Қазақстанда мал шаруашылығын дамытуға арналған жеңілдетілген несиенің көлемі асыл тұқымды ірі қара сатып алуға жеткіліксіз болып отыр. Себебі мемлекеттік бағдарламаларда белгіленген мал бағасы нарықтағы құнынан әлдеқайда төмен. Соның салдарынан шаруалар мақұлданған несиеге жоспарлаған мал басын сатып ала алмай, қосымша қаржы іздеуге мәжбүр. Бұл мәселені "Ауыл" партиясының депутаттары көтерді, деп хабарлайды dalanews.kz inbusiness-ке сілтеме жасап.
Қазақстанда мал шаруашылығын дамытудың 2026-2030 жылдарға арналған кешенді жоспары аясында ірі қара санын 8,2 миллионнан 12 миллион басқа дейін жеткізу көзделген. Алайда соңғы бірнеше жылда асыл тұқымды малдың үлесі 12 пайыз деңгейінен аспай келеді.
Мәселе әсіресе Ұлытау облысында өзекті болып отыр. Өңірге мал шаруашылығын дамыту үшін 3,4 миллиард теңге бөлінген. Оның ішінде жалпы құны 2 миллиард теңге болатын алты жоба мақұлданған. Дегенмен шаруалар бөлінген қаржыға қажетті малды сатып ала алмай отыр.
Мемлекеттік бағдарлама талаптарына сәйкес, асыл тұқымды бұқаның есептік құны 1,8 миллион теңгеден аспауы тиіс. Ал шетелдік нарықта мұндай мал әлдеқайда қымбат. Мәселен, Австралияда асыл тұқымды бұқаның орташа бағасы 3,5 миллион теңгеден жоғары болса, Канадада 3 миллионнан 5,5 миллион теңгеге дейін жетеді.
Оның үстіне «Береке» және «Игілік» бағдарламалары бойынша тек шетелден әкелінген асыл тұқымды малды сатып алу талабы қойылған. Бұл шаруалардың таңдау мүмкіндігін шектеп, қаржылық жүктемесін арттырып отыр.
Депутаттар қандай өзгеріс ұсынды?
Осы мәселеге байланысты "Ауыл" партиясының депутаттары Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаровқа депутаттық сауал жолдады. Олар асыл тұқымды малдың құнын есептеу тәртібін қайта қарап, мемлекеттік бағдарламалардағы бағаны нарықтағы жағдайға сәйкестендіруді ұсынды.
Сонымен қатар депутаттар мал тұқымын жаппай асылдандыру бағдарламасын әзірлеу, қолдан ұрықтандыру технологияларын жаңғырту және асыл тұқымды малға берілетін куәліктерді цифрлық форматқа көшіру қажеттігін көтерді.
Парламент өкілдерінің айтуынша, қазіргі талаптар шаруаларды қиын таңдаудың алдында қалдырып отыр. Олар не жетпейтін қаржыны өз қалтасынан төлеуге, не сатып алатын мал санын қысқартуға мәжбүр.
Жеңілдетілген несиеге сұраныс неге төмен?
Осындай мәселе Қостанай облысында да байқалады. Өңірде мал шаруашылығын дамытуға арналған жеңілдетілген несиеге небәрі сегіз өтінім түскен.
Негізінде мемлекеттік бағдарлама бойынша шаруаларға жылдық 6 пайызбен 10 жылға дейін несие беріледі. Алғашқы екі жылда негізгі қарызды өтеуді кейінге қалдыру мүмкіндігі қарастырылған. Бұған қоса, бұрын талап етілген 10 пайыздық бастапқы жарна алынып тасталған. "Даму" қоры несие сомасының 85 пайызына дейін кепілдік бере алады.
Қостанай облысының әкімі Құмар Ақсақалов мемлекет мал шаруашылығын дамытуға қажетті жағдай жасағанын, алайда жергілікті билік фермерлермен жұмысты жеткілікті деңгейде жүргізбей отырғанын айтқан.
Ал депутаттар мәселенің тағы бір себебіне назар аударды. Олардың пікірінше, несие шарттары тиімді болғанымен, бағдарламада белгіленген бағаға қажетті асыл тұқымды малды сатып алу қиын.
Мал басын көбейту жоспары орындала ма?
Мемлекеттік бағдарламадағы есептік баға мен нарықтағы нақты құнның арасындағы айырмашылық шаруаларға қосымша салмақ түсіріп отыр. Қаржысы жеткіліксіз шаруашылықтар жоспарлаған мал санын азайтуға немесе жобаны жүзеге асыруды кейінге қалдыруға мәжбүр.
Депутаттардың пікірінше, бұл мәселе шешілмесе, еліміздегі асыл тұқымды мал үлесін арттыру және ірі қара санын 2030 жылға қарай 12 миллион басқа жеткізу жоспарын орындау қиындай түсуі мүмкін.
