Búgin Májilis minberinde depýtat Ashat Aımaǵambetov jańa Konstıtýsıa jobasyna qatysty qoǵamdaǵy eń ótkir ári daýly suraqtarǵa jaýap berýge tyrysty, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Referendým qarsańynda qoǵam ekiudaı pikirde. Biri qujatty jańǵyrtý qajet dese, endi biri áleýmettik kepildikter álsireı me dep alańdaıdy. Aımaǵambetovtiń sózi dál osy kúmán men synǵa baǵyttaldy.
Onyń aıtýynsha, 16 aqpannan beri «Ádiletti jáne progresıvti Qazaqstannyń Halyqtyq Konstıtýsıasy úshin» jalpyulttyq koalısıasy eldi aralap, myńdaǵan kezdesý ótkizgen. Sol kezdesýlerde halyqty eń kóp mazalaǵan másele bilim men densaýlyq saqtaý salasynyń bolashaǵy bolǵan. Áleýmettik jelilerde «bilim men medısına tolyq aqyly bolady» degen aqparat taraǵan. Depýtat bul pikirdi ashyq túrde feık dep atady.
«Taǵy da qaıtalap aıtamyn, bilim men medısına azamattarymyz úshin aqysyz ári qoljetimdi bolyp qala beredi»,- dedi ol.
Aımaǵambetov Qazaqstan áleýmettik memleket bolyp qala beretinin, bul qaǵıda jańa Konstıtýsıa jobasynda naqty bekitilgenin aıtty. Onyń sózinshe, memlekettik búdjettiń shamamen 40 paıyzy áleýmettik salaǵa baǵyttalady jáne bul baǵyt ózgermeıdi. Sonymen qatar Ata zańnyń 1-babynda memlekettiń eń joǵary qundylyǵy adam jáne onyń quqyqtary ekeni aıqyn jazylǵanyn eske saldy. Jańa jobada áleýmettik qyzmetterdi aqysyz alý quqyǵy naqty kórsetilgenin alǵa tartty.
Degenmen qoǵamdaǵy kúmán tek medısına men mektep tóńireginde emes. Konstıtýsıadan «memlekettik joǵary oqý oryndary» degen tirkesti alyp tastaý usynysy da qyzý talqylanyp jatyr. Keı sarapshylar muny jekeshelendirýdiń kezekti qadamy dep qabyldady. Aımaǵambetov bul tujyrymmen kelispeıtinin bildirdi. Onyń aıtýynsha, búgingi tańda memlekettik granttar arqyly stýdentter tek memlekettik emes, jekemenshik ýnıversıtetterde de tegin oqı alady. Mysal retinde KIMEP ýnıversıteti, Maqsut Nárikbaev atyndaǵy ýnıversıtet jáne Turan ýnıversıteti ataldy. Onyń pikirinshe, norma áleýmettik kepildikti qysqartý emes, grant ıegerlerine tańdaý erkindigin berý úshin usynylyp otyr.
Sóz bostandyǵyna qatysty da alańdaýshylyq bar. Ásirese sońǵy jyldary syn aıtqan azamattarǵa qatysty sot prosesteri jıilegeni qoǵamda jıi talqylanady. Aımaǵambetov jańa Konstıtýsıa jobasynda syn aıtý quqyǵy men adamnyń ar-namysyn ádeıi qorlaý uǵymdarynyń arasy naqty ajyratylǵanyn aıtty.
«Laýazymdy tulǵalardy synaýǵa, olardyń qyzmetine qatysty jaǵymsyz pikir bildirýge bolady. Biraq eshkimdi kemsitýge, qorlaýǵa bolmaıdy», - dedi depýtat.
Bul jerde negizgi suraq ózgermeıdi: normanyń mátini qalaı jazylsa da, ony qoldaný tájirıbesi qandaı bolady? Qoǵam dál osy orynda kúmándanady. Zańdaǵy sóz bostandyǵy men shynaıy qoǵamdyq praktıka árdaıym sáıkes kele bermeıtini belgili.
Taǵy bir daýly taqyryp arnaıy quqyqtyq rejımderge qatysty. Keıbir sarapshylar mundaı normalar bolashaqta «erekshe aımaqtar» arqyly memlekettiń ýnıtarlyq qaǵıdatyna qaýip tóndirýi múmkin degen pikir aıtty. Aımaǵambetov muny joqqa shyǵardy. Onyń sózinshe, arnaıy rejımder eldiń ekonomıkalyq egemendigin kúsheıtýge baǵyttalǵan. İri ınvestısıalyq jobalarǵa uzaq merzimdi turaqtylyq qajet. Qarapaıym zańdar búdjet tapshylyǵy nemese saıası ózgeristerge baılanysty ońaı túzetilýi múmkin, al konstıtýsıalyq deńgeıdegi kepildik ınvestorǵa senim beredi. Mysal retinde Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵy jáne Alataý qalasy ataldy.
Degenmen qoǵam úshin basty másele ınvestor senimi emes, azamattyń senimi. Konstıtýsıaǵa engiziletin ár norma tek ekonomıkalyq tartymdylyqty emes, bılik pen qoǵam arasyndaǵy senimdi de aıqyndaıdy. Sońǵy jeti jylda elde aýqymdy saıası ózgerister boldy. Tórt saıası reformalar paketi qabyldandy, 2022 jylǵy konstıtýsıalyq ózgerister júzege asty. Biraq reformalardyń naqty nátıjesi halyqtyń kúndelikti ómirinde qanshalyqty sezildi degen suraq ashyq kúıinde qalyp otyr.
Aımaǵambetov sóz sońynda áriptesterin óńirlerdegi qoǵamdyq pikirdi muqıat taldap, azamattardy mazalaǵan suraqtarǵa naqty jaýap berýge shaqyrdy. Referendýmǵa az ýaqyt qaldy. Búgingi Májilis minberinen aıtylǵan sózder tek túsindirý jumysy emes, qoǵamdaǵy kúmánge berilgen saıası jaýap boldy. Endigi sheshimdi halyq qabyldaıdy.
