***
Jýyrda Astanaǵa baryp keldim. EKSPO qalashyǵyn aralap, Astananyń ajaryna ajar qosqan nysanǵa qarap uzaq oilandym. Biz ketken shyǵyndy emes, bolashaqta qaitarymy bar igilikti isterdi kóbirek kóńilge túiýimiz kerek dep sheshtim.
Astana tórinde ótip jatqan «EKSPO – 2017» kórmesi jańa Astananyń aishyǵyna ainalady. TMD elderiniń ishinen birinshi bolyp osy sharany uiymdastyrǵan Qazaqstan ekenin eskersek, bul eldiń mereii, halyqtyń qýanyshy deýge bolady. Árine, EKSPO týraly aitqanda aldymen oǵan ketken shyǵyn aiynda kóp sóz bolary jasyryn emes. Ketken shyǵynnyń ornyn týristermen toltyramyzdegennen góri, bul máselege basqa qyrynan qaraǵan jón.
EKSPO – Astanany damytýdyń múmkindigi
Prezident Nursultan Nazarbaev Astananyń damýy – el damýynyń kórsetkishi ekenin únemi aityp keledi. Astanany Arqa tósine kóshirý – ulttyq strategiialyq jobalardyń eń negizgisi ekenin aitý paryz. Onyń mańyzy týraly buǵan deiin de talai sóz aitylǵan. Qazaqty uiystyrý, Soltústikti halyqqa toltyrý (qazaqylandyrý), apaitós dalany jattyń suǵynan saqtaý, ekonomikalyq baǵytty tutas geografiiaylq aimaqqa tutastyrý... munyń bári ret-retimen oryndalyp keledi. Qazir Astanaǵa qarai boi túzeitin, Astananyń órkendeý-ósý jolyna qarap baǵyt anyqtaityn kezge jettik. Turǵyny millionnan asqan qalanyń ál-aýqaty ultymyzdy ańa ideialarǵa jetekteitin basty faktorǵa ainalyp úlgerdi. Demek, Astanaǵa salynǵan investitsiia, oǵan quiylǵan qarjy bosqa ketken joq. Ony ary qarai damytýdyń túrli jol-jobasy ártarapty baǵytta júre bermek.
Astana elorda bolǵaly beri qazaqtyń ańyz ben áfsanaǵa toly sanasy naqty ómirmen úilese bastady. Qazaq ertegileri men yr-dastandarynda kezigetin eelgi shaharlardy armandaý qiialy ai qiial emes, bizdiń ulttyń boiynan qalalyq mádeniettiń úzilmegenin, ótken tarihymyzda qandai qala salǵan bolsaq, áli de sondai jasampazdyqqa jete alatynymyz áigilendi. «Qalasy oq halyq – tarihy joq halyq» degen qatań tujyrymdy moinymyzǵa artyp, qazaq halqyn tarihy joq el sapyna qosqysy kelgenderdiń aýzyna sý quiyldy deýge bolady. Ońtústiktegi baiyrǵy sansyz shaharlardyń ornyn qazyp, kezinde iri órkeniettiń oshaǵy bolǵanymyzdy dáleldeýge qansha tyryssaq ta, oǵan ózgeler senbestik tanytyp kelip edi. Tipti ol qalalardyń bizdiń tarihymyzhben esh qatysy joq degen syńaidaǵy kertartpa pikirler de qylań beretin. Ondai josyqsyz oiǵa keide ózimizde ilanatynbyz. Óitkeni, qiynnyń qiyny – ótkenińdi dáleldeý edi. Ol úshin búgingi jetistik kerek bolatyn. Keńes odaǵyndaǵy «órkendeý-damý» joly – ózgeniń qolymen qalanǵan qalalar arqyly iske asqanyn da betimizge basqandar bolmai qalǵan joq.
Astanany Arqaǵa kóshirgende kóp jurttyń óre túrgelip qarsy shyqqany da sol. «Astanany Arqaǵa kóshirý – ertegi» dep kesip aitqandar da tabylǵan. Endi onyń bári ai sóz bop qaldy. Astana – Astana boldy! Qazaqtyń Astanasy!
Qazir bul qala álemge tanyldy. Sonyń bir kórsetkishi – EKSPO.
EKSPO-nyń qandai paidasy bar?
Endi osyǵan keleiik. Biz báribir Astanany damytýdan bas tartpaimyz. Oǵan EKSPO-syz da qyrýar qarjy quiylyp jatyr. Al EKSPO arqyly jańa qalany damytýdyń ózindik múmkindigin aldyq. Osy qalashyqty salýǵa ketken qarjy Astanany damytýǵa arnalǵan qarjy dep túsingen ón. Eger EKSPO bolmasa, Astananyń bul qalashyǵy boi kótermes edi. Siz oilańyz, Astanadaǵy jańa ǵimarattardyń deni iri obalardyń týyndysy, degenmen, onda ásemdik pen sán úshin de turǵyzylǵan, bylaisha aitqada, Astananyń kórkin kirgizý úshin boi kótergen nysandar jetkilikti. EKSPO qalashyǵyn olarmen salystyrýǵa bolmaityn sebebi, muny naqty shara úshin paidalaný múmkindigine ie bolyp otyrmyz.
Astanyń jarnamasy. Bul úzdiksiz júrip keledi. Bolashaqta da Astananyń álemdik arenadaǵy bedeli úshin qyrýar shara jasalady. Sonyń bárin EKSPO-dai bolady dep aita almaimyz. Kem degende ózimiz úshin. Bizdiń turǵyndar, ásirese, jastar Astanany kórýdi armandasa, onda oǵan belgili dárejede osy qalashyqtyń qosqan úlesi bar.
Astanaǵa týrist tartý.Jarnamasy myqty qalalardyń týristeri de mol. Keibiriniń tarihy uzaq, endi biriniki qysqa. Deiturǵanmen, álemniń ár túkpirinen aǵylatyn týrister sany jaǵynan Eýropanyń baiyrǵy qalalarynan qalyspaityn Aziialyq, Ońtústik amerikalyq qalalar qanshama. Dýbaidy Dýbai etken arhitektýralyq, qonaqjailylyq jáne geografiialyq ornalasý jaǵdaiy ǵana emes, onyń jarnamasynyń kúshtiligi. Astana dál Dýbaidai bolmasa da, Ortalyq Aziianyń jaýharyna ainalady. Oǵan múmkindik zor.
Demek... Buryn Astana dese eń aldymen Báiterek kesheni kóz aldymyzǵa keletin. Astanaǵa barǵan kez kelgen jurt Báiterekti kórmei ketken emes. Aldaǵy ýaqytta Astana urtqa barǵandar eń aldymen EKSPO qalashyǵyn kórýge asyǵary sózsiz. Kún saiyn túlegen Astananyń ajary endi tipten túrlene tústi. EKSPO aiaqtalady, biraq ondaǵy sándi sarailar men paviloedar máńgilik el murasy bolyp qala bermek. Jalpy aýmaǵy 25 gektardy quraityn atshaptyrym qurylys kesheni berisi qazaqstandyqtardyń, arysy álem jurtshylyǵynyń Astanaǵa kelgende bas suǵan nysany bolmaqshy. Bul Astanaǵa ajar qosqan negizgi nysannyń biri bolyp qala bermek. EKSPO aiaqtalǵan soń onyń ornyna Astana qarjy ortalyǵy qurylmaqshy. Aldaǵy ýaqytta el ekonomikasynyń lokomotivine ainalady dep bolajanǵan qarjy ortalyǵy EKSPO qalashyǵynyń álemdik statýsyn tómendetpeýge septesedi.
Frantsiia dese Eifel munarasy kóz aldymyzǵa keletini sekildi, bolashaqta Astana dese «Nur Álem» jadymyzda jańǵyrady degen senim mol.
Astanaǵa barsańyz...
Bala kezimizde Almatyny saǵynatynbyz. Kórmesek te, aǵa-ápkelerimizdiń stýdent kezindegi sýretterine qarap, eseigende mindetti túrde osy qalada oqimyz degen arman jeteleitin. Sol arman Almatyǵa ap keldi. Búgingi balalar Astanany saǵynady. Olar osy qalany kórýdi armandaidy. «Astanaǵa barsańyz, EKSPO-ny kórgen shyǵarsyz» degen sózdi qazir balalardan estip te júrmiz. Siz de Astanaǵa barsańyz, EKSPO qalashyǵyn mindetti túrde kóresiz.
Baqyt SERIKOV
