كاسپيي بانكتىڭ موبيلدٸ تٶلەمدەرٸ حالىق اراسىندا ٶزٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتتٸ.
كەرەك دەسەڭٸز, بۇل جٷيە تۇتاس حالىقتىڭ بانك سالاسىنا دەگەن سەنٸم قايتارىپ, سيمپاتيياسىن قالىپتاستىردى دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولماس ەدٸ.
ەسٸڭٸزدە بولار, وسىدان 10 جىلداي بۇرىن قاراپايىم حالىق ٶز اقشالارىن بانككە بۇلايشا سەنٸپ تاپسىرمايتىن-دى. مۇنى مويىنداۋمىز كەرەك. بۇل رەتتە كاسپيي بانككە العىستان باسقا ايتارىمىز جوق.
بٷگٸندە موبيلدٸ تٶلەمدەرگە سالىق ورگاندارىنىڭ قادالىپ قالۋىنىڭ ارتىندا ٶزگە بانكتەردٸڭ لوببيٸ جوق پا دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى.
ايتارى جوق, كاسپيي بانك سوڭعى جىلدارى حالىقپەن جۇمىس ٸستەپ, جۇرتتىڭ سەنٸمٸنە يە بولدى. مەملەكەتتٸڭ قارجىسىنا وپەراتورلىق جاساپ, پايىزدى ٶكٸرتٸن قوساتىن ٶزگە بانكتەردٸ ۇيقىسىنان وياتقانى انىق.
دەمەك, بۇل جەردە بٸر گەپ بار.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدەگٸ بانكتەردٸڭ بەرٸ جەكەلگەن وليگارحتاردىڭ قولىندا. ولار نارىق زاڭى بويىنشا جۇمىس ٸستەمەسە دە, سىنىققا سىلتاۋ ٸزدەپ, ەدٸل, نارىق زاڭى بويىنشا جۇمىس ٸستەيتٸن كومپانييالاردى باتىراشتار مەن قوتىراشتاردىڭ قولىمەن اياقتان شالۋ جاعىن جاقسى مەڭگەرگەنٸن بٸلەمٸز.
بۇل – ەزٸرشە بولجام عانا. كەزٸ كەلگەندە Dalanews.kz ارناسى اق-قاراسىن اشىپ جازاتىن بولادى.
كٷنٸ كەشە عانا قازاقستان ۇلتتىق ارناسىنداعى «اشىق الاڭ» باعدارلاماسىندا بٸلٸكتٸ زاڭگەر ايدا ٶتەسٸن موبيلدٸ تٶلەمدەرگە قاتىستى ويىن ورتاعا سالىپ, مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر كوميتەتٸنٸڭ اسىرا سٸلتەۋشٸلٸككە جول بەرگەنٸن اشىپ ايتتى.
– بٸزدە مەملەكەت پەن حالىقتىڭ اراسىنداعى سالىقتىق قۇقىقتىق قاتىناس كەزٸندە ٷنەمٸ پروبلەمالار تۋىندايدى.
مٸنە, 30 جىلدان بەرٸ مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر كوميەتٸ سالىقتىق قۇقىقتىق قاتىناستاردى رەتتەۋ كەزٸندە حالىقتىڭ قولايىنا جاقپايتىن زاڭداردى دايىنداپ, سوعان باستاماشى بولىپ ەل ٸشٸندە دٷربەلەڭ تۋعىزاتىنا تالاي رەت كۋە بولدىق. بٷگٸندە مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر كوميتەتٸ ٶزٸنٸڭ اتقارۋشى ورگان ەكەنٸن ەستەن شىعارىپ الدى.
جاڭا زاڭ نەگٸزٸنەن پارلامەنتتە تالقىلانۋى كەرەك. ال سالىق ورگاندارىنىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸ سالىق جيناۋ بولىپ تابىلادى. ولار ٶزدەرٸنٸڭ مٸندەتٸن مٸنسٸز اتقارۋ ٷشٸن حالىقتىڭ قولايىنا جاقپايتىن زاڭدارعا باستاماشى بولىپ, سولاردى قابىلداتۋ ٷشٸن بارىن سالادى. بۇل دۇرىس ەمەس.
ەگەر موبيلدٸ تٶلەمدەر حالىق ٷشٸن تيٸمدٸ بولسا, «تٶلەمدەر تۋرالى» زاڭعا ٶزگەرٸس ەنگٸزٸپ, موبيلدٸ تٶلەمدەردٸ ەنگٸزۋٸ كەرەك قوي. ال موبيلدٸ تٶلەمدەردٸ تەكسەرۋ كەسٸپكەرلەرگە دە, سالىق ورگاندارىنا دا تيٸمسٸز, – دەپ زاڭگەر ٶز ويىن ورتاعا سالدى.
يە, قازٸر سالىق ورگاندارى ٶزدەرٸ كٶپ الىپ العانى انىق. ولار موبيلدٸ تٶلەمدەرگە قاتىستى داۋدىڭ سوىڭى ٷلكەن ەلەۋمەتتٸك تولقۋلارعا ەكەپ سوعۋى مٷمكٸن ەكەنٸن سەزٸنٸپ وتىرعان جوق. ٶزدەرٸنٸڭ جۇمىس اۋقىمىن كەڭەيتٸپ, كەسٸپكەرلەرگە تىرناعىن باتىرۋدى عانا ويلايدى.
وسىدان بٸرشاما جىل قورعاس كەدەن بەكەتٸنە جۇمىس ساپارمەن بارىپ, سول كەزدەگٸ كەدەن باسشىسى تالعات نوعاەۆ دەگەن ازاماتپەن سۇحباتتاسقان ەدٸم. سول كەزدە «كەدەن سالاسى مەملەكەت قازىناسىن تولتىرۋعا قانشالىقتى ٷلەس قوسىپ جاتىر?» دەپ ساۋال قويعاندا تەجٸريبەلٸ كەدەنشٸ سۇراعىمنىڭ وعاش ەكەنٸن ايتا كەلە, ٶز جۇمىستارىن بىلايشا تٷسٸندٸرگەن ەدٸ.
– كٶپشٸلٸك كەدەندٸك قاداعالاۋ سالاسى بيۋدجەت قازىناسىن تولتىرۋعا اتسالىساتىن مەكەمە دەپ قاراستىرادى. بۇل – دۇرىس ەمەس. كەدەندٸك قاداعالاۋ سالاسىنىڭ باستى قىزمەتٸ كەدەندٸك باقىلاۋدى زاڭ اياسىندا ۇيىمداستىرۋ, ەلگە كونتورباندالىق زاتتاردىڭ كٸرٸپ كەتپەۋٸن قاداعالاۋ. بيۋدجەتتٸ تولتىرۋ بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸزگە جاتپايدى, – دەگەن ەدٸ.
سول سيياقتى سالىق ورگاندارىنىڭ باستى مٸندەتٸ سالىق جيناۋ. ال ولار بولسا, تٷرلٸ زاڭدارعا باستاماشى بولىپ, ٶز قۇزٸرەتتەرٸن ارتتىرۋعا كٷش سالۋمەن كەلەدٸ.
كٷنٸ كەشە عانا نازارباەۆتىڭ ٸنٸسٸ قايرات ساتىبالدىنىڭ مەملەكەتكە ميللياردتاعان سالىق تٶلەمەگەنٸن حابارلاپ, ايتىپ جاتقانىن ەستٸدٸك. سول كەزدە سالىق ورگاندارى اي قاراپ, جۇلدىز ساناپ جٷردٸ مە? مۇنداي مىسالدى كٶپتەپ كەلتٸرۋگە بولادى.
سالىق ورگاندارى قاراپايىم حالىقتىڭ ازعانتاي موبليلدٸ تٶلەمدەرٸنە تەكسەرگەنشە, مەملەكەتكە ميللياردتاپ سالىق تٶلەمەيتٸن اپاي تٶس وليگارحتار سوڭىنا شام الىپ تٷسپەي مە?
سالىقشىلاردىڭ حالىقتى بۇلايشا اشىندىرۋىنىڭ ارتى جامان بولاتىنىن تٷسٸنٸپ وتىرعان جوق. ەرينە بۇل ٷشٸن تٸلٸمٸز جازىقتى بولماسىن.
نۇرلان جۇماحان
