“Nazarbaev Assambleiadan qutylǵansha asyqty” dep esepteidi Ámirjan Qosanov. Nege? Tuńǵysh prezidentpen birge jasasyp, shirek ǵasyrdan asa jumys istep jatqan qurylym Elbasyǵa nesimen jaqpai qaldy?
Budan buryn bizdiń portal Tuńǵysh prezidenttiń Qazaqstan halqy Assambleiasynyń (QHA) basshylyǵynan óz qalaýymen ketip, tizgindi prezident Toqaevqa tapsyrǵanyn habarlaǵan. Bilik aitatyn 130 ulttyń basyn qosqan uiymnyń qurylǵanyna biyl 26 jyl toldy.
“QHA sonaý 1995 jyly kópultty Qazaqstandaǵy turaqtylyq pen tatýlyqty saqtaý maqsatynda qurylǵan edi. Bilik osy arqyly ultaralyq qatynastaǵy konfliktiler men kikiljińderdiń aldyn-alaryna senimdi boldy. Assambleiany dialog alańyna ainaldyryp, ultaralyq qatynas atty asa názik dúnieni biýrokratiialyq jolmen retteýge tyrysty. Sóitip tek Nazarbaevqa baǵynatyn kvazimemlekettik institýttyń qurylýyna jol ashty. Is júzinde biliktiń jospary júzege asqan joq”, – deidi Qosanov.
...
Saiasatker pikirinshe Qazaqstannyń ultaralyq urys-janjal men kataklizmderden aman qalýy áste Assambleianyń arqasy emes. Buǵan bilik te bálendei úles qosqan joq.
Qosanov eldegi birlik pen turaqtylyq qazaq halqynyń shydamdylyǵy men týabitti toleranttylyǵynyń arqasynda ǵana shaiqalmai otyrǵanyn aitady.
Ata jurtynda otyrǵan qazaqtar kirme ulttardy jatsynbai qarsy alǵan. Qiyn jyldary bir úzim nanǵa zar bolǵan etnostardy elep-esirkep, jyly-jumsaǵyn aldyna tosqan. Jasaǵan jaqsylyǵyn buldamai, qatarǵa qosylýyna, úrim-butaǵyn órbitýine járdemdesken.
Al Assambleia she?
“Assambleia shyn mánindegi abyroily hám yqpaldy uiymǵa ainala almady. Keibir azamattar bul uiymnyń bar ekenin de bilmeidi, qoǵam Assambleianyń sózine qulaq aspaidy.
Osy 30 jylda ultaralyq kikiljińniń birnesheýin bastan ótkerdik. Keibireýi janjalǵa ulasa jazdady. Assambleia sonyń birde-birinde jumǵan aýzyn ashqan joq. Kerisinshe ózin aýlaq ustap, jym-jyrt jatyp aldy. Bolǵan jaiǵa basý aityp, jol kórsetýdiń ornyna únsiz qalǵandy jón kórdi”, – deidi Qosanov.
Shynaiy ómirden alystap ketken Assambleia saiasi institýt retinde ólgen uiym. Ózin-ózin tolyqtai diskredittep, ulttyq saiasatqa ún qosatyn quqyqtan aiyrylǵan.
Sói degen Qosanov QHA búgingi júieniń soiylyn soǵýdy ǵana biletin propaganda quralyna ainalyp ketti deidi.
Aitýynsha Assambleianyń qolynan keleri – biliktiń nusqaýymen ótkiziletin ot-shashý men dańǵaza aktsiialar, kereksiz kontsertter ǵana. Odan qaldy Nazarbaevtyń ókiletin uzartatyn kezekten tys referendýmǵa atsalysý. Bar bolǵany osy.
Assambleiada ultaralyq qatynasty qadaǵalap, durys arnaǵa baǵyttaityn ynta-yqylas atymen joq. Uiym músheleriniń Májilistiń tórinen túspei, sailaýdan syrt depýtattyq mandatqa ie bolýy da qoǵamnyń ashýyn týǵyzady.
“Assambleia basynan sóz asyrmaityn uiym. QHA-ny synadyń eken senen ótken jeksuryn joq. Halyqtar dostyǵy men eldegi bereke-birlikke qarsy shyqqan bolasyń. Saǵan qarsy aqparattyq shabýyl bastalady. Kerisinshe maqtaǵan maidai jaǵady bularǵa.
Jalpy bul uiym jalpaqtaýdyń has úlgisin kórsetip, jaǵympazdardyń jańa býynyn tárbieleýde. Nazarbaevtyń ishi-baýyryna kirgende aidalada otyrǵan myna bizder qaraptan-qarap qysylamyz.
Ashyǵyn, aitqanda Assambleianyń ábden súikimi ketti. Budan ári qarai bul uiymdy súiretip júrýdiń qajeti joqtyǵyn Nazarbaev ta túsindi”, – deidi Qosanov.
...
Aitýynsha Tuńǵysh prezident Assambleiadan qutylǵansha asyq bolǵan. Qoǵamnyń kóz aldynda quldyrap, qadirinen aiyrylǵan aktivke basshylyq etý abyroi ápermesin túsingen.
Nazarbaev Assambleiany basqarýdan bas tarta otyryp, “Elbasy bilikti bólisýge ázir” degen áńgimeniń shetin shyǵaryp ketken.
Qosanov Assambleia Toqaevqa muraǵa qaldy dep esepteidi. Saiasatker Qazaqstandai kópultty elde ultaralyq qatynasty durys arnaǵa salyp, udaiy baqylaityn qurylymnyń bolǵanyna qarsy emes. Áitse de…
“Myna túrimen Assambleia Toqaevtyń túbine jetedi. Uiymnyń jumysyn túbirimen ózgertý qajet. Bálkim oǵan erekshe statýs berý qajet shyǵar. Soǵan sai tiisti mindet júktelse. Ultaralyq kelisimge múlde qatysy joq toi-tomalaq, kontsert ótkizýine tyiym salynsa.
Munyń basqa bir joly bar.
Eger bizdiń elde shyn mánindegi tolysqan, táýelsiz Parlament qurylsa, halyq qalaýlylary qoǵamnyń qany sorǵalaǵan máselesin ashyq talqylaýdan tartynbasa, barsha másele Parlamentte sheshilip, tarazyǵa tartylsa Assambleia qajet bolmai qalady. Ái, biraq buǵan kúmánim bar. Nazarbaevtyń jolymen júretinin málim etken Toqaev Assambleianyń quiryq - jalyn kese qoimas”, – deidi Qosanov.
...
Nazarbaev Assambleiany Toqaevqa tapsyrǵannan keiin sarai mańyndaǵy sarapshylar men blogerler muny “Elbasynyń kezekti kóregen sheshimine” balap: “Tuńǵysh prezident biliktiń taǵy bir tarmaǵynan bas tartty. Naǵyz tandem dep osyny ait. Tranzittiń úlgisi bizdegidei bolsyn”, – dep jamyrasa jónelgen.
Qosanovtyń pikirinshe syrt kózge solai kóringenmen, shyn máninde naǵyz tranzittiń aýyly áli alys. Anyǵynda, Nazarbaev eshkimge keregi joq Assambleiany Toqaevqa ysyra salǵan. Qaýipsizdik keńesi men Nur Otannyń tizginin tas qyp ustap otyr. Nazarbaev Aq Ordaǵa óz erkimen sheshim qabyldaýǵa erik bermeýde.
“Qazirgi jaǵdai Toqaevqa da ońai timei tur. Indet bolsa asqynyp barady, ekonomika eseńgirep qalǵan, jurttyń turmysy tómendep ketken. Buǵan endi Assambleianyń sharýasy jamaldy. Erteń ottyń ortasynda qalatyn Toqaev bolady. Synnyń bári soǵan baǵyttalady. Buǵan Elbasynyń jaqtastary da “úles” qosýy múmkin. “Nazarbaevtyń tusynda mundai bolmap edi…” degen syńaidy pikirler solardyń nusqaýymen jazylyp jatqany anyq”, – deidi saiasatker.
Bir jyldary Toqaevpen talasyp, prezidenttik sailaýǵa túsken Qosanov Nazarbaevtyń “úshinshi prezidentti” ázirlep jatqanyna senimdi. Buǵan Toqaev qarsy shyǵyp, óziniń ekinshi merzimge sailanǵysy kelerin, Tuńǵysh prezident usynǵan “úshinshi adamnyń” kandidatýrasyn qoldamaitynyn málimdeýi múmkin.
“Mundai stsenariidi joqqa shyǵarýǵa bolmaidy. Toqaev Nazarbaevqa qaryzdar bolsa da, saiasi ambitsiiasyn tabanǵa taptatpaidy”, – deidi Ámirjan myrza.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
