Biz EEO-ta barmyz, Reseimen shekaralas elmiz, onyń ústine Resei bizdiń eń úlken saýda seriktesimiz.
Sanktsiialar qanshalyq uzaqqa sozylady?
Meniń baiqaýymsha, bul uzaqqa ketedi. "Qys uzaqqa sozylady".
Nege? Óitkeni sanktsiianyń negizgi sebebi Reseidiń Ýkrainaǵa shabýyl jasaýy ǵana emes.
Negizi Resei soǵys ashatyndai shynaiy sebep bolǵan joq. Sol úshin de analitikterdiń bári bul soǵys bastalmaidy dep oilady. Biraq bastaldy. NATO Reseige jaqyndap kele jatyr dedi. Olai emes. Baltyq elderiniń shekarasy men Máskeýdiń arasyn qarańyz, odan keiin Ýkraina shekarasy men Máskeýdiń arasyn qarańyz, qaisy jaqyn eken.
Odan ultshyldar kóp dedi. Olai da emes.
Ýkrainadaǵy ultshyldardyń sany Reseidegi ultshyldardan az.
Frantsiiada ultshyldar partiiasy parlamentiniń qyryq paiyzyn alyp otyr. Olarǵa da soǵys asha ma endi?!
Negizgi sebep - prezident reitinginiń tómendeýi.
Resei prezidentiniń reitingi tómendegen saiyn soǵys ashatynyn batys elderi túsinip alǵan soń, shabýyl jasamaityndai etip Reseidiń ekonomikasyn álsiretý kerek degen sheshimge keldi.
Osy jolǵy sanktsiialar uzaqqa sozylady jáne joiqyn bolady. Rekashet jasap bizge de tiedi. Jáne Ýkrainadaǵy soǵys toqtasa da sanktsiia toqtamaidy. Resei soǵys ashpaitynyna kózi jetkende ǵana batys sanktsiiany toqtatady.
...
Qazaqstannyń syrtqa shyǵaratyn negizgi ónimi - shikizat. Biz osy ýaqytqa deiin ony negizinen Resei arqyly shyǵaryp keldik. Reseidiń temir joldary, Reseidiń porttary, Resei arqyly ótetin qubyrlar - endi osynyń bári senimdi bolmai qalaiyn dep tur.
Men buryn da aitqan bir sózim bar. Bir el óziniń valiýtasyn oilap shyǵarsa, ol á degende jai ǵana qaǵaz bolady. Eldiń ishinde saýda jasaýǵa jaraidy, syrtqa shyqsa, túkke tatymai qalady.
Eger sol eldiń basqa elderge usynatyn qundy zaty bolsa, sol kezde ǵana tól valiýtasy qundy bola bastaidy. Biz eksportqa birnárse shyǵarsaq, keiin sol aqshaǵa syrttan birnárse ala alamyz degen sóz.
Akel.kz интернет дүкенінен өзіңіз қалаған өнімге тапсырыс беріңіз.
Endi... Endi Resei arqyly biz taýardy syrtqa shyǵara almai qalatyn bolsaq, bizdiń eksport toqtaidy degen sóz. Balama jol izdeýimiz kerek.
Bizde úsh jol bar: Kaspii arqyly Ázirbaijanǵa ótkizip, odan ári jiberý; Qytai; Túrkimenstan-Iran temir joly. Biraq osy úsh joldyń úsheýi de burynǵy Resei arqyly ótken júk aǵysyn kótere almaýy múmkin. Buryn jetkizip otyrǵan ónimimizdi klientterimizge jetkize almai qalýymyz múmkin degen sóz. Tiisinshe, paidadan qaǵylamyz.
...
Endi ne isteimiz? Balama joldardy damytýymyz kerek. Jańaǵy aitylǵan joldardyń bárin kúsheitýimiz kerek. Bunyń bárine kóp ýaqyt ketedi. Bunyń bárin keshe isteýimiz kerek edi. Biraq keshe istegen joqpyz. Búgin bolýy múmkin qaýipti keshe boljai almadyq.
Endi, mine, osy kúnge keldik.
Biz muhittan alys jatqan elmiz. Sondyqtan biz shyǵarǵan taýar tutynýshyǵa jetkenshe biraz qymbattap ketedi. Jol shyǵyny qosylady. Bul másele burynnan bar.
Eger taýaryńyz 10 dollar, jetkizýi 2 dollar bolsa, sizdiń jetkizý qunyńyz 20 paiyz degen sóz.
Al taýaryńyz 100 dollar, jetkizýińiz 2 dollar bolsa, onda 2 paiyz degen sóz. Endi balama joldar arqyly jetkize bastasaq, jetkizý quny qymbattaidy. Eger 10 dollardyń taýaryn 5 dollarǵa jetkizseńiz, jarty quny jetkizýge ketedi, onda túk paida qalmaýy da múmkin.
...
Endi ne isteý kerek? Endi biz taýardyń qunyn arttyrýdy oilaýymyz kerek. Qai sala álsiz bolyp tur, solardan qutylýymyz kerek.
Máselen, mys emes, mystan jasalǵan kabel sataiyq. Ol qymbattaý bolady. Mys quimasyn arzanǵa satqanda da, daiyn kabeldi satqanda da jetkizýge sondai aqsha ketse, demek qymbattaýyn satý kerek qoi?
Shikizatty sol kúiinde emes, ony óńdep, qymbattaý baǵaǵa satýymyz kerek. Buny arnaiy baǵdarlama aiasynda isteýimiz kerek. Áitpese jetkizýge búkil aqshamyzdy jumsap, otyra beremiz
Qazba bailyqty jerden alyp shyǵyp, sata berýge kóp aqyl kerek joq. Ol bailyq jáne qalpyna kelmeidi. Biz bir tonna munai nemese bir tonna mys shyǵarsaq, sol mólsherde kedeilendik degen sóz.
Shynynda biz ony balalarymyz ben nemerelerimizden alyp jatyrmyz. Eger biz sonyń bárin satyp júrip paida tappasaq, onda bolashaq urpaq bizge qarap sol kezde ózi bastaryń istedi me dep suraýy múmkin.
Sondyqtan, shikizatty eksporttaý arqyly paida tabatyn joldy tappaiynsha, búkil eksportty jaýyp tastaý kerek.
***
Budan ári taǵy da kúshti oilar aitady. Qoi, jún, bitkoin, taǵy basqa dúnieler týraly...
Ázirlegen, Arman ÁLMENBET
Maqala avtordyń ruqsatymen basyldy
https://www.youtube.com/watch?v=2JD0tMey7WE
