Kaspii banktyń mobildi tólemderi halyq arasynda óziniń tiimdiligin kórsetti.
Kerek deseńiz, bul júie tutas halyqtyń bank salasyna degen senim qaitaryp, simpatiiasyn qalyptastyrdy desek artyq aitqandyq bolmas edi.
Esińizde bolar, osydan 10 jyldai buryn qarapaiym halyq óz aqshalaryn bankke bulaisha senip tapsyrmaityn-dy. Muny moiyndaýmyz kerek. Bul rette Kaspii bankke alǵystan basqa aitarymyz joq.
Búginde mobildi tólemderge salyq organdarynyń qadalyp qalýynyń artynda ózge bankterdiń lobbii joq pa degen zańdy suraq týyndaidy.
Aitary joq, Kaspii bank sońǵy jyldary halyqpen jumys istep, jurttyń senimine ie boldy. Memlekettiń qarjysyna operatorlyq jasap, paiyzdy ókirtin qosatyn ózge bankterdi uiqysynan oiatqany anyq.
Demek, bul jerde bir gáp bar.
Búginde elimizdegi bankterdiń bári jekelgen oligarhtardyń qolynda. Olar naryq zańy boiynsha jumys istemese de, synyqqa syltaý izdep, ádil, naryq zańy boiynsha jumys isteitin kompaniialardy Batyrashtar men Qotyrashtardyń qolymen aiaqtan shalý jaǵyn jaqsy meńgergenin bilemiz.
Bul – ázirshe boljam ǵana. Kezi kelgende Dalanews.kz arnasy aq-qarasyn ashyp jazatyn bolady.
Kúni keshe ǵana Qazaqstan ulttyq arnasyndaǵy «Ashyq alań» baǵdarlamasynda bilikti zańger Aida Ótesin mobildi tólemderge qatysty oiyn ortaǵa salyp, memlekettik kirister komitetiniń asyra silteýshilikke jol bergenin ashyp aitty.
– Bizde memleket pen halyqtyń arasyndaǵy salyqtyq quqyqtyq qatynas kezinde únemi problemalar týyndaidy.
Mine, 30 jyldan beri Memlekettik kirister komieti salyqtyq quqyqtyq qatynastardy retteý kezinde halyqtyń qolaiyna jaqpaityn zańdardy daiyndap, soǵan bastamashy bolyp el ishinde dúrbeleń týǵyzatyna talai ret kýá boldyq. Búginde memlekettik kirister komiteti óziniń atqarýshy organ ekenin esten shyǵaryp aldy.
Jańa zań negizinen Parlamentte talqylanýy kerek. Al salyq organdarynyń negizgi mindeti salyq jinaý bolyp tabylady. Olar ózderiniń mindetin minsiz atqarý úshin halyqtyń qolaiyna jaqpaityn zańdarǵa bastamashy bolyp, solardy qabyldatý úshin baryn salady. Bul durys emes.
Eger mobildi tólemder halyq úshin tiimdi bolsa, «Tólemder týraly» zańǵa ózgeris engizip, mobildi tólemderdi engizýi kerek qoi. Al mobildi tólemderdi tekserý kásipkerlerge de, salyq organdaryna da tiimsiz, – dep zańger óz oiyn ortaǵa saldy.
Iá, qazir salyq organdary ózderi kóp alyp alǵany anyq. Olar mobildi tólemderge qatysty daýdyń soyńy úlken áleýmettik tolqýlarǵa ákep soǵýy múmkin ekenin sezinip otyrǵan joq. Ózderiniń jumys aýqymyn keńeitip, kásipkerlerge tyrnaǵyn batyrýdy ǵana oilaidy.
Osydan birshama jyl Qorǵas keden beketine jumys saparmen baryp, sol kezdegi keden basshysy Talǵat Noǵaev degen azamatpen suhbattasqan edim. Sol kezde «keden salasy memleket qazynasyn toltyrýǵa qanshalyqty úles qosyp jatyr?» dep saýal qoiǵanda tájiribeli kedenshi suraǵymnyń oǵash ekenin aita kele, óz jumystaryn bylaisha túsindirgen edi.
– Kópshilik kedendik qadaǵalaý salasy biýdjet qazynasyn toltyrýǵa atsalysatyn mekeme dep qarastyrady. Bul – durys emes. Kedendik qadaǵalaý salasynyń basty qyzmeti kedendik baqylaýdy zań aiasynda uiymdastyrý, elge kontorbandalyq zattardyń kirip ketpeýin qadaǵalaý. Biýdjetti toltyrý bizdiń mindetimizge jatpaidy, – degen edi.
Sol siiaqty salyq organdarynyń basty mindeti salyq jinaý. Al olar bolsa, túrli zańdarǵa bastamashy bolyp, óz quziretterin arttyrýǵa kúsh salýmen keledi.
Kúni keshe ǵana Nazarbaevtyń inisi Qairat Satybaldynyń memleketke milliardtaǵan salyq tólemegenin habarlap, aityp jatqanyn estidik. Sol kezde salyq organdary ai qarap, juldyz sanap júrdi me? Mundai mysaldy kóptep keltirýge bolady.
Salyq organdary qarapaiym halyqtyń azǵantai moblildi tólemderine teksergenshe, memleketke milliardtap salyq tólemeitin apai tós oligarhtar sońyna sham alyp túspei me?
Salyqshylardyń halyqty bulaisha ashyndyrýynyń arty jaman bolatynyn túsinip otyrǵan joq. Árine bul úshin tilimiz jazyqty bolmasyn.
Nurlan JUMAHAN