كٶكەك انالارعا قالاي توسقاۋىل قويامىز?
04.07.2016 جىل. الماتى وبلىسىندا قۇرىلىسى بٸتپەگەن نىساننىڭ ٸشٸنە ەلدەبٸرەۋ جاڭا تۋعان سەبيٸن تاستاپ كەتكەن. جىلاعان نەرەستەنٸڭ داۋىسىن ويناپ جٷرگەن بالالار ەستٸپ قالىپ, تاۋىپ العان. ارتىنان انىق بولدى. جاڭا تۋعان نەرەستەنٸ اناسى قاپشاعاي قالاسىندا بوسانىپ, قاپقا سالىپ ەلگٸ قۇرىلىس نىسانىنا اپارىپ تاستاي سالعان. مەرزٸمٸنەن بۇرىن جەتٸ ايلىعىندا دٷنيەگە كەلگەن نەرەستە قىز بالا ەكەن. بٸردەن قاپشاعاي قالاسىنداعى اۋرۋحاناعا جەتكٸزٸلگەنٸمەن, دەنەسٸ جاۋراپ قالعان سەبي, كٶپ ۇزاماي شەتٸنەپ كەتتٸ.
– قر «قىلمىستى كودەكسٸنٸڭ» 119 بابىنا سەيكەس ياعني, قاۋٸپتٸ جاعدايدا قالدىرۋ بويىنشا قىلمىستىق ٸس قوزعالادى. ٶكٸنٸشكە وراي نەرەستە سول اۋرۋحانادا كٶز جۇمادى. سول سەبەپتٸ 119 باپتى قايتا جٸكتەپ, باسقا ودان دا اۋىر باپقا اۋىستىرۋ جوسپارلانۋدا, – دەيدٸ الماتى وبلىستىق ٸٸد باسپاسٶز قىزمەتٸنٸڭ ٶكٸلٸ ەرنار سايدٸلدين.
اراعا بٸر كٷن سالىپ, 05.07.2016 جىلى الماتى وبلىسىندا تاعى دا تاستاندى بالا تابىلدى. بەيكٷنە سەبيدٸ بۇل جولى دەرەتحانادا بوسانىپ, تاستاپ كەتكەن. جانتٷرشٸگەرلٸك جاعداي ٸلە اۋدانى اقشي اۋىلىندا بولعان. قىز بالانى تاڭعى ساعات جەتٸلەر شاماسىندا اقشي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى تاۋىپ العان.
شىرىلداپ جاتقان سəبيدٸ تاۋىپ العان تۇرعىندار تەرەڭدٸگٸ 3 مەتر بولاتىن دəرەتحانا شۇڭقىرىنان سəبيدٸ امان الىپ شىققان. قۇزىرلى ورگان ٶكٸلدەرٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, ەيەل ادام وسى دەرەتحانا ماڭىندا بوسانعان سىڭايلى. ٶيتكەنٸ, سول ماڭنان ەيەل ادامنىڭ ٸش كيٸمٸ تابىلعان. جەنە بالانىڭ كٸندٸگٸ دە سول جەردە كەسٸلٸپتٸ.
اراعا بٸر كٷن سالىپ, باۋىر ەتٸ بالاسىن دەرەتحاناعا بوسانىپ, تاستاپ كەتكەن كٶكەك انا تابىلدى. ول قاراساي اۋدانىنىڭ 1992 جىلى تۋعان تۇرعىنى بولىپ شىقتى. ودان جاۋاپ الۋ كەزٸندە ەيەلدٸڭ بۇعان دەيٸن دە بٸر بالاسىن تاستاپ كەتكەنٸ انىقتالعان.
اقتٶبەلٸك دەرٸگەرلەر دە كٶپ قاباتتى ٷيلەردٸڭ بٸرٸنٸڭ الدىنان تابىلعان ەدٸلەت ەسٸمدٸ شاقالاقتىڭ اناسىن ٸزدەپ جاتىر. سەبيدٸڭ ەسٸمٸن – بالالار ٷيٸنٸڭ قىزمەتكەرلەرٸ قويىپتى. سەۋٸر ايىندا تابىلعان تاستاندىنىڭ تەگٸن – سەۋٸرباەۆ اتاپ, سەبيدٸڭ تۋۋ تۋرالى كۋەلٸگٸن دە جاساتىپ قويىپتى.
تەك اناسى بالاسىن ٸزدەپ, كەلمەي جاتىر. زاڭگەرلەر بولسا, ەكٸ كٷننٸڭ بٸرٸندە دالادان تابىلىپ جاتقان تاستاندى بالالار لەگٸن توقتاتۋ ٷشٸن, ولاردىڭ كٶكەك انالارىنا قاتىستى زاڭ تالابىن كٷشەيتۋ كەرەك ەكەنٸن ايتۋدا. سەبەبٸ, بالاسىنان باس تارتقان انا – بٸزدٸڭ ەلدە تەك اتا-انالىق قۇقىنان عانا ايىرىلادى ەكەن.
– قازٸر بٸز وسىنداي قاتاڭ شارالاردى قولدانباساق نەمەسە وسىنداي جازالاردى قابىلداماساق, دەموگرافييالىق احۋالىمىز كٷرت ناشارلاپ كەتەدٸ. سوندىقتان مەن ويلايمىن, ەكٸ جىل باس بوستاندىعىنان ايىرىپ, وسىنداي قاتاڭ قىلمىستىق ٸس ەرەكەتتەرگە بارماۋ ٷشٸن وسىنداي قاتاڭ جازالاردى قابىلداۋىمىز كەرەك, – دەيدٸ زاڭگەر كەميشا ەسمۇحامبەتقىزى.
كەميشا زاڭگەر, كٶكەك انالاردىڭ كٶزٸن قۇرتپاساق, بۇل قاسٸرەت – ۇلت ٷشٸن اسا قاۋٸپتٸ دەيدٸ. دەگەنمەن كٶكەك انالاردى كٶگەندەۋ – بۇل سوراقى دەرەكتەردٸ ازايتۋدىڭ بٸر عانا جولى. ال «نۇر» قايىرىمدىلىق جانۇيا بالالار ٷيٸنٸڭ باسشىسى تۇياق ەسەنقوجينا مۇنداي ەرەكەتكە تەك ەيەلدەردٸ عانا كٸنەلاۋعا بولمايدى, بالانى دٷنيەگە ەكەلۋدٸڭ – ەيەل مەن ەركەك ٷشٸن دە ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك ەكەنٸن ۇعىندىرۋ ٷشٸن, ۇلدىڭ دا, قىزدىڭ دا مەديتسينالىق, زاڭدىق ساۋاتىن كٸشكەنە كٷنٸنەن اشۋ كەرەكتٸگٸن العا تارتتى.
– قىز بالا قالاي تۇرمىسقا شىعادى, قالاي كيٸم كييۋ كەرەك, قالاي ٶزٸن ساقتاۋ كەرەك, سونىڭ بەرٸن ايتۋ كەرەك. ايتپاسا, بٸز تٷزەلمەيمٸز. تاستاندى بالا ازايمايدى, دەيدٸ تۇياق قاسكەنقىزى.
ايتا كەتۋ كەرەك, تۇياق قاسكەنقىزىنىڭ ٶز باسپاناسىن ساتىپ, اشقان بالالار ٷيٸندە 628 بالا تەربيەلەنٸپ, ولاردىڭ 350-ٸ جوعارى بٸلٸم العان. بٷگٸندە 30 ۇلىن ٷيلەندٸرٸپ, ەلۋ قىزىن جاساۋىن جاساپ, تۇرىپ ۇزاتقان انانىڭ وسى بالالارىنان 35 نەمەرە سٷيٸپ وتىرعان جايى بار. كٶپ بالالى انا, سەبيٸن بالالار ٷيٸنٸڭ بوساعاسىنا تاستاپ كەتەتٸن كٶكەك انالاردىڭ ەڭ بولماسا, بالانىڭ اتى-جٶنٸن جازىپ, قۇجاتىمەن تاستاپ كەتپەيتٸندەرٸنە قاپالى.
قازٸر تۇياق قاسكەنقىزى التى بالاسىنىڭ قۇجاتتارىن رەسٸمدەۋمەن جٷگٸرٸپ جٷر ەكەن. «جٷگٸرەمٸن-اۋ, بٸراق بۇل قاۋىرت شارۋا – باسقا بالالارىمنىڭ تٸرشٸلٸگٸن جاساپ جٷرگەن مەنٸڭ ۋاقىتىمدى الادى» – دەيدٸ كٶپ بالالى انا...
17 جىلدىق تاريحى بار بالالار ٷيٸنٸڭ باسشىسى, وسى ۋاقىت ارالىعىندا ٶز تەربيەسٸندەگٸ بٸردە بٸر بالانى تۋعان اناسىنىڭ ٸزدەپ كەلمەگەنٸن ايتتى.
ياعني, سٷرٸنٸپ وپىق جەدٸم, قاتەلەستٸم دەپ بالاسىن قايتا باۋىرىنا باسا الماعان انا, اقشيدە تابىلعان سەبيدٸڭ كٶكەك اناسى سىندى بۇل قاتەلەگٸن تاعى بٸرنەشە مەرتە قايتالاماسىنا كٸم كەپٸل? ەندەشە, زاڭ كٷشەيتٸلۋٸ تيٸس!
تۋعان بالاسىنان جەرٸنٸپ, سەبيٸن دالاعا, دەرەتحاناعا, ايدالاداعى قۇرىلىس نىسانىنا, بالالار ٷيٸنٸڭ بوساعاسىنا تاستاپ كەتەتٸندەردٸڭ بۇل سوراقى ەرەكەتٸ قاساقانا ادام ٶلتٸرۋمەن پارا-پار. ٶيتكەنٸ, شىرىلداپ جىلاعان سەبيدٸ دەل سول سەتتە ەشكٸم كٶرمەي قالسا شە? نەمەسە دەرەتحانادا نەجٸسكە تۇنشىعىپ ٶلٸپ, بولماسا تۋعان اناسى قالدىرىپ كەتكەن نەرەستە قاراۋسىز قۇرىلىس نىسانىندا يت-قۇزعىنعا جەم بولسا شە? ياعني اناسىنىڭ – بالاسىن قاراۋسىز قالدىرىپ كەتۋٸن قىلمىس دەمەي, نە دەيمٸز?!
