قازاقستاندا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ارنالعان جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيەنٸڭ كٶلەمٸ اسىل تۇقىمدى ٸرٸ قارا ساتىپ الۋعا جەتكٸلٸكسٸز بولىپ وتىر. سەبەبٸ مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردا بەلگٸلەنگەن مال باعاسى نارىقتاعى قۇنىنان ەلدەقايدا تٶمەن. سونىڭ سالدارىنان شارۋالار ماقۇلدانعان نەسيەگە جوسپارلاعان مال باسىن ساتىپ الا الماي, قوسىمشا قارجى ٸزدەۋگە مەجبٷر. بۇل مەسەلەنٸ "اۋىل" پارتيياسىنىڭ دەپۋتاتتارى كٶتەردٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz inbusiness-كە سٸلتەمە جاساپ.
قازاقستاندا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ 2026-2030 جىلدارعا ارنالعان كەشەندٸ جوسپارى اياسىندا ٸرٸ قارا سانىن 8,2 ميلليوننان 12 ميلليون باسقا دەيٸن جەتكٸزۋ كٶزدەلگەن. الايدا سوڭعى بٸرنەشە جىلدا اسىل تۇقىمدى مالدىڭ ٷلەسٸ 12 پايىز دەڭگەيٸنەن اسپاي كەلەدٸ.
مەسەلە ەسٸرەسە ۇلىتاۋ وبلىسىندا ٶزەكتٸ بولىپ وتىر. ٶڭٸرگە مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ٷشٸن 3,4 ميلليارد تەڭگە بٶلٸنگەن. ونىڭ ٸشٸندە جالپى قۇنى 2 ميلليارد تەڭگە بولاتىن التى جوبا ماقۇلدانعان. دەگەنمەن شارۋالار بٶلٸنگەن قارجىعا قاجەتتٸ مالدى ساتىپ الا الماي وتىر.
مەملەكەتتٸك باعدارلاما تالاپتارىنا سەيكەس, اسىل تۇقىمدى بۇقانىڭ ەسەپتٸك قۇنى 1,8 ميلليون تەڭگەدەن اسپاۋى تيٸس. ال شەتەلدٸك نارىقتا مۇنداي مال ەلدەقايدا قىمبات. مەسەلەن, اۆسترالييادا اسىل تۇقىمدى بۇقانىڭ ورتاشا باعاسى 3,5 ميلليون تەڭگەدەن جوعارى بولسا, كانادادا 3 ميلليوننان 5,5 ميلليون تەڭگەگە دەيٸن جەتەدٸ.
ونىڭ ٷستٸنە «بەرەكە» جەنە «يگٸلٸك» باعدارلامالارى بويىنشا تەك شەتەلدەن ەكەلٸنگەن اسىل تۇقىمدى مالدى ساتىپ الۋ تالابى قويىلعان. بۇل شارۋالاردىڭ تاڭداۋ مٷمكٸندٸگٸن شەكتەپ, قارجىلىق جٷكتەمەسٸن ارتتىرىپ وتىر.
دەپۋتاتتار قانداي ٶزگەرٸس ۇسىندى?
وسى مەسەلەگە بايلانىستى "اۋىل" پارتيياسىنىڭ دەپۋتاتتارى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ ايداربەك ساپاروۆقا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. ولار اسىل تۇقىمدى مالدىڭ قۇنىن ەسەپتەۋ تەرتٸبٸن قايتا قاراپ, مەملەكەتتٸك باعدارلامالارداعى باعانى نارىقتاعى جاعدايعا سەيكەستەندٸرۋدٸ ۇسىندى.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار مال تۇقىمىن جاپپاي اسىلداندىرۋ باعدارلاماسىن ەزٸرلەۋ, قولدان ۇرىقتاندىرۋ تەحنولوگييالارىن جاڭعىرتۋ جەنە اسىل تۇقىمدى مالعا بەرٸلەتٸن كۋەلٸكتەردٸ تسيفرلىق فورماتقا كٶشٸرۋ قاجەتتٸگٸن كٶتەردٸ.
پارلامەنت ٶكٸلدەرٸنٸڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ تالاپتار شارۋالاردى قيىن تاڭداۋدىڭ الدىندا قالدىرىپ وتىر. ولار نە جەتپەيتٸن قارجىنى ٶز قالتاسىنان تٶلەۋگە, نە ساتىپ الاتىن مال سانىن قىسقارتۋعا مەجبٷر.
جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيەگە سۇرانىس نەگە تٶمەن?
وسىنداي مەسەلە قوستاناي وبلىسىندا دا بايقالادى. ٶڭٸردە مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ارنالعان جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيەگە نەبەرٸ سەگٸز ٶتٸنٸم تٷسكەن.
نەگٸزٸندە مەملەكەتتٸك باعدارلاما بويىنشا شارۋالارعا جىلدىق 6 پايىزبەن 10 جىلعا دەيٸن نەسيە بەرٸلەدٸ. العاشقى ەكٸ جىلدا نەگٸزگٸ قارىزدى ٶتەۋدٸ كەيٸنگە قالدىرۋ مٷمكٸندٸگٸ قاراستىرىلعان. بۇعان قوسا, بۇرىن تالاپ ەتٸلگەن 10 پايىزدىق باستاپقى جارنا الىنىپ تاستالعان. "دامۋ" قورى نەسيە سوماسىنىڭ 85 پايىزىنا دەيٸن كەپٸلدٸك بەرە الادى.
قوستاناي وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ قۇمار اقساقالوۆ مەملەكەت مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا قاجەتتٸ جاعداي جاساعانىن, الايدا جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك فەرمەرلەرمەن جۇمىستى جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە جٷرگٸزبەي وتىرعانىن ايتقان.
ال دەپۋتاتتار مەسەلەنٸڭ تاعى بٸر سەبەبٸنە نازار اۋداردى. ولاردىڭ پٸكٸرٸنشە, نەسيە شارتتارى تيٸمدٸ بولعانىمەن, باعدارلامادا بەلگٸلەنگەن باعاعا قاجەتتٸ اسىل تۇقىمدى مالدى ساتىپ الۋ قيىن.
مال باسىن كٶبەيتۋ جوسپارى ورىندالا ما?
مەملەكەتتٸك باعدارلاماداعى ەسەپتٸك باعا مەن نارىقتاعى ناقتى قۇننىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق شارۋالارعا قوسىمشا سالماق تٷسٸرٸپ وتىر. قارجىسى جەتكٸلٸكسٸز شارۋاشىلىقتار جوسپارلاعان مال سانىن ازايتۋعا نەمەسە جوبانى جٷزەگە اسىرۋدى كەيٸنگە قالدىرۋعا مەجبٷر.
دەپۋتاتتاردىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل مەسەلە شەشٸلمەسە, ەلٸمٸزدەگٸ اسىل تۇقىمدى مال ٷلەسٸن ارتتىرۋ جەنە ٸرٸ قارا سانىن 2030 جىلعا قاراي 12 ميلليون باسقا جەتكٸزۋ جوسپارىن ورىنداۋ قيىنداي تٷسۋٸ مٷمكٸن.
