Kúni keshe depýtat Dáýlet Muqaev áleýmettik jelidegi paraqshasynda úiindegi kiim-keshekke toly shkafyn kórsetemin dep synǵa qalǵan edi. Depýtat óziniń kiimin jeke sórege, ish kiimin jáne shulyqtaryn jeke sórelerge salyp, tártippen jinaitynyn jalpaq jurtqa jariia qylǵan. Kópshilikke halyq qalaýlysynyń bul qylyǵy unamady dep jazady Dalanews.kz.
Jalpy búginde áleýmettik jelini aýqymdy máseleni sheship, halyqpen bailanysý quraly retinde paidalanýdyń ornyna, kúndelikti qarabaiyr qaptaǵan tsifrlar jazylǵan esep berip, jeke imidji úshin paidalanatyn sheneýnikter kóbeigen. Bul durys qubylys pa?
Osy turǵyda Dalanews belgili jýrnalist, qoǵam belsendisi Gúlbaný Ábenovanyń pikirin bilgen bolatyn.
Muqaevtyń qylyǵy jaily
Gúlbaný Ábenovanyń sózinshe, depýtat emes, tipti qarapaiym adamnyń kiimderin ashyq kórsetip otyrýy ersi dúnie.
“Ol bul nárseni ne úshin kórsetti dep oilanyp qalasyń. Onyń kaidzen erejesimen ómir súrgeni kimge kerek? Ol adamnyń adekvattyǵyna da kúmán keltirip qaldym. Árkimniń jeke shkafy bary onsyz da túsinikti. Bul kez kelgen adamnyń qarapaiym ádetteri bolýy kerek.
Muqaev osy arqyly óziniń sanasynyń deńgeiin kórsetti dep oilaimyn. Árine, sóz, oi erkindigi degen bar. Biraq ol kórip otyrǵan adam úshin paidaly aqparat bolýy kerek qoi.
Milliondaǵan oqyrmany bar, ol depýtat ári bilik ókili ekenin umytpaǵanymyz durys. Keshegi videosynyń zań qabyldaýmen qandai bailanysy bar? Ol otandyq kásipkerlerdiń kiimin satyp alǵanyn kórsetip jatsa bir jón. Ol depýtat emes, millioner bloger retinde oilanatyn bolyp otyr ǵoi. Sol arqyly qaralymyn kóbeitip, jarnama jasap, aqsha taýyp otyr”, – deidi Ábenova.
Sheneýnikterge áleýmettik jelide otyrýǵa tyiym salý kerek pe?
Jaqynda saiasattanýshy Marat Shibýtov qazaqstandyq sheneýnikter áleýmettik jelide otyrmaýy kerek dep sanaitynyn jetkizgen bolatyn.
Shibýtovtyń sózinshe, eger memlekettik qyzmetker áleýmettik jelidegi paraqshasynda pikir qaldyryp, targettik jarnama jasai alatyn bolsa, bul ol úshin manipýliatsiia jasaýǵa keremet múmkindik bolmaq.
Alaida Gúlbaný Ábenova saiasattanýshynyń bul pikirimen kelispeitinin jetkizdi.
“Tyiym salýmen kelispeimin. Sebebi qazirgi zamanda áleýmettik jelidegi ómir shynaiy ómirmen tyǵyz bailanysty. Sol arqyly depýtat bolsyn, sheneýnikter bolsyn qalai ómir súrip jatqanyn baqylap otyrýymyz kerek. Olar áleýmettik jelide otyrýy kerek. Qandai zań qabyldanyp jatqanyn bilip otyrýymyz kerek.
Biraq depýtattar áleýmettik jelini sol qabyldanyp jatqan zańdardy túsindirý úshin paidalana bermeidi. Bárin zań qabyldanyp qoiǵannan keiin bilip otyramyz. Halyq qalaýlylary qabyldaǵysy keletin zańdy nege bizben birge aqyldaspaidy? Bárin halyqpen talqylap otyrýlary kerek. Qandai da bir zańdy qabyldamas buryn bizdiń pikirimizben sanasýlary kerek”, – deidi jýrnalist.
Ábenova sheneýnikterge keibir nárselerdi aitýǵa tyiym salynǵanyn atap ótti.
“Keibir taqyryptar boiynsha maquldaýsyz talqylaý júrgize almaýy múmkin. Al depýtattar ashyq bolýy kerek, ol úshin áleýmettik jelide eshqandai shekteý joq”, – deidi ol.
Áleýmettik jeli arqyly sheneýnikter halyqpen tyǵyz bailanys ornata ala ma?
Gúlbaný Ábenova sheneýnikter áleýmettik jeli arqyly halyqpen tyǵyz bailanys ornata almaidy dep esepteidi.
“Sheneýnikter biz tólegen salyqqa ómir súrip otyr. Sáikesinshe olardyń qalai, qandai jaǵdaida ómir súrip jatqanyn baqylaýda ustaýymyz kerek. Bizdiń salyǵymyzdan olarǵa jalaqy tólenip otyr. Al salyq qaitadan ósip ketti. Nege sonyń bárine jaýap ala almaimyz? Al áleýmettik jelide sonyń bárine jaýap berilýi kerek.
Sondyqtan bizdiń sheneýnikter áleýmettik jelimen jumys istei almaidy dep sanaimyn. Al jýrnalister suraq qoisa “jynyma timeshi” dep shyǵady.
Jaqsy, onda áleýmettik jelide jaýap bersin. Ol da joq. Áleýmettik jelide sheneýnik, depýtattardyń eshqandai imidji joq”, – deidi jýrnalist.
Memlekettik qyzmetkerlerdiń etikasy
Gúlbaný Ábenova memlekettik qyzmetkerlerdiń etikasy degen túsinik baryn atap ótti.
“Ol jerde ne jazylǵanyn bilmeimin, biraq adami etika bar. Memlekettik qyzmetkerlerge degen talap bolýy kerek. Sheneýnikter qymbat saǵatyn kórsetip qalady, olardyń Dýbaidaǵy múlki týraly estip jatamyz. Nege sheneýnikter onyń bárine pikir bildirmeidi? Ony bilýge quqylymyz.
Nege múlikterin qartaiǵan anasynyń atyna jazyp qoiady? Atyn atap, túsin tústemeimiz. Sheneýnikterdiń áieliniń neshe túrli kásibi bar. Onyń bárine pikir bildirýi kerek. Biraq jasyryn ustap qalady.
Mysaly Japoniiada sheneýnik qyzmettiń kóligimen qalanyń shetindegi záýlim úiine bardy delik. Ony birden jumystan qýady. Al bizdiń sheneýnikter qyzmettik kóligimen balalaryn jeke, óte qymbat mektepterge emin-erkin aparyp keledi. Onyń bárine aqshany qaidan taýyp otyr? Bul másele birneshe ret kóterilgen. Olar munyń bárine jaýap berýge mindetti, jaýap bergiń kelmese ornyńdy bosat. Sebebi memlekettik qyzmetker eń aldymen adal, ádil, ashyq bolýy kerek”, – deidi ol.
Depýtattyń halyq aldyndaǵy jaýapkershiligi
Jýrnalist eń aldymen depýtat jaýapkershilikti sezine alatyn bolýy tiis dep esepteidi.
“Óz sheshimderiniń saldaryn túsinip, olardy baiyppen qabyldaýy kerek. Sondai-aq, ol halyqpen, áriptesterimen jáne oppozitsiiamen dialog júrgize alýy kerek. Depýtat printsipshil bolýy tiis – jemqorlyqqa, lobbizmge nemese saiasi qysymǵa kónbeýi kerek. Biraq, qazirgi áreketterinen olardyń bireýdiń biznesin ne jeke múddesin lobbi jasap júrgendei áser qaldyrady.
Depýtattyq etikaǵa kelsek, eń aldymen ashyqtyq bolýy qajet – atqaryp jatqan jumysy, tabys kózderi týraly ashyq aitýy, múddeler qaishylyǵynan aýlaq bolýy tiis”, – deidi Ábenova.
Eń mańyzdysy – depýtat jeke basynyń nemese partiiasynyń emes, óz sailaýshylarynyń múddesin qorǵaýy kerek.
“Zańdy buzbai, halyqqa úlgi bola bilýi tiis. Jáne eshqandai popýlizm bolmaýy kerek – jai ǵana reiting nemese haip úshin sóileý kerek emes”, – dep túsindirdi jýrnalist.
