Kópultty eldegi patriotizm: jastardy otansúigishtikke tárbieleýdiń joldary qandai?

Kópultty eldegi patriotizm: jastardy otansúigishtikke tárbieleýdiń joldary qandai?
Dalanews.kz

Qazirgi qoǵamda jastardy otansúigishtikke tárbieleý erekshe mańyzǵa ie. Kópshilik demokratiialyq reformalar barysynda qazaq qoǵamynyń ideologiiasyzdandyrylǵanyn, batystyq liberaldyq qundylyqtardyń belsendi túrde engizile bastaǵanyn, bul óskeleń urpaqtyń rýhani-adamgershilik damýyna keri áserin tigizgenin aitady. Sondyqtan óskeleń urpaqty Otanǵa degen súiispenshilik pen adaldyq rýhynda, zańǵa baǵynatyn azamattardy patriottyqqa tárbieleý máseleleri árdaiym nazarda bolýy tiis.

Jastar uiymdary, muǵalimder, áskeri jáne politsiia qyzmetkerleri bilim berý, aǵartý ári tárbie máselelerimen ainalysýda. Jastarymyz jańa ómir saltyna qumar, óz halqynyń ulttyq mádenieti men salt-dástúrine kúmánmen qaraityn qoǵamymyzdyń qazirgi jaǵdaiyn eskere otyryp, patriottyq tárbie berý júiesinde jańa tásilder izdestirýde. Osyndai qaýipti ahýalda ulttyq dástúrler men búgingi ómir shyndyǵyn úilestirýge tiis jańa qazaqstandyq patriotizmdi kezeń-kezeńimen qalyptastyrý qajet.

Bul rette óskeleń urpaqtyń sanalylyǵy mańyzdy ról atqarady. Ata-babalarymyzdan qalǵan «Iá, Qudai, bala ber, bala berseń – sana ber» degen danalyqtyń máni de biraz dúnieni ańǵartady. Kóptegen jastarymyz ómirlik muratyna – týǵan eline janashyrlyqpen qaraýǵa, qyzmet etýge jaýapkershilikpen qaraýǵa daiyn emes. Sondyqtan patriotizm adamnyń ishki senimine ainalýy tiis.

Memleket basshysy halyqqa arnaǵan árbir Joldaýynda jastardyń máseleleri men muń-muqtajyn jeke-jeke kóterýindei-aq kóterip keledi. Bul óte mańyzdy, óitkeni óskeleń urpaq Otannyń bolashaǵyna úlkenderden kem alańdamaýy kerek. Qazaqstan azamattary erkin, ekonomikalyq jaǵynan damyǵan, ádil zańdary bar, barlyǵyna birdei múmkindikteri bar elde ómir súrgisi keledi.

Jastarymyzdyń stýdenttik jyldarynda patriottyq sezimdi oiatý baǵytynda kóptegen jumystar atqarylady. Ár azamatqa qoljetimdi sapaly bilim alý múmkindiginiń ózi óz eline degen rizashylyq pen borysh sezimin oiatýy qajet edi. Stýdent jastar granttar júiesimen, jeńildetilgen nesielermen qamtylǵanda, biliktiligin arttyrýda, alys jáne jaqyn shetelderdiń jetekshi ýniversitetterinde taǵylymdamadan ótýde, sondai-aq joǵary oqý oryndarynda ǵylymi baǵdarlamalarǵa qatysýda aǵa urpaqtyń qamqorlyǵyn sezinedi.

Jańa Qazaqstannyń jetistikteri jastardy jaqsy oqýǵa yntalandyrady, óitkeni búgingi tańda shyǵarmashylyq damýǵa, tulǵalyq jáne kásibi ósýge jańa perspektivalar men múmkindikter ashylyp jatyr.

Qazaqstan siiaqty kópultty memlekettiń bolashaqta gúldenýine tek dostyq pen qoǵamdyq kelisim ǵana kepildik beredi. Mektepter men joǵary oqý oryndarynda qalanǵan salaýatty patriotizmniń berik irgetasy memlekettik deńgeide qoldaý tabýda. Mysaly, búginde jastar Prezidenttiń bastamalaryn qoldaidy jáne eshkim jat jerden jaqsy ómir izdemeitindei árbir qazaqstandyq bolashaqqa nyq senimmen qaraityn saiasi júie qurý múmkindigin quptaidy. Árbir qazaq azamaty ulty men áleýmettik tegine qaramastan, ózin óz jeriniń iesi retinde sezinýi kerek, osy jerdi súiý, eldi ardaqtaý mańyzdy.

Búginde patriot azamattardyń qai-qaisy da durys jolmen kele jatqanyn anyq aita alamyz. Óitkeni, jaǵdai kúnnen kúnge jaqsaryp keledi. Mysaly, sońǵy jyldary jastar men áielderdiń memlekettik qyzmette –Parlamentte nemese kez kelgen deńgeidegi ákim laýazymdarynda eńbek etýine kóbirek múmkindikter ashyldy. Osydan on jyl burynǵymen salystyrǵanda áldeqaida oń dinamika qalyptasqany baiqalady.

Úkimet qazaqstandyqtardyń bolashaq urpaǵy zamanaýi jáne damyǵan elde ómir súrýi úshin qoldan kelgenniń bárin jasaýda. Biraq búkil qoǵamdy joǵary mádeniet pen adamgershilik, rýhani qundylyqtarsyz patriottyqqa tárbieleý biz kútken nátijeni bermei keledi. Patriottyq tárbie ártúrli tabystaǵy spiralmen qozǵalady jáne biz bul máselege ár ýaqytta jańa ózekti máselelerdi engize otyryp, qaita oralamyz. Alaida, eldiń birligi men tutastyǵyn nyǵaitýdyń eń jaqsy quraly – ortaq tarih. Óitkeni, Uly dalada talai onjyldyqtar boiy júzdegen etnos ókilderi birlese eńbek etip, tatý-tátti ómir súrip, osy ýaqyt aralyǵynda birtutas halyqqa ainaldy.

Sondyqtan, kún tártibi qalai ózgeretinine, jastardy qandai ózekti problemalar tolǵandyratynyna jáne zamanaýi álemde qandai úrdisterdi baiqaýǵa bolatynyna qaramastan, qazirgi zamanǵy qaishylyqty shyndyqtardy eskere otyryp, eldiń qaharmandyqqa toly ótkenine qamqorlyq jasaý qajet. Qazaqstandy mekendeitin barlyq etnostardy, olardyń ulttyq qadir-qasietin, mádenietin qurmetteý patriottyq tárbieniń bir bóligi bolyp tabylady. Osydan júz jyl buryn qazaqtar, orystar, tatarlar, ýkraindar, ózbekter, tájikter, belorýstar mektep partasynda kezdesip, birge ósip-ónip jatqany siiaqty, olardyń urpaǵynda da toleranttylyq, baýyrlas etnostarǵa degen qurmet pen súiispenshiliktiń máiegi jetilýi kerek.

Kópultty memlekette ulttyq jáne azamattyq-patriottyq tárbie etnostardy ajyratpaidy, qaita jaqyndatady. Qazaqstandyq patriotizmde azamat sezimi shaǵyn Otanǵa degen súiispenshilik sezimimen ushtasyp jatady. Sonyń arqasynda elimizdiń árbir azamaty Qazaqstandy óziniń týǵan jerindei qabyldaidy, óitkeni ol osynda, óz úiinde júrgendei sezinedi. Osyndai erekshelikterge bailanysty biz óz jolymyzdy tańdaimyz, óz dańǵylymyzdy tabamyz, basqa elderdiń tájiribesin qabyldamaimyz. Óitkeni, Qazaqstannyń kópultty, kópkonfessiialy memleket retinde damýy erekshe kózqarasty qajet etedi.

Búgingi tańda patriottyq sezimdi tárbieleý – óz halqynyń ana tili men mádenietine degen súiispenshilikti oiatý. Árbir azamat qazaq halqyn qurmettep, onyń qazaq memlekettiliginiń qalyptasýy men damýyndaǵy rólin túsinýi kerek. Bul rette quqyqtyq sana men quqyqtyq mádenietti, jalpy adamzattyq qundylyqtarǵa tereń qurmetpen qaraýdy damytý qajet. Kópulttylyq, sonymen qatar dini toleranttylyqtyń bolýyn, adamnyń ulttyq jáne dini senimine, adamdardyń etnomádeni ári dini qajettilikterine iltipatpen qaraýdy bildiredi.

Patriottyq tárbieniń mańyzdy quramdas bólikteri jeke tulǵanyń ulttyq-mádeni biigi, belgili bir mádenietke jatatynyn sezinýi jáne onyń qundylyqtaryn saqtaýy bolyp tabylady. Qazaqstan – bizdiń jerimiz. Bizdiń ata-babalarymyz osy baitaq dalany erte zamannan meken etken, biz solardyń mirasqorymyz. Sondyqtan da osy dalada beibitshilik pen tynyshtyq ornaýyna tikelei jaýaptymyz. Biz óz jerimizdiń naǵyz iesi – qonaqjai, jomart, ár nársege túsinistikpen qaraýymyz kerek.

Otansúigishtik sezimi damyǵan rýhani bai tulǵany qalyptastyrý ulttyq rýhani dástúr kontekstinen tys múmkin emes. Qazaq tilin meńgerý – onymen tanysý, qazaq mádenietiniń qazynasyna boilaý degen sóz. Respýblikada qalyptasqan kópultty birlik adam boiynda toleranttylyq, jalpyadamzattyq jáne etnikalyq qundylyqtardy qabyldaý, Otanǵa degen súiispenshilik, táýelsiz, jaýapty tańdaý jasai bilý siiaqty qasietterge tárbieleýdiń negizi boldy. Qazirgi úshinshi myńjyldyqta bul patriotizmniń zamanaýi túsinigin anyqtaidy.

Qazaqstan jastaryn patriottyq sezimge, Otanǵa degen adaldyqqa, onyń bolashaq taǵdyryna jaýapkershilikpen qaraýǵa tárbieleý arqyly óz elin maqtan etýge tárbieleý qajet. Eń bastysy, ata-babamyzdyń bizge amanat etip qaldyrǵan dástúrin, ádet-ǵurpyn, Qazaqstan Respýblikasynyń aýmaqtyq tutastyǵy men egemendigin saqtap qalý – árbir urpaq paryzy.