Qazaqstanda mal sharýashylyǵyn damytýǵa arnalǵan jeńildetilgen nesieniń kólemi asyl tuqymdy iri qara satyp alýǵa jetkiliksiz bolyp otyr. Sebebi memlekettik baǵdarlamalarda belgilengen mal baǵasy naryqtaǵy qunynan áldeqaida tómen. Sonyń saldarynan sharýalar maquldanǵan nesiege josparlaǵan mal basyn satyp ala almai, qosymsha qarjy izdeýge májbúr. Bul máseleni "Aýyl" partiiasynyń depýtattary kóterdi, dep habarlaidy dalanews.kz inbusiness-ke silteme jasap.
Qazaqstanda mal sharýashylyǵyn damytýdyń 2026-2030 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary aiasynda iri qara sanyn 8,2 millionnan 12 million basqa deiin jetkizý kózdelgen. Alaida sońǵy birneshe jylda asyl tuqymdy maldyń úlesi 12 paiyz deńgeiinen aspai keledi.
Másele ásirese Ulytaý oblysynda ózekti bolyp otyr. Óńirge mal sharýashylyǵyn damytý úshin 3,4 milliard teńge bólingen. Onyń ishinde jalpy quny 2 milliard teńge bolatyn alty joba maquldanǵan. Degenmen sharýalar bólingen qarjyǵa qajetti maldy satyp ala almai otyr.
Memlekettik baǵdarlama talaptaryna sáikes, asyl tuqymdy buqanyń eseptik quny 1,8 million teńgeden aspaýy tiis. Al sheteldik naryqta mundai mal áldeqaida qymbat. Máselen, Avstraliiada asyl tuqymdy buqanyń ortasha baǵasy 3,5 million teńgeden joǵary bolsa, Kanadada 3 millionnan 5,5 million teńgege deiin jetedi.
Onyń ústine «Bereke» jáne «Igilik» baǵdarlamalary boiynsha tek shetelden ákelingen asyl tuqymdy maldy satyp alý talaby qoiylǵan. Bul sharýalardyń tańdaý múmkindigin shektep, qarjylyq júktemesin arttyryp otyr.
Depýtattar qandai ózgeris usyndy?
Osy máselege bailanysty "Aýyl" partiiasynyń depýtattary Aýyl sharýashylyǵy ministri Aidarbek Saparovqa depýtattyq saýal joldady. Olar asyl tuqymdy maldyń qunyn esepteý tártibin qaita qarap, memlekettik baǵdarlamalardaǵy baǵany naryqtaǵy jaǵdaiǵa sáikestendirýdi usyndy.
Sonymen qatar depýtattar mal tuqymyn jappai asyldandyrý baǵdarlamasyn ázirleý, qoldan uryqtandyrý tehnologiialaryn jańǵyrtý jáne asyl tuqymdy malǵa beriletin kýálikterdi tsifrlyq formatqa kóshirý qajettigin kóterdi.
Parlament ókilderiniń aitýynsha, qazirgi talaptar sharýalardy qiyn tańdaýdyń aldynda qaldyryp otyr. Olar ne jetpeitin qarjyny óz qaltasynan tóleýge, ne satyp alatyn mal sanyn qysqartýǵa májbúr.
Jeńildetilgen nesiege suranys nege tómen?
Osyndai másele Qostanai oblysynda da baiqalady. Óńirde mal sharýashylyǵyn damytýǵa arnalǵan jeńildetilgen nesiege nebári segiz ótinim túsken.
Negizinde memlekettik baǵdarlama boiynsha sharýalarǵa jyldyq 6 paiyzben 10 jylǵa deiin nesie beriledi. Alǵashqy eki jylda negizgi qaryzdy óteýdi keiinge qaldyrý múmkindigi qarastyrylǵan. Buǵan qosa, buryn talap etilgen 10 paiyzdyq bastapqy jarna alynyp tastalǵan. "Damý" qory nesie somasynyń 85 paiyzyna deiin kepildik bere alady.
Qostanai oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov memleket mal sharýashylyǵyn damytýǵa qajetti jaǵdai jasaǵanyn, alaida jergilikti bilik fermerlermen jumysty jetkilikti deńgeide júrgizbei otyrǵanyn aitqan.
Al depýtattar máseleniń taǵy bir sebebine nazar aýdardy. Olardyń pikirinshe, nesie sharttary tiimdi bolǵanymen, baǵdarlamada belgilengen baǵaǵa qajetti asyl tuqymdy maldy satyp alý qiyn.
Mal basyn kóbeitý jospary oryndala ma?
Memlekettik baǵdarlamadaǵy eseptik baǵa men naryqtaǵy naqty qunnyń arasyndaǵy aiyrmashylyq sharýalarǵa qosymsha salmaq túsirip otyr. Qarjysy jetkiliksiz sharýashylyqtar josparlaǵan mal sanyn azaitýǵa nemese jobany júzege asyrýdy keiinge qaldyrýǵa májbúr.
Depýtattardyń pikirinshe, bul másele sheshilmese, elimizdegi asyl tuqymdy mal úlesin arttyrý jáne iri qara sanyn 2030 jylǵa qarai 12 million basqa jetkizý josparyn oryndaý qiyndai túsýi múmkin.
