Jer silkinisiniń magnitýdasy men baldyq kórsetkishi jer silkinisin baǵalaý jáne sipattaý úshin qoldanylatyn eki negizgi parametr. Eki uǵym da seismologiia men geologiiada keńinen qoldanylady, biraq olar jer silkinisiniń ártúrli aspektilerin kórsetedi.
Jer silkinisiniń magnitýdasy
- Anyqtama: Jer silkinisiniń magnitýdasy – seismikalyq oqiǵa kezinde bólinetin energiia mólsheriniń ólshemi. Ol shkalamen ólshenedi, onyń eń tanymaly – Rihter shkalasy.
- Rihter shkalasy: Bul shkala logarifmdik, iaǵni bir núktege ósý bólinetin energiianyń 10 eselengen mólsherin bildiredi.
- Jahandyq qoldaný: Magnitýda jer silkinisin olardyń ornalasýyna jáne shyǵý tereńdigine qaramastan salystyrýǵa múmkindik beredi.
Jer silkinisiniń baldyq kórsetkishi
- Anyqtama: Intensivtilik shkalasy boiynsha ólshenetin jer silkinisiniń shamasy (mysaly, ózgertilgen Merkalli shkalasy) jer silkinisiniń jer betine, ǵimarattarǵa jáne adamdarǵa áser etý dárejesin kórsetedi.
- Sýbektivti tabiǵat: magnitýdadan aiyrmashylyǵy, qarqyndylyq neǵurlym sýbektivti jáne jergilikti jaǵdailarǵa bailanysty ózgerýi múmkin, mysaly, topyraq túrine, epitsentrden qashyqtyqqa, qurylys normalaryna jáne t.b.
- Jergilikti mańyzdylyq: Ball belgili bir aimaqtaǵy yqtimal zalaldy jáne qajetti jaýap sharalaryn baǵalaý úshin paidaly.
Magnitýda men baldyq kórsetkish arasyndaǵy bailanys
- Tikelei korreliatsiia emes: joǵary shama árqashan joǵary balldy bildirmeidi. Úlken tereńdikte nemese eldi mekenderden alys jerde bolǵan úlken jer silkinisiniń magnitýdasy tómen bolýy múmkin.
- Reitingtiń ártúrli aspektileri: magnitýdasy jalpy jer silkinisiniń energiiasyn ólsheidi, al baldyq onyń naqty aimaqtarǵa áserin ólsheidi.
Qoǵam jáne ǵylym úshin saldary
- Tótenshe jaǵdailardy josparlaý: eki tarazyny túsiný qarapaiym adamdarǵa jáne tótenshe jaǵdailar qyzmetterine apattardyń aldyn alý jáne olarǵa áreket etýdi josparlaýǵa kómektesedi.
Qurylys kodeksteri: Aimaqtyń kólemin bilý bolashaq jer silkinisteriniń zaqymdanýyn azaitý úshin qurylys normalaryn ázirleýge kómektesedi.
Qorytyndy
Jer silkinisteriniń magnitýdasy men baldyq kórsetkish arasyndaǵy aiyrmashylyqty túsiný jer silkinisteriniń qaýip-qateri men áserin baǵalaý, tiimdi áreket etý jáne apattardyń aldyn alý strategiialaryn ázirleý úshin mańyzdy. Magnitýda bizge oqiǵanyń jalpy energiiasy týraly túsinik beredi, al bal onyń naqty aimaqtar men qaýymdastyqtarǵa áserin naqtyraq kórsetedi. Bul kórsetkishter birge yqtimal zalaldyń tolyq beinesin beredi jáne jer silkinisiniń saldaryn azaitýdy josparlaýǵa kómektesedi.
Bul tek seismologtar men geologtar úshin ǵana emes, qoǵamdyq uiymdar, tótenshe jaǵdailar basshylary men qurylys salasy úshin de mańyzdy. Magnitýda men baldyq kórsetkish derekterin túsiný jáne durys paidalaný táýekelderdi aitarlyqtai azaitady jáne qaýymdastyqtyń jer silkinisterine tózimdiligin arttyrady.
Osylaisha, magnitýda men baldyq kórsetkish ártúrli ólshemder bolsa da, olar birin-biri tolyqtyryp, jan-jaqty taldaýdy qamtamasyz etedi jáne táýekelderdi basqarý men jer silkinisine áreket etýdi josparlaýda negizdelgen sheshimder qabyldaýǵa kómektesedi.
Derekkóz: infohub.kz
