Shtab ókilderi aldymen «Novopek» JShS – polimerlerden jasalǵan untaq jarma ónimderine arnalǵan qaptamalardy shyǵaratyn otandyq iri óndirýshi kásipornyna bardy.
Úgit-nasihat toby kásiporyn jetekshileri jáne jumysshylarmen kezdesip, partiianyń saiasi baǵdarlamasyn tanystyryp, sailaýshylardyń talap-tilekterin tyńdady.
– Osy óńirden bir mandattyq okrýg boiynsha Májilis depýtattyǵyna esimi elge tanymal Merýert Qazbekova úmitker bolýda. Onyń ákesi Aqmola oblysyndaǵy kóptegen ken oryndaryn alǵash ashýshy, belgili geolog bolǵan. Merýerttiń ózi kásipker, ómir boiy oppozitsiiada boldy. 2001 jyly «Aq jol» partiiasyn qurýǵa atsalysqan, partiiamyzdyń eń tájiribeli múshesi. Kókshetaýlyqtar jerlesin qoldaidy dep oilap, senim artamyz, – dep sózin bastady partiia tóraǵasy Azat Perýashev.
Jiynda ujym qyzmetkerleri ipotekalyq nesieniń joǵary paiyzdyq mólsherlemesi, baspana kezegi, múgedek balalarǵa kómek kórsetý, halyq tutynatyn taýarlardyń qymbattaýy, aýyldan kelgen jastardy jumyspen qamtý siiaqty máselelerdi kóterdi.
Mekeme qyzmetkeri «bizden meditsinalyq saqtandyrýǵa aqsha ustalady, emhana, aýrýhanalarda qan, zár taldaýlary tegin bolǵanymen basqa meditsinalyq qyzmetter aqyly jáne uzyn sonar kezek. Al, óz tańdaýymyzben jeke klinikalardyń qyzmetin qabyldaityn bolsaq, oǵanda óz qarajatymyzdy tóleimiz. Sonda biz meditsinalyq saqtandyrýǵa ne úshin jarna tólep otyrmyz?», – dep saýal da qoidy.
– Bul óte úlken másele. Naqty meditsinalyq saqtandyrýǵa kóshý qajettigin kóp jyldar boiy aityp kelemiz. Qazir jasalǵan Áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý qory is júzinde «saqtandyrý» emes, salyq salatyn organ. Jumys isteitin adamdar tiisti jarnasyn meditsinalyq saqtandyrý qoryna tólep júr. Al sol jinalǵan qarajattardy jumsaityn kezde, jarna ielerinen suramai, qordyń ózi igerip otyr.
Sonda qyzmetkerler óz mindetterine uqyptylyqpen qaraidy, al jumysyna adal meditsina qyzmetkerleri aýyr eńbegi úshin laiyqty jalaqy alady. Tipti naýqas ózin sapasyz emdegeni úshin meditsinalyq uiym men qyzmetkerdiń qyzmetterine tólem jasaýdan bas tarta alatyndai quǵyǵy bolýy kerek. Naǵyz áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý degen osy.
Sonymen birge, sportpen shuǵyldanyp, temeki shekpei, araq ishpei júieli túrde skrining ótip, óz densaýlyǵyna muhiiat qaraityn adamdar bar. Iaǵni, mundai azamattardyń esepshotynda kóbirek jinaq jarnasy bolýy tiis.
Al, óz-óziniń densaýlyǵyna nemquraily qaraityn azamattar da bar. Mysaly araq ishetin, temeki taratyn, sportpen ainalyspaityn, emhana men aýrýhanaǵa qatty aýyrǵanda ǵana baryp, kómekke júginetin. Túptep kelgende qazirgi áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý qory ózgeler salǵan jarnany rasymende muqtaj (áleýmettik jaǵdaiy tómen, kópbalaly otbasy t.b.) adamdarmen qatar, osyndai azamattarǵa paidalanyp otyr. Bul durys emes. Iaǵni, qazirgi saqtandyrý júiesi «naǵyz saqtandyrý» emes.
Prezident Qasym-Jomart Toqaev byltyrǵy Joldaýynda «Densaýlyq saqtaý salasynda biraz reforma júrgizildi. Degenmen, onyń jaǵdaiy áli de máz emes. Árine, jyldar boiy qordalanǵan túitkilder bir mezette sheshilmeidi. Sondyqtan, asa mańyzdy máselelerdi retke keltirýge basa mán bergen jón. Sonyń biri – qarjylandyrý júiesi. Osy salaǵa qarjynyń jetkilikti bólinbeýi qalypty jaǵdaiǵa ainalǵan. Sonyń kesirinen, jurt saqtandyrý júiesine qosylsa da, meditsinalyq qyzmet tolyq kólemde kórsetilmei otyr. Búginde meditsinalyq kómek memleket kepildik bergen jáne saqtandyrý paketi dep ekige bólingen. Ashyǵyn aitsaq, mundai júieniń tiimdiligi tómen.
Shyn máninde naǵyz saqtandyrýǵa kóshsek, ár adam qai klinikaǵa barǵysy keledi? Kim dárigerdiń kómegen alǵysy keledi? Munyń bári óz tańdaýyńyzda ári qolyńyzda jarna salyp, jinaǵan qarajatyńyzdy óz densaýlyǵyńyz úshin jumsai alýyńyzda. Mine, sol kezde sizderde qazirgidei aýyrtpashylyq bolmaidy.
«Aq jol» partiiasy naǵyz áleýmettik meditsinalyq saqtandyrýdy engizýdi parlamentke ótse ári qaraida jalǵastyrady, – dedi partiia lideri Azat Perýashev.
Sol kúni respýblikalyq shtab músheleri «Eýraziia» kompaniiasynyń ujymymen de kezdesip, sailaýaldy tuǵyrnamany tanystyrdy.
Kezdesýde bir qyzmetker «Sailaýdan paida bar ma? Eger Úkimet, ministrler men ákimder istegen jumystary úshin halyq aldynda eshqandai jaýapkershiligi joq bolsa...», – dep suraq qoidy.
– Biz Parlamenttik Respýblikany jaqtaimyz. Bir adam, tipti eń daryndy bolsa da, eldegi barlyq máseleni sheshe almaidy. Bul bilik tarmaqtaryn bólý fýnktsiiasy, tejemelik pen tepe-teńdik balansy, munda parlament pen máslihattar túrindegi ókildi organdar mańyzdy ról atqarýy tiis.
Úkimetti sailaýda jeńiske jetken partiia jasaqtaýy kerek. Sonda bul partiia óz Úkimetiniń jetistikteri men kemshilikterine de jaýapty bolady. Ótken 30 jylda bizde qanshama daǵdarystar men devalvatsiialar bolsa da, ákimder men ministrler jemqorlyqpen ustalsa da, bilik partiiasy eshqashan saiasi jaýapkershilikti moinyna almai, bilikten ketpei otyr. Úkimetti parlamenttik partiia jasaqtap, halyq aldynda esep beretin kezde saiasi jaýapkershilik paida bolady. Iaǵni, bul ulttyq senim úkimeti bolmaq, – dedi Azat Perýashev.
Jinalǵandardyń basym kópshiligi kreditteri bar ekenin aitsa, endi bir sol nesieni tóleýdi merziminen ótkizip alyp, qiyndyqqa tap bolyp otyrǵandaryn da jasyrmady.
– Bir apta buryn «Jeke tulǵalardyń bankrottyǵy týraly» zań kúshine endi. «Aq jol» partiiasy 8 jyldan beri mundai zańnyń qabyldanýyn talap etip, bul norma úshin kóptegen usynystaryn berdi. Biraq Úkimet pen Ulttyq bank bizdiń usynystarymyzdan bas tartty. Desekte, 2 jyl buryn Almatyda páter iesin úiden shyǵarýǵa kelgen 5 adamǵa qatysty qaiǵyly jaǵdai men nesie paiyzy ósip ketken kelinshektiń balalaryn kóp qabatty úiden laqtyrǵan oqiǵalarynan keiin ǵana bul problemalar sheshile bastady. Parlamentte áriptesimiz Dániia Espaeva bul zań jobasy boiynsha jumys tobyn basqaryp, byltyr «Jeke tulǵalardyń bankrottyǵy týraly» zań qabyldandy. Sol usynystarymyzdyń ishinde halyq úshin mańyzdy degen úsheýine toqtalyp óteiin.
- birinshi, mysaly, nesie alýshy qaryzyn jabý úshin kúsh salsa da, ol qaryzdyń paiyzdary óse beredi. Bul bitpeitin, adamdy bank shyrmaýynan shyǵarmaityn quldyq áreket. Sondyqtan biz boryshker alǵan «nesieniń paiyzdaryn toqtatýdy» suradyq.
- ekinshi, 3-5 jylǵa deiin qosymsha ýaqyt berý, bul uzartqan ýaqyt ishinde joǵaryda aitqandai nesie paiyzdary qosylmaityndai «qaryzdy qaitarý merzimin uzartýdy» usyndyq.
- úshinshi, boryshkerdiń jalǵyz baspanasyn bankter men kollektorlardyń tartyp alýyna tyiym salýǵa usynys berdik. Atalǵan eki talabymyz qoldaý taýyp, qazirgi kúshine engen zańda bar. Al úshinshi talabymyz jartylai oryndaldy. Nege jartylai? Eger sol jalǵyz baspana kepilge (zalogqa) qoiylmasa, ony bank basqa maqsatpen alǵan nesiesi úshin tartyp almaidy. Biz muny qorǵadyq. Al, ipotekalyq nesie arqyly alynǵan jalǵyz baspanasyn tartyp alý týraly bankterdiń quqyǵyn Ulttyq bank saqtap qaldy. Biraq biz muny durys emes dep sanaimyz. Sol sebepti biz úshinshi usynysymyzdy tolyq iske asyrý úshin kúresti jalǵastyra beremiz. Jalpy Zańǵa engizilgen joǵaryda atalǵan talaptarymyz boryshkerler úshin úlken jeńildik beredi dep úmittenemiz. Osy Zań kúshine engen alǵashqy kúnnen-aq 3 myńǵa jýyq adam ótinish berdi. Iaǵni bul zańǵa halyq arasynda suranys óte joǵary dep aitýǵa bolady.
«Aq jol» partiiasynyń bul bastamasy halyq úshin tiimdi ári jeńildik boldy dep esepteimiz. Bir ǵana ókinishimiz, Úkimet talabymyzdy der kezinde qoldaǵanda, 8 jyl ishinde qanshama azamattarymyzdy osyndai aýyrtpashylyqtan qutqarýǵa bolatyn edi. Biraq álide bul Zań qaryz alýshylardyń bereshek aýyrtpalyǵyn jeńildetýdiń mańyzdy quralyna ainalyp, qiyn ómirlik jaǵdaiǵa tap bolǵan myńdaǵan azamattarǵa naqty kómek kórsetetini sózsiz, – dedi partiia tóraǵasy.
Munan soń, shtab ókilderi aýylsharýashylyq tehnikasyn shyǵaratyn Qazaqstandyq agrarlyq-investitsiialyq zaýytyna bardy.
Úgit-nasihat toby partiianyń sailaýaldy baǵdarlamasynyń negizgi tujyrymdaryna toqtalyp, zaýyt jumysshylarymen emin-erkin áńgime qurdy. Áńgime barysynda sailaýshylar azyq-túlik baǵasynyń sharyqtap ósýi, jas otbasylarǵa bala týǵan saiyn memleketten qoldaý kórsetý, aýyldan kelgen jastardy baspanamen qamtamasyz etý problemalaryn aitty.
Jiynda zeinetkerlerdiń avtobýsta júrý aqysy qozǵaldy. Kókshetaýlyq azamat Astana qalasynda pensionerler úshin jol júrý aqysy tegin, al bizde qariialarymyz aqyly júredi. Bul máseleniń sheshý jolyn qalai qarastyrýǵa bolady?, - dep suraq qoidy.
– Bul másele tek sizderge nemese zeinetkerlerge ǵana emes, jalpy qoǵam úshin óte mańyzdy. Rasynda bizdiń Konstitýtsiiamyzǵa sáikes, sondai-aq, ýnitarly memleket bolǵandyqtan barsha azamattarymyzdyń ómir sapasy birdei bolý kerek. Eger naqty jol júrý aqysyna kelsek, bunyń barlyǵy jergilikti ákimdiktiń saiasatyna bailanysty. Olar keibir avtoparkterge sýbsidiia beredi. Al, keibir óńirlerde sýbsidiia bólinbegendikten zeinetkerlerge, áleýmettik jaǵdaiy tómen otbasylarǵa nemese kópbalaly otbasylar men oqýshylar aqyly júredi. Mundai sýbsidiia kóbinese ortalyq oblystarǵa ǵana berilip júr. Mysaly, Semei, Rýdnyi qalalaryndaǵa avtoparkter ózderiniń quny 150 teńge bolsa, 100 teńgeden jinap otyrmyz, 30 jyldan beri birde-bir sýbsidiia almaǵandaryn aitty avtopark basshylary.
Negizinde bul máseleni de bizdiń partiiamyz burynnan kóterip júr. Temirtaýda da bolǵan bul problema aityldy. Ony Úkimet basshysynyń orynbasary Skliar myrza qadaǵalap júr. Avtoparkterdiń qalalyq assosatsiiasynyń jetekshisimen tikelei bailanystamyz. Úkimette eki-úsh ret arnaiy otyrystar ótkizdik. Sonyń arqasynda Úkimet biýdjettik kodeks arqyly jergilikti biýdjetterdiń áleýmettik mańyzy bar marshrýttaryna sýbsidiia bólý quqyǵyn jergilikti maslihattar men ákimdikterge berip otyr. Ol problemany sheshý úshin jergilikti maslihattarda «Aqjoldyń» depýtattaryn kóbeitý kerek, – dedi A.Perýashev.
Keńeste kóterilgen ózge de usynystardy úgit-nasihat toby nazarǵa alytyndaryn jetkizdi jáne 19 naýryz kúni «Aq jol» dempartiiasyn qoldaý úshin sailaý ýchaskelerine baryp, daýys berýge shaqyrdy.
«Aq jol» demokratiialyq partiiasynyń respýblikalyq shtab músheleri sailaýshylarmen kezdesýlerin Qyzyljar jáne Kereký óńirlerinde jalǵastyrady.
*Materialdyń aqysy «Aq jol» demokratiialyq partiiasynyń sailaý qorynan tólendi.
