اقوردانىڭ بەيتاراپ پوزيتسيياسىن ۋاقىت ٶتە كەلە باتىس تا, رەسەي دە قۇپتامايتىن جاعدايعا جەتەدٸ. ٷنسٸزدٸك ٷيدەي بەلەدەن قۇتقارمايدى. ەشكٸممەن قاق-سوعى جوق, نەيترالدى پوزيتسييا اكتۋالدى بولۋدان قالىپ, شايقاسىپ جاتقان تاراپتاردىڭ شامىنا تييۋٸ مٷمكٸن.
رەسەيدٸڭ اگرەسسييالىق ساياساتى مەن ەكونوميكالىق پوتەنتسيالىن تەجەۋگە باعىتتالعان سانكتسييالار وداقتاس ەلدەردٸ دە ەسەڭگٸرەتٸپ كەتكەن. انتيرەسەيلٸك شەكتەۋلەر كٷش العان سايىن, ونىڭ زارداپتارىن بۇرىنعىدان بەتەر سەزٸنەتٸن بولامىز. رەسەي ٷرەي قۇشاعىندا ٶمٸر سٷرٸپ ٷيرەنگەن, ولاردىڭ سانكتسيياعا قارسى يممۋنيتەتٸ قالىپتاسقان. قازاقستاننىڭ باتىستان ەسكەن داۋىلعا قارسى تۇرار قاۋقارى جوق.
سٶي دەگەن ەرتٸسباەۆ بۇعان دەلەل رەتٸندە, سوڭعى كەزدە قاتتى قۇلدىراعان ۇلتتىق ۆاليۋتانى العا تارتىپتى.
«ٶتكەندە عانا دوللاردىڭ تەڭگەدەگٸ باعاسى 425- تۇعىن, ال بٷگٸن 520-دان اسىپ جىعىلدى. تەڭگە تىم تۇراقسىز.
مەن 12 جىل بويى نازارباەۆتىڭ سەنٸمٸ سەرٸگٸ بولدىم. ٶمٸرٸمنٸڭ 25 جىلىن مەمقىزمەتتە ٶتكەردٸم. ۇلتىمنىڭ پاتريوتىمىن. بٸراق سوڭعى جاعدايدان كەيٸن جٷيەدەن كٶڭٸلٸم قالدى.
سەبەبٸ, جيعان-تەرگەنٸمنەن ايىرىلدىم. تەڭگە بٸر ەمەس, تٶرت مەرتە توڭقالاڭ استى. ۇلتتىق ۆاليۋتادا ۇستاپ كەلگەن قاراجاتىم بٸر-اق كٷندە قۇنسىزداندى. تەڭگەمەن ساقتاعان اقشامىز سۇيىلىپ كەتتٸ. وسىدان كەيٸن قالاي كٷيٸنبەيسٸڭ. مەن سەكٸلدٸ سان سوعىپ قالعان ازاماتتار قانشاما, ولار دا قازٸرگٸ كٷنٸ بيلٸككە وپپوزيتسييا بولىپ وتىر», – دەيدٸ ەكس-كەڭەسشٸ.
...
ونىڭ پٸكٸرٸنشە ەزٸر قازاقستانعا سانكتسييا سالىنبايدى. بۇعان باتىس ەلدەرٸ دە كەپٸلدٸك بەرٸپ وتىر. تٷنەۋكٷنٸ, وسىعان وراي ۇلىبريتانييا ەلشٸسٸ شۇعىل مەلٸمدەمە جاساپ, ەكونوميكالىق شەكتەۋلەر اقوردانى اينالىپ ٶتەرٸنە سەندٸرگەن.
ەلشٸنٸڭ سٶزٸنەن تٷسٸنگەنٸمٸز, رەسەيدٸڭ ناق وداقتاستارى مەن "تۇتقىنىندا" وتىرعان, تٸل-اۋزى بايلاۋلى ەلدەردٸ اجىراتۋ بٸلۋ كەرەك.
«ەيتسە دە, – دەيدٸ ەرتٸسباەۆ. بۇل ۋاقىتشا قۇبىلىس! باتىس پەن رەسەيدٸڭ كونفليكتٸسٸ كٷشەيە تٷسكەن سايىن, سانكتسييانىڭ شەكاراسى كەڭەيە تٷسپەك. رەسەيدٸڭ ەرەكەتٸن قولداماسا دا, وسى ەلمەن الىس-بەرٸس, بارىس-كەلٸس ورناتقان ٸرگەدەگٸ كٶرشٸلەرٸنە شەكتەۋ سالۋ تۋرالى مەسەلە كٶتەرٸلەدٸ».
ەرتٸسباەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە باتىس ەلدەرٸ مەن كرەمل قىرعي-قاباق كەزەڭنٸڭ ٶتكەلٸنەن ٶتٸپ كەتكەن. ەلەم ٷشٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستىڭ دەلٸزٸندە تۇر.
بۇدان ەشبٸر ەل قالىس قالا المايدى. بەيتاراپ پوزيتسييا تارتىمدى بولۋدان قالادى. وسى كٷنگە دەيٸن سىرتقى ساياساتتا تەپە-تەڭدٸك ساقتاپ كەلگەن اقورداعا قىسىم كٷشەيەدٸ.
باتىس ەلدەرٸ بٸر بٷيٸردەن قىسسا, ەندٸ بٸر جاعىنان «ورىس ەلەمٸ» بوپسالايدى. قازاقستان بيلٸگٸن ناقتى تاڭداۋ جاساۋعا يتەرمەلەيدٸ.
«قازاقستاننىڭ بۇعان قالاي جاۋاپ قاتارى قازٸردٸڭ ٶزٸندە بەلگٸلٸ. بٸزدە تاڭداۋ ەركٸندٸگٸ بار ما? رەسەيمەن اراداعى شەكارا جەتٸ مىڭ شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتىر. جەتٸ مىڭ شاقىرىم – تاڭداۋدىڭ ٶرٸسٸن تارىلتاتىن فاكتور», – دەيدٸ ەكس-كەڭەسشٸ.
...
ەرتٸسباەۆتىڭ ايتۋىنشا انتيرەسەيلٸك سانكتسييالار دەۋٸرٸندە كٷن كەشٸپ جاتقان قازاقستان باتىس ەلدەرٸمەن ساۋدا-ساتتىقتىڭ جاڭا جولدارىن ٸزدەۋٸ قاجەت. بٸراق, بۇل باعىتتا دا رەسەي پروۆوكاتسيياسىنا ۇشىراۋ قاۋپٸ بار.
«قازاقستاننىڭ ۇلتتىق بيۋدجەتٸن تولىقتىرىپ وتىرعان نەگٸزگٸ تابىس كٶزٸ – كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمى. ەلٸمٸزدٸڭ باتىس ٶڭٸرلەرٸندە ٶندٸرٸلگەن مۇناي تٷگەلدەي وسى قۇبىر ارقىلى جاڭاسٸبٸرگە جەتكٸزٸلەدٸ. بٸز جىلىنا 80 ملن توننا مۇناي ٶندٸرەمٸز. بۇل الاپات اقشا!
ٶتكەن وتىز جىلدا رەسەيدٸڭ تاراپىنان تاسىمالعا قاتىستى قىسىمعا ۇشىراعان كەزٸمٸز جوق. نەگە?
سەبەبٸ, بۇدان تٷسكەن تابىستىڭ 52 پايىزىن رەسەي الىپ وتىر! تەڭٸز-جاڭاسٸبٸر قۇبىرىمەن مۇناي جەتكٸزەتٸن قازاقستاننىڭ تابىسى نەبەرٸ 19 پايىز. ال باتىستاعى ەرٸپتەستەر – 31-33 پايىزىن قاعىپ الادى.
رەسەيدٸڭ ٷلەسٸ نەگە كٶپ? سەبەبٸ, بۇل ورىستىڭ جەرٸ, ورىستىڭ قۇبىرى, ولار سونى بۇلدايدى. قازاقستان باتىس باعىتقا مۇناي جەتكٸزۋدٸڭ جاڭا امالدارىن ٸزدەستٸرۋٸ تيٸس», – دەيدٸ ەرتٸسباەۆ.
...
بۇعان دەيٸن وسىعان قاتىستى Dalanews.kz-كە پٸكٸر بٸلدٸرگەن ساياساتتانۋشى دوسىم سەتپاەۆ «ەۋروپا بٸزدٸڭ شەنەۋنٸكتەردٸڭ ەكٸنشٸ وتانى» ەكەنٸن ايتقان.
«بٸزدٸڭ بيلٸك باتىسپەن ەشقاشان ارازداسقان ەمەس. وسى ۋاقىتقا دەيٸن سىيلاسىپ كەلدٸ. رەسەي سەكٸلدٸ ارسىلداپ, ايتىس-تارتىسقا تٷسٸپ, بەتتەن الىپ, تٶسكە شاۋىپ كٶرگەن جوق», – دەگەن ەدٸ ساراپشى.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, باتىسپەن قاباق شىتىسپاۋعا تىرىساتىن بٸزدٸڭ بيلٸك سانكتسيياعا ٸلٸكسە, وتىز جىل بويى قاسىقتاپ جيناعان ساياسي يميدجٸن رەسۋە قىلادى.
ەۋروپانىڭ كٶز الدىندا رەسەي مەن تٷرٸكمەنستاننىڭ كەبٸن كيٸپ, ورتا ازييانىڭ كٶشباسشىسى دەگەن رەپۋتاتسيياسىنا كەسٸرٸ تيەدٸ.
«ەۋروپا – بٸزدٸڭ شەنەۋنٸكتەردٸڭ ەكٸنشٸ وتانى. ول جاقتا زەۋلٸم سارايى بار, بويانىپ-سىلانىپ وتىرعان توقالدارى بار, بۇعان بيزنەس اكتيۆتەرٸ مەن ەۋروپا بانكتەرٸندەگٸ ەسەپ-شوتىن جەنە قوسىڭىز. قازاقستان سانكتسيياعا ٸلٸكسە وسى بايلىقتىڭ بەرٸ بۇعاتقا تٷسٸپ, ودان قالدى رەسمي تٷردە جۇرتقا جارييا ەتٸلەدٸ. ەۋروپاعا ەنەتٸن ەسٸك تارس جابىلادى!
قازاقستاندا بيزنەس جوبالارى بار باتىس كەسٸپكەرلەرٸ دە سانكتسييادان جاپا شەگٸپ, «قارا تٸزٸمگە» ٸلٸككەن تۇلعالارمەن قانداي دا بٸر كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋگە تىيىم سالىنادى», – دەگەن ەدٸ سەتپاەۆ.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
