Aqordanyń beitarap pozitsiiasyn ýaqyt óte kele Batys ta, Resei de quptamaityn jaǵdaiǵa jetedi. Únsizdik úidei báleden qutqarmaidy. Eshkimmen qaq-soǵy joq, neitraldy pozitsiia aktýaldy bolýdan qalyp, shaiqasyp jatqan taraptardyń shamyna tiiýi múmkin.
Reseidiń agressiialyq saiasaty men ekonomikalyq potentsialyn tejeýge baǵyttalǵan sanktsiialar odaqtas elderdi de eseńgiretip ketken. Antireseilik shekteýler kúsh alǵan saiyn, onyń zardaptaryn burynǵydan beter sezinetin bolamyz. Resei úrei qushaǵynda ómir súrip úirengen, olardyń sanktsiiaǵa qarsy immýniteti qalyptasqan. Qazaqstannyń Batystan esken daýylǵa qarsy turar qaýqary joq.
Sói degen Ertisbaev buǵan dálel retinde, sońǵy kezde qatty quldyraǵan ulttyq valiýtany alǵa tartypty.
«Ótkende ǵana dollardyń teńgedegi baǵasy 425- tuǵyn, al búgin 520-dan asyp jyǵyldy. Teńge tym turaqsyz.
Men 12 jyl boiy Nazarbaevtyń senimi serigi boldym. Ómirimniń 25 jylyn memqyzmette ótkerdim. Ultymnyń patriotymyn. Biraq sońǵy jaǵdaidan keiin júieden kóńilim qaldy.
Sebebi, jiǵan-tergenimnen aiyryldym. Teńge bir emes, tórt márte tońqalań asty. Ulttyq valiýtada ustap kelgen qarajatym bir-aq kúnde qunsyzdandy. Teńgemen saqtaǵan aqshamyz suiylyp ketti. Osydan keiin qalai kúiinbeisiń. Men sekildi san soǵyp qalǵan azamattar qanshama, olar da qazirgi kúni bilikke oppozitsiia bolyp otyr», – deidi eks-keńesshi.
...
Onyń pikirinshe ázir Qazaqstanǵa sanktsiia salynbaidy. Buǵan Batys elderi de kepildik berip otyr. Túneýkúni, osyǵan orai Ulybritaniia elshisi shuǵyl málimdeme jasap, ekonomikalyq shekteýler Aqordany ainalyp óterine sendirgen.
Elshiniń sózinen túsingenimiz, Reseidiń naq odaqtastary men "tutqynynda" otyrǵan, til-aýzy bailaýly elderdi ajyratý bilý kerek.
«Áitse de, – deidi Ertisbaev. Bul ýaqytsha qubylys! Batys pen Reseidiń konfliktisi kúsheie túsken saiyn, sanktsiianyń shekarasy keńeie túspek. Reseidiń áreketin qoldamasa da, osy elmen alys-beris, barys-kelis ornatqan irgedegi kórshilerine shekteý salý týraly másele kóteriledi».
Ertisbaevtyń pikirinshe Batys elderi men Kreml qyrǵi-qabaq kezeńniń ótkelinen ótip ketken. Álem úshinshi dúniejúzilik soǵystyń dálizinde tur.
Budan eshbir el qalys qala almaidy. Beitarap pozitsiia tartymdy bolýdan qalady. Osy kúnge deiin syrtqy saiasatta tepe-teńdik saqtap kelgen Aqordaǵa qysym kúsheiedi.
Batys elderi bir búiirden qyssa, endi bir jaǵynan «orys álemi» bopsalaidy. Qazaqstan biligin naqty tańdaý jasaýǵa itermeleidi.
«Qazaqstannyń buǵan qalai jaýap qatary qazirdiń ózinde belgili. Bizde tańdaý erkindigi bar ma? Reseimen aradaǵy shekara jeti myń shaqyrymǵa sozylyp jatyr. Jeti myń shaqyrym – tańdaýdyń órisin taryltatyn faktor», – deidi eks-keńesshi.
...
Ertisbaevtyń aitýynsha antireseilik sanktsiialar dáýirinde kún keship jatqan Qazaqstan Batys elderimen saýda-sattyqtyń jańa joldaryn izdeýi qajet. Biraq, bul baǵytta da Resei provokatsiiasyna ushyraý qaýpi bar.
«Qazaqstannyń ulttyq biýdjetin tolyqtyryp otyrǵan negizgi tabys kózi – Kaspii qubyr konsortsiýmy. Elimizdiń batys óńirlerinde óndirilgen munai túgeldei osy qubyr arqyly Jańasibirge jetkiziledi. Biz jylyna 80 mln tonna munai óndiremiz. Bul alapat aqsha!
Ótken otyz jylda Reseidiń tarapynan tasymalǵa qatysty qysymǵa ushyraǵan kezimiz joq. Nege?
Sebebi, budan túsken tabystyń 52 paiyzyn Resei alyp otyr! Teńiz-Jańasibir qubyrymen munai jetkizetin Qazaqstannyń tabysy nebári 19 paiyz. Al Batystaǵy áriptester – 31-33 paiyzyn qaǵyp alady.
Reseidiń úlesi nege kóp? Sebebi, bul orystyń jeri, orystyń qubyry, olar sony buldaidy. Qazaqstan Batys baǵytqa munai jetkizýdiń jańa amaldaryn izdestirýi tiis», – deidi Ertisbaev.
...
Buǵan deiin osyǵan qatysty Dalanews.kz-ke pikir bildirgen saiasattanýshy Dosym Sátpaev «Eýropa bizdiń sheneýnikterdiń ekinshi otany» ekenin aitqan.
«Bizdiń bilik Batyspen eshqashan arazdasqan emes. Osy ýaqytqa deiin syilasyp keldi. Resei sekildi arsyldap, aitys-tartysqa túsip, betten alyp, tóske shaýyp kórgen joq», – degen edi sarapshy.
Onyń pikirinshe, Batyspen qabaq shytyspaýǵa tyrysatyn bizdiń bilik sanktsiiaǵa ilikse, otyz jyl boiy qasyqtap jinaǵan saiasi imidjin rásýá qylady.
Eýropanyń kóz aldynda Resei men Túrikmenstannyń kebin kiip, Orta Aziianyń kóshbasshysy degen repýtatsiiasyna kesiri tiedi.
«Eýropa – bizdiń sheneýnikterdiń ekinshi Otany. Ol jaqta záýlim saraiy bar, boianyp-sylanyp otyrǵan toqaldary bar, buǵan biznes aktivteri men Eýropa bankterindegi esep-shotyn jáne qosyńyz. Qazaqstan sanktsiiaǵa ilikse osy bailyqtyń bári buǵatqa túsip, odan qaldy resmi túrde jurtqa jariia etiledi. Eýropaǵa enetin esik tars jabylady!
Qazaqstanda biznes jobalary bar Batys kásipkerleri de sanktsiiadan japa shegip, «qara tizimge» ilikken tulǵalarmen qandai da bir kelissóz júrgizýge tyiym salynady», – degen edi Sátpaev.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
