بۇگىن ءماجىلىس مىنبەرىندە دەپۋتات اسحات ايماعامبەتوۆ جاڭا كونستيتۋسيا جوباسىنا قاتىستى قوعامداعى ەڭ وتكىر ءارى داۋلى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋگە تىرىستى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
رەفەرەندۋم قارساڭىندا قوعام ەكىۇداي پىكىردە. ءبىرى قۇجاتتى جاڭعىرتۋ قاجەت دەسە، ەندى ءبىرى الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر السىرەي مە دەپ الاڭدايدى. ايماعامبەتوۆتىڭ ءسوزى ءدال وسى كۇمان مەن سىنعا باعىتتالدى.
ونىڭ ايتۋىنشا، 16 اقپاننان بەرى «ادىلەتتى جانە پروگرەسسيۆتى قازاقستاننىڭ حالىقتىق كونستيتۋسياسى ءۇشىن» جالپىۇلتتىق كواليسياسى ەلدى ارالاپ، مىڭداعان كەزدەسۋ وتكىزگەن. سول كەزدەسۋلەردە حالىقتى ەڭ كوپ مازالاعان ماسەلە ءبىلىم مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ بولاشاعى بولعان. الەۋمەتتىك جەلىلەردە «ءبىلىم مەن مەديسينا تولىق اقىلى بولادى» دەگەن اقپارات تاراعان. دەپۋتات بۇل پىكىردى اشىق تۇردە فەيك دەپ اتادى.
«تاعى دا قايتالاپ ايتامىن، ءبىلىم مەن مەديسينا ازاماتتارىمىز ءۇشىن اقىسىز ءارى قولجەتىمدى بولىپ قالا بەرەدى»،- دەدى ول.
ايماعامبەتوۆ قازاقستان الەۋمەتتىك مەملەكەت بولىپ قالا بەرەتىنىن، بۇل قاعيدا جاڭا كونستيتۋسيا جوباسىندا ناقتى بەكىتىلگەنىن ايتتى. ونىڭ سوزىنشە، مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ شامامەن 40 پايىزى الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتالادى جانە بۇل باعىت وزگەرمەيدى. سونىمەن قاتار اتا زاڭنىڭ 1-بابىندا مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى قۇندىلىعى ادام جانە ونىڭ قۇقىقتارى ەكەنى ايقىن جازىلعانىن ەسكە سالدى. جاڭا جوبادا الەۋمەتتىك قىزمەتتەردى اقىسىز الۋ قۇقىعى ناقتى كورسەتىلگەنىن العا تارتتى.
دەگەنمەن قوعامداعى كۇمان تەك مەديسينا مەن مەكتەپ توڭىرەگىندە ەمەس. كونستيتۋسيادان «مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورىندارى» دەگەن تىركەستى الىپ تاستاۋ ۇسىنىسى دا قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. كەي ساراپشىلار مۇنى جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەزەكتى قادامى دەپ قابىلدادى. ايماعامبەتوۆ بۇل تۇجىرىممەن كەلىسپەيتىنىن ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىك گرانتتار ارقىلى ستۋدەنتتەر تەك مەملەكەتتىك ەمەس، جەكەمەنشىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە دە تەگىن وقي الادى. مىسال رەتىندە كيمەپ ۋنيۆەرسيتەتى، ماقسۇت نارىكبايەۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت جانە تۇران ۋنيۆەرسيتەتى اتالدى. ونىڭ پىكىرىنشە، نورما الەۋمەتتىك كەپىلدىكتى قىسقارتۋ ەمەس، گرانت يەگەرلەرىنە تاڭداۋ ەركىندىگىن بەرۋ ءۇشىن ۇسىنىلىپ وتىر.
ءسوز بوستاندىعىنا قاتىستى دا الاڭداۋشىلىق بار. اسىرەسە سوڭعى جىلدارى سىن ايتقان ازاماتتارعا قاتىستى سوت پروسەستەرى جيىلەگەنى قوعامدا ءجيى تالقىلانادى. ايماعامبەتوۆ جاڭا كونستيتۋسيا جوباسىندا سىن ايتۋ قۇقىعى مەن ادامنىڭ ار-نامىسىن ادەيى قورلاۋ ۇعىمدارىنىڭ اراسى ناقتى اجىراتىلعانىن ايتتى.
«لاۋازىمدى تۇلعالاردى سىناۋعا، ولاردىڭ قىزمەتىنە قاتىستى جاعىمسىز پىكىر بىلدىرۋگە بولادى. ءبىراق ەشكىمدى كەمسىتۋگە، قورلاۋعا بولمايدى»، - دەدى دەپۋتات.
بۇل جەردە نەگىزگى سۇراق وزگەرمەيدى: نورمانىڭ ءماتىنى قالاي جازىلسا دا، ونى قولدانۋ تاجىريبەسى قانداي بولادى؟ قوعام ءدال وسى ورىندا كۇماندانادى. زاڭداعى ءسوز بوستاندىعى مەن شىنايى قوعامدىق پراكتيكا ءاردايىم سايكەس كەلە بەرمەيتىنى بەلگىلى.
تاعى ءبىر داۋلى تاقىرىپ ارنايى قۇقىقتىق رەجيمدەرگە قاتىستى. كەيبىر ساراپشىلار مۇنداي نورمالار بولاشاقتا «ەرەكشە ايماقتار» ارقىلى مەملەكەتتىڭ ۋنيتارلىق قاعيداتىنا ءقاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن دەگەن پىكىر ايتتى. ايماعامبەتوۆ مۇنى جوققا شىعاردى. ونىڭ سوزىنشە، ارنايى رەجيمدەر ەلدىڭ ەكونوميكالىق ەگەمەندىگىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان. ءىرى ينۆەستيسيالىق جوبالارعا ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتىلىق قاجەت. قاراپايىم زاڭدار بيۋدجەت تاپشىلىعى نەمەسە ساياسي وزگەرىستەرگە بايلانىستى وڭاي تۇزەتىلۋى مۇمكىن، ال كونستيتۋسيالىق دەڭگەيدەگى كەپىلدىك ينۆەستورعا سەنىم بەرەدى. مىسال رەتىندە استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى جانە الاتاۋ قالاسى اتالدى.
دەگەنمەن قوعام ءۇشىن باستى ماسەلە ينۆەستور سەنىمى ەمەس، ازاماتتىڭ سەنىمى. كونستيتۋسياعا ەنگىزىلەتىن ءار نورما تەك ەكونوميكالىق تارتىمدىلىقتى ەمەس، بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى سەنىمدى دە ايقىندايدى. سوڭعى جەتى جىلدا ەلدە اۋقىمدى ساياسي وزگەرىستەر بولدى. ءتورت ساياسي رەفورمالار پاكەتى قابىلداندى، 2022 جىلعى كونستيتۋسيالىق وزگەرىستەر جۇزەگە استى. ءبىراق رەفورمالاردىڭ ناقتى ناتيجەسى حالىقتىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندە قانشالىقتى سەزىلدى دەگەن سۇراق اشىق كۇيىندە قالىپ وتىر.
ايماعامبەتوۆ ءسوز سوڭىندا ارىپتەستەرىن وڭىرلەردەگى قوعامدىق پىكىردى مۇقيات تالداپ، ازاماتتاردى مازالاعان سۇراقتارعا ناقتى جاۋاپ بەرۋگە شاقىردى. رەفەرەندۋمعا از ۋاقىت قالدى. بۇگىنگى ءماجىلىس مىنبەرىنەن ايتىلعان سوزدەر تەك ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى ەمەس، قوعامداعى كۇمانگە بەرىلگەن ساياسي جاۋاپ بولدى. ەندىگى شەشىمدى حالىق قابىلدايدى.
