Kókek analarǵa qalai tosqaýyl qoiamyz?
04.07.2016 jyl. Almaty oblysynda qurylysy bitpegen nysannyń ishine áldebireý jańa týǵan sábiin tastap ketken. Jylaǵan náresteniń daýysyn oinap júrgen balalar estip qalyp, taýyp alǵan. Artynan anyq boldy. Jańa týǵan náresteni anasy Qapshaǵai qalasynda bosanyp, qapqa salyp álgi qurylys nysanyna aparyp tastai salǵan. Merziminen buryn jeti ailyǵynda dúniege kelgen náreste qyz bala eken. Birden Qapshaǵai qalasyndaǵy aýrýhanaǵa jetkizilgenimen, denesi jaýrap qalǵan sábi, kóp uzamai shetinep ketti.
– QR «Qylmysty kodeksiniń» 119 babyna sáikes iaǵni, qaýipti jaǵdaida qaldyrý boiynsha qylmystyq is qozǵalady. Ókinishke orai náreste sol aýrýhanada kóz jumady. Sol sebepti 119 bapty qaita jiktep, basqa odan da aýyr bapqa aýystyrý josparlanýda, – deidi Almaty oblystyq IID baspasóz qyzmetiniń ókili Ernar Saidildin.
Araǵa bir kún salyp, 05.07.2016 jyly Almaty oblysynda taǵy da tastandy bala tabyldy. Beikúná sábidi bul joly dárethanada bosanyp, tastap ketken. Jantúrshigerlik jaǵdai Ile aýdany Aqshi aýylynda bolǵan. Qyz balany tańǵy saǵat jetiler shamasynda Aqshi aýylynyń turǵyny taýyp alǵan.
Shyryldap jatqan səbidi taýyp alǵan turǵyndar tereńdigi 3 metr bolatyn dərethana shuńqyrynan səbidi aman alyp shyqqan. Quzyrly organ ókilderiniń málimetinshe, áiel adam osy dárethana mańynda bosanǵan syńaily. Óitkeni, sol mańnan áiel adamnyń ish kiimi tabylǵan. Jáne balanyń kindigi de sol jerde kesilipti.
Araǵa bir kún salyp, baýyr eti balasyn dárethanaǵa bosanyp, tastap ketken kókek ana tabyldy. Ol Qarasai aýdanynyń 1992 jyly týǵan turǵyny bolyp shyqty. Odan jaýap alý kezinde áieldiń buǵan deiin de bir balasyn tastap ketkeni anyqtalǵan.
Aqtóbelik dárigerler de kóp qabatty úilerdiń biriniń aldynan tabylǵan Ádilet esimdi shaqalaqtyń anasyn izdep jatyr. Sábidiń esimin – balalar úiiniń qyzmetkerleri qoiypty. Sáýir aiynda tabylǵan tastandynyń tegin – Sáýirbaev atap, sábidiń týý týraly kýáligin de jasatyp qoiypty.
Tek anasy balasyn izdep, kelmei jatyr. Zańgerler bolsa, eki kúnniń birinde daladan tabylyp jatqan tastandy balalar legin toqtatý úshin, olardyń kókek analaryna qatysty zań talabyn kúsheitý kerek ekenin aitýda. Sebebi, balasynan bas tartqan ana – bizdiń elde tek ata-analyq quqynan ǵana aiyrylady eken.
– Qazir biz osyndai qatań sharalardy qoldanbasaq nemese osyndai jazalardy qabyldamasaq, demografiialyq ahýalymyz kúrt nasharlap ketedi. Sondyqtan men oilaimyn, eki jyl bas bostandyǵynan aiyryp, osyndai qatań qylmystyq is áreketterge barmaý úshin osyndai qatań jazalardy qabyldaýymyz kerek, – deidi zańger Kámisha Esmuhambetqyzy.
Kámisha zańger, kókek analardyń kózin qurtpasaq, bul qasiret – ult úshin asa qaýipti deidi. Degenmen kókek analardy kógendeý – bul soraqy derekterdi azaitýdyń bir ǵana joly. Al «Nur» qaiyrymdylyq januia balalar úiiniń basshysy Tuiaq Esenqojina mundai áreketke tek áielderdi ǵana kinálaýǵa bolmaidy, balany dúniege ákelýdiń – áiel men erkek úshin de úlken jaýapkershilik ekenin uǵyndyrý úshin, uldyń da, qyzdyń da meditsinalyq, zańdyq saýatyn kishkene kúninen ashý kerektigin alǵa tartty.
– Qyz bala qalai turmysqa shyǵady, qalai kiim kiiý kerek, qalai ózin saqtaý kerek, sonyń bárin aitý kerek. Aitpasa, biz túzelmeimiz. Tastandy bala azaimaidy, deidi Tuiaq Qaskenqyzy.
Aita ketý kerek, Tuiaq Qaskenqyzynyń óz baspanasyn satyp, ashqan balalar úiinde 628 bala tárbielenip, olardyń 350-i joǵary bilim alǵan. Búginde 30 ulyn úilendirip, elý qyzyn jasaýyn jasap, turyp uzatqan ananyń osy balalarynan 35 nemere súiip otyrǵan jaiy bar. Kóp balaly ana, sábiin balalar úiiniń bosaǵasyna tastap ketetin kókek analardyń eń bolmasa, balanyń aty-jónin jazyp, qujatymen tastap ketpeitinderine qapaly.
Qazir Tuiaq Qaskenqyzy alty balasynyń qujattaryn rásimdeýmen júgirip júr eken. «Júgiremin-aý, biraq bul qaýyrt sharýa – basqa balalarymnyń tirshiligin jasap júrgen meniń ýaqytymdy alady» – deidi kóp balaly ana...
17 jyldyq tarihy bar balalar úiiniń basshysy, osy ýaqyt aralyǵynda óz tárbiesindegi birde bir balany týǵan anasynyń izdep kelmegenin aitty.
Iaǵni, súrinip opyq jedim, qatelestim dep balasyn qaita baýyryna basa almaǵan ana, Aqshide tabylǵan sábidiń kókek anasy syndy bul qatelegin taǵy birneshe márte qaitalamasyna kim kepil? Endeshe, zań kúsheitilýi tiis!
Týǵan balasynan jerinip, sábiin dalaǵa, dárethanaǵa, aidaladaǵy qurylys nysanyna, balalar úiiniń bosaǵasyna tastap ketetinderdiń bul soraqy áreketi qasaqana adam óltirýmen para-par. Óitkeni, shyryldap jylaǵan sábidi dál sol sátte eshkim kórmei qalsa she? Nemese dárethanada nájiske tunshyǵyp ólip, bolmasa týǵan anasy qaldyryp ketken náreste qaraýsyz qurylys nysanynda it-quzǵynǵa jem bolsa she? Iaǵni anasynyń – balasyn qaraýsyz qaldyryp ketýin qylmys demei, ne deimiz?!
