Stýdentter kórý jáne estý qabileti shekteýli jandarǵa arnalǵan paidaly ónimder ázirleý ústinde.
Jyl basynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Kórý qabileti buzylǵan jáne baspa aqparatyn qabyldaýy shekteýli adamdardyń jariialanǵan shyǵarmalarǵa qol jetkizýin jeńildetý jónindegi Marrakesh sharty týraly» zańǵa qol qoidy. Bul halyqaralyq qujat avtorlyq quqyqty buzbai, kózi kórmeitin jáne nashar kóretin adamdarǵa baspa materialdaryn qoljetimdi etýge múmkindik beredi. Qazaqstan bul kelisimdi ratifikatsiialaý arqyly múmkindigi shekteýli azamattardyń aqparatqa teń qol jetkizýin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan jańa bastamalarǵa jol ashty.
Osyǵan orai, joǵary oqý oryndary men jas ónertapqyshtar atalǵan áleýmettik toptarǵa baǵyttalǵan jobalardy qolǵa ala bastady. Solardyń qatarynda – Brail qarpine negizdelgen elektrondy kitap pen ym tili men qazaq jáne orys tilderi arasynda aqparatty transkriptsiialai alatyn veb-qosymsha bar. Bul jobalardyń prototipteri Astanada ótken ITMLab áleýmettik jobalar baiqaýynyń finalynda tanystyryldy.
Elektrondy Brail displeii: qoljetimdi ári tiimdi
— Bul – paidalanýshyǵa kompiýter monitory arqyly aqparatty oqýǵa múmkindik beretin arnaiy uiashyqtar. Meili, ol elektrondy kitap bolsyn, jańalyqtar lentasy bolsyn. Qoldanýshy bir joldy oqyp bolǵan soń, arnaiy batyrmany basyp, kýrsordy kelesi jolǵa aýystyra alady, — deidi Satbayev University-diń 3-kýrs stýdenti, «RiMy» komandasynyń múshesi Ádil Rysbekov.
Jobanyń testilik nusqasynda 8 perne bolsa, halyqaralyq standarttarǵa sáikes displeilerde ádette 20, 32 nemese 40 perne qoldanylady. Komanda músheleri – Bogdan Melnichenko, Aleksandr Sheviakov, Sabyr Nuriev jáne Ámirbek Saibekov bul qurylǵyny eki aida jasap shyqqan. Prototiptiń ózindik quny – shamamen 102 myń teńge. Sheteldik balamalarmen salystyrǵanda, áldeqaida arzan: mysaly, shetelde mundai qurylǵylardyń baǵasy 700-2500 AQSh dollary arasynda ózgeredi.
Ym tiline negizdelgen veb-qosymsha
Kórý qabileti shekteýli jandar sekildi, estý qabileti buzylǵan azamattar da kúndelikti ómirde aqparat alýda jáne qarym-qatynasta birqatar qiyndyqqa tap bolady. Olardyń basty qajettiligi – ym tili arqyly jyldam ári tiimdi bailanys ornatý. Astana IT University stýdentteri Májjan Qabdýahitov, Sergei Klimov, Sanat Mamyrbek jáne Merei Ibraim bul máseleni sheshý úshin «Prokrastinatorlar» komandasy atynan veb-qosymsha jasap shyǵardy. Ol ym tili men jazba til arasyndaǵy kommýnikatsiiany jeńildetýdi maqsat etedi.
Qazirgi tańda qosymsha 146 frazany tanyp, mátinge ainaldyra alady. Jobanyń avtorlary bul kórsetkishti aldaǵy ýaqytta keńeitýdi josparlap otyr.
Aita keteiik, Qazaqstanda ym tili resmi túrde tanylmaǵanymen, QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrliginiń dereginshe, elde 150 myńnan astam estý qabileti buzylǵan azamat tirkelgen.
Aq taiaqtyń ushy – otandyq balama
Qoǵamda asa qajet quraldyń biri – zaǵip jandarǵa arnalǵan baǵyttaýshy aq taiaq. Onyń ushy – eń kóp tozatyn bólshek. Qazir bul ushtar negizinen Kanada men Qytaidan jetkiziledi. Biri sapaly, biri arzanyraq, alaida sheteldik ónimderdiń baǵasy men jetkizý ýaqyty qiyndyq týdyrady. Osy túitkildi sheshýdi kózdegen «Jan» Aziia múgedekter quqyqtary qoǵamynyń jetekshisi Iliias Fatqulin bastaǵan komanda Qazaqstanda 3D baspa arqyly túrli úlgidegi ushtardy ázirledi.
— Biz otandyq ónim jasap shyǵarýdy jón kórdik. Maqsat – sapa men qoljetimdilikti úilestirý. Biz 3D-baspa arqyly ainalmaly jáne ainalmaityn ushtardyń shar, tsilindr syndy túrli nusqalaryn jasadyq. Syrtqy qabaty ekologiialyq, tozýǵa tózimdi, bioydyraityn plastikten jasalǵan. Ústinde ZHAN degen jazýy bar. Qyzmet etý merzimi – 4 aidan 1 jylǵa deiin, — deidi Iliias Fatqulin.
Qoldaý men masshtabtaý – basty mindet
Kez kelgen áleýmettik joba sekildi, atalǵan bastamalardyń da ómirsheńdigi men keń aýqymda júzege asýy – memleket pen biznestiń qoldaýyna bailanysty. ITMLab baiqaýyna demeýshilik kórsetken uiymdar mundai jobalarǵa investorlar tartý qajettigin atap ótken. Ónimderdi standarttaý, sertifikattaý jáne keńinen nasihattaý – kelesi kezeńniń mindeti.
BUU-nyń Damý baǵdarlamasy men «Teń quqyqtar» aliansy sekildi uiymdar inkliýzivti jobalarǵa turaqty túrde granttar usynyp keledi. Al bilim berý mekemeleri men innovatsiialyq ortalyqtar úshin bul – tek áleýmettik jaýapkershilik emes, tehnologiialyq kásipkerliktiń jańa baǵyty.
Mundai jobalar elimizdegi múmkindigi shekteýli jandardyń ómir sapasyn jaqsartyp qana qoimai, inkliýzivti qoǵam qurý jolynda naqty qadam bolmaq.
