Astrahan oblysyndaǵy Kapýstın Iar áskerı polıgonyna jasalǵan dron shabýyly halyqaralyq deńgeıde qyzý talqylanyp jatyr. Atalǵan nysannyń Qazaqstanmen shekaraǵa jaqyn ornalasýy, sondaı-aq Reseıdiń zymyran synaqtarynyń bir bóligi Qazaqstan áýe keńistigi arqyly ótýi el ishinde áskerı qaýipsizdik pen ekologıalyq táýekelderge qatysty alańdaýshylyqty kúsheıtti. Osy máselege baılanysty áskerı sarapshy Ermek Seıitbattalov jaǵdaıdy áskerı-saıası turǵyda saralap, Qazaqstan úshin tónýi múmkin qaterlerge toqtaldy, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Áskerı baǵa
Sarapshy Kapýstın Iar polıgonyna jasalǵan dron shabýylyn áskerı turǵydan “utymdy ári durys baǵytta qoldanylǵan shara” dep baǵalaýǵa bolatynyn jetkizdi. Onyń pikirinshe, eger dál osy polıgonda ornalasqan jaýyngerlik-atqylaýǵa arnalǵan quraldar joıylsa, Reseıdiń Ýkraınaǵa balıstıkalyq zymyran ushyrý múmkindigi shekteledi.
“Bul túngi ýaqytta Ýkraına qalalaryn atqylap, beıbit turǵyndardyń ómirin qıyp jatqan zymyrandardyń sanyn azaıtady. Sonymen qatar Ýkraına qarýly kúshteri aıtarlyqtaı shyǵynǵa ushyramaıdy”, – deıdi ol.
Sonymen birge sarapshy drondardyń álsiz tusyna da nazar aýdardy. Aıtýynsha, eger Ýkraınada Reseıdiń elektrondy bógetterine kónbeıtin, jyldam ári alysqa dál ushatyn zymyrandar bolsa, soqqynyń tıimdiligi áldeqaıda joǵary bolady.
Qazaqstanǵa tónetin qaýip bar ma?
Polıgonnyń Qazaqstan shekarasyna jaqyn ornalasýy – negizgi táýekelderdiń biri. Sarapshy bul jaǵdaı elimizdiń ulttyq qaýipsizdigine naqty qater tóndiretinin joqqa shyǵarmady.
“Reseı áskeri Ýkraına drondaryna qarsy qoıǵan elektrondy bógetterdiń saldarynan ushqyshsyz apparattar baǵytyn joǵaltyp, Qazaqstan aýmaǵyna kelip jarylýy múmkin. Bul – asa qaýipti senarı”, – deıdi Ermek Seıitbattalov.
Sarapshy buǵan deıin Qazaqstannyń batys aımaqtarynda ushqyshsyz apparattar men drondardyń qulaǵany tirkelgenin atap ótti.
“Apparattardyń reseılik óndiriste jasalǵany anyqtaldy. Osyǵan baılanysty Qazaqstan Qarýly kúshteriniń áýe shabýylyna qarsy qorǵanys bólimderin atalǵan óńirlerde jetkilikti deńgeıde ornalastyrý qajet”, — dep qosty ol.
Zymyran synaqtary jáne áýe keńistigi táýekeli
Reseıdiń zymyran synaqtary kezinde olardyń Qazaqstan áýe keńistigi arqyly ótetini burynnan belgili. Áskerı sarapshy bul tájirıbeniń táýekeli az emes ekenin aıtady.
“Tehnıkalyq aqaýlar saldarynan zymyrandardyń bólshekteri keıde aýdan aýmaqtaryna, aýyldardyń shetine qulap jatady. Bul faktilerdi Qorǵanys mınıstrligi qurǵan komısıalar birneshe ret zerttedi. Alaıda másele túbegeıli sheshilgen joq”, – deıdi ol.
Polıgondar soǵys jaǵdaıynda nysanaǵa aınala ma?
Reseı men Ýkraına arasyndaǵy soǵys uzaqqa sozylǵan jaǵdaıda, Reseı jalǵa alyp otyrǵan polıgondardyń taǵdyry da ózekti bola túsedi. Ermek Seıitbattalovtyń aıtýynsha, eger jalǵa alynǵan aýmaqtarda áskerı ınfraqurylym salynǵan bolsa, olardy zańdy áskerı nysana retinde qarastyrýǵa bolady.
“Meniń oıymsha, Qazaqstannyń batysynda Reseı jalǵa alǵan keıbir aýmaqtarda tolyqqandy ınfraqurylym salynbaǵan. Alaıda bul tujyrymdy tek Qazaqstannyń batys bóliginde jalǵa berilgen eki-úsh aýdannyń aýmaǵyna ǵana qatysty aıtyp otyrmyn. Al ózge polıgondardyń jaǵdaıy bólek qarastyrýdy qajet etedi”, — dedi ol.
Aıtýynsha, Saryshaǵan polıgonynda Keńes Odaǵy kezeńinde salynǵan ınfraqurylymdar bar. Alaıda sarapshy Ýkraına Qarýly kúshteriniń atalǵan ınfraqurylym nysandaryna soqqy berýi ekitalaı dep sanaıdy. Ol bul pikirge negiz bolatyn eki basty sebepti atady.
“Birinshiden, bul nysandar Qazaqstannyń egemen aýmaǵynda ornalasqan, al olarǵa soqqy jasaý Ýkraına tarapynan Qazaqstanǵa qarsy soǵys jarıalaýmen teń bolar edi. Ekinshiden, Qazaqstan aýmaǵyndaǵy ınfraqurylymdardyń basym bóligi telemetrıalyq ólsheý quraldaryna jatady jáne qazirgi tańda jaýyngerlik-joıǵysh sıpatqa ıe emes. Al naqty jaýyngerlik-atqylaýǵa arnalǵan negizgi quraldar Reseı aýmaǵyndaǵy Kapýstın Iar polıgonynda ornalasqan. Sondyqtan Ýkraına dál sol nysandardy joıǵan jaǵdaıda, Qazaqstanda qalǵan ınfraqurylymdardyń áskerı máni de, praktıkalyq qajettiligi de joıylady”, – deıdi sarapshy.
Ekologıa jáne polıgon taǵdyry
Sarapshy ekologıalyq máseleni de nazardan tys qaldyrmady. Onyń pikirinshe, qarý-jaraq qoldanylǵannan keıin qaldyqtar jınalyp, rekýltıvasıa júrgizilmese, jer men sý ýlanyp, adam men janýarlar densaýlyǵyna uzaq merzimdi zıan keltiredi.
“Ýlanǵan jerde ósken shópti mal jese, onyń eti men súti de qaýipti bolady. Sondyqtan bul polıgondardy jabý máselesin batyl túrde kóterý qajet”, – deıdi Ermek Seıitbattalov.
Ol Reseıden túsip jatqan jaldaý aqysynyń mardymsyz ekenin atap ótip, bir sharshy shaqyrymǵa shaqqandaǵy tabys ekologıalyq jáne qaýipsizdik shyǵyndaryn aqtamaıtynyn aıtty.
