەۆتىڭ شاۋجايىنا جارماسقان. ەبدٸلدين اۋدان-اۋىلداردى ارالاپ كوممۋنيزمنٸڭ قايتا ورنارىن قايتالاۋمەن بولعان. ونىڭ ماڭايىنداعى توپ ەكٸمدەردٸڭ جۇمىسىنا كەدەرگٸ كەلتٸرگەن.
سٶي دەگەن ەكس-پرەزيدەنت سەل بولعاندا بيلٸك قايتادان بولشەۆيكتەر قولىنا ٶتەر ەدٸ دەگەن بولجام ايتىپتى.
“امالىم تاۋسىلعان شاقتا, الماتىداعى اۋداندىق كەڭەستٸك دەپۋتاتتارى مانداتىن تاپسىرىپ, تارالعالى جاتىر دەگەن اقپارات جەتتٸ. ٷزٸلگەن ٷمٸت قايتا تٸرٸلدٸ…
ەبدٸلدين? قازاقتا ٶلگەن ادامنىڭ ارتىنان اۋىز سٶز ايتپايدى. مارقۇم جاقسى كٸسٸ ەدٸ. كەسٸبيلٸگٸ مەن قارىم-قابٸلەتٸنە كٷمەنٸم بولعان جوق. جولداس بولدىق. سىيلاس بولدىق. كٷندەردٸڭ كٷنٸ كٷرت ٶزگەردٸ. اقىر اياعى دوستارىمنىڭ اراسىنان شىققان دۇشپانىما اينالدى”, – دەيدٸ نازارباەۆ.
الماتىداعى اۋداندىق كەڭەستٸڭ ٶكٸلدەرٸ تارقاپ تىنعانىن ەستٸگەن ەكس-پرەزيدەنت جوعارى كەڭەستٸڭ دەپۋتاتتارىن قولقالاي باستاعان.
“تٷك بٸتٸرمەدٸڭٸزدەر. بۇل پارلامەنتتٸ تاراتىپ تىنعان دۇرىس" دەدٸم. تەڭ جارتىسى مەنٸڭ ۇسىنىسىمدى قابىل الىپ, دەپۋتاتتىق مانداتىن تاپسىردى. وسىلايشا كوممۋنيستٸك كەزەڭنەن كەلە جاتقان جوعارى كەڭەس ٶمٸر سٷرۋٸن توقتاتتى. ەبدٸلدين پرەزيدەنتتٸك سايلاۋعا كومپارتييانىڭ اتىنان تٷستٸ. كەڭەستٸك يدەولوگييادان ەبدەن جيرەنگەن جۇرت ونى قولداپ قايتسىن. ولار ەلەكتوراتىنا نە ۇسىنار ەدٸ?!”, – دەيدٸ ول.
ايتۋىنشا, ەلگٸ جەڭٸلٸستەن كەيٸن ەبدٸلدين نازارباەۆ بيلٸگٸن ٶتكٸر سىناۋعا كٶشكەن. بٸراق بۇل جٷيەگە بالاما بولارلىق يدەياسى جوق ەدٸ دەيدٸ.
تۇتاستاي العاندا وپپوزيتسييا سەركەلەرٸنٸڭ بٸردە-بٸرٸندە ەل دامۋىنا كەپٸلدٸك بەرەر تاتىمدى جوبانىڭ جوقتىعىنا سەنٸمدٸ.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ جٷيەنٸڭ وپپونەنتتەرٸ سٶزگە كەلگەندە شەبەر, ٸسكە كەلگەندە شورقاق.
“ەدەتتە بۇلاردان: “باعدارلامالارىڭ قايدا? ەلدٸ قايدا باستاپ بارعىلارىڭ كەلەدٸ?” دەپ سۇرايمىن. ٷن جوق. مۇنداي جوبا بولسا جەنە مەن ۇسىنعان يدەيادان ارتىق بولسا بٸر جٶن. ٸلٸپ الارلىق ەشتەڭە ۇسىنا المايدى. دەموكراتييا دەپ داۋرىعادى.
باتىستاعىداي دەموكراتيياعا جەتۋ – بٸز ٷشٸن باستى ماقسات. بٸراق بۇل بٸر كٷننٸڭ جۇمىسى ەمەس. وعان ٸلدەبايلاپ جەتەمٸز. ٸرگەدەگٸ كٶرشٸلەردٸڭ قاباعىنا قاراۋ قاجەت. ولاردىڭ تارتىلىس كٷشٸ بٸزگە قاتتى ىقپال ەتەدٸ. دەموكراتييا دەمەس بۇرىن, قىرعىزعا قاراڭىزدار. ەرەۋٸلدٸڭ سوڭى نەگە ۇلاستى? وسى وتىز جىلدا قىرعىز قانداي جەتٸستٸككە جەتتٸ?” – دەگەن ەكەن نازارباەۆ.
….
قازاقستان جوعارى كەڭەسٸنٸڭ بۇرىنعى تٶراعاسى, وپپوزيتسييالىق ساياساتكەر, عالىم سەرٸكبولسىن ەبدٸلدين سوڭعى سۇحباتىنىڭ بٸرٸندە تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارى 265 زاڭ شىققانىن ايتقان ەدٸ.
“تەۋەلسٸزدٸك قازاقتىڭ قولىنا تيگەننەن كەيٸن ونى دۇرىستاپ پايدالانۋ دەگەن مەسەلە تۋعان. ول تەۋەلسٸزدٸكتٸ دۇرىستاپ پايدالانۋ ٷشٸن بٸرنەشە زاڭ شىعارىلعان. وسى زاڭنىڭ بارلىعى بٸزدٸڭ مەملەكەتتٸڭ ٸرگەسٸن بەكٸتۋ ٷشٸن. بيلٸك پەن حالىق ەكەۋٸن بٸرٸكتٸرٸپ, تەۋەلسٸزدٸك پەن ۇلتقا, كەلەشەك ۇرپاققا پايدا جاسايتىنداي جول جاسالعان.
ٶكٸنٸشكە وراي ونىڭ بارلىعى بۇزىلىپ كەتتٸ. بۇزىلىپ كەتكەن سەبەبٸ بيلٸكتٸ تارتىپ العان, بيلٸككە كەلگەن ادامداردىڭ كٶپشٸلٸگٸ ٶز باسىن ساۋعالاپ كەتتٸ. ٶز ٶڭەشٸن, ٶز قارنىن ويلاپ كەتتٸ. سول سەبەپتٸ دە تەۋەلسٸزدٸكتٸ بٸز وڭالتپاي وتىرمىز.
بٸزدەن ناشار, بٸزدەن تٶمەن حالىقتىڭ ٶزٸ مەملەكەت جاساپ وتىر. ال بٸز جەرٸمٸزدٸڭ استى دا, ٷستٸ دە بايلىققا سىيماي تۇرعان حالىقپىز جەنە وسىنداي كەڭ بايتاق جەردە حالقىمىزدىڭ سانى شامالى. ٶكٸنٸشكە وراي بٸزدٸڭ جەرٸمٸزدٸ, بايلىعىمىزدى باسقالار سورىپ جاتىر”, – دەگەن بولاتىن ەبدٸلدين.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
https://www.youtube.com/watch?v=V-QZiVdM1iU
