Astrahan oblysyndaǵy Kapýstin Iar áskeri poligonyna jasalǵan dron shabýyly halyqaralyq deńgeide qyzý talqylanyp jatyr. Atalǵan nysannyń Qazaqstanmen shekaraǵa jaqyn ornalasýy, sondai-aq Reseidiń zymyran synaqtarynyń bir bóligi Qazaqstan áýe keńistigi arqyly ótýi el ishinde áskeri qaýipsizdik pen ekologiialyq táýekelderge qatysty alańdaýshylyqty kúsheitti. Osy máselege bailanysty áskeri sarapshy Ermek Seiitbattalov jaǵdaidy áskeri-saiasi turǵyda saralap, Qazaqstan úshin tónýi múmkin qaterlerge toqtaldy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Áskeri baǵa
Sarapshy Kapýstin Iar poligonyna jasalǵan dron shabýylyn áskeri turǵydan “utymdy ári durys baǵytta qoldanylǵan shara” dep baǵalaýǵa bolatynyn jetkizdi. Onyń pikirinshe, eger dál osy poligonda ornalasqan jaýyngerlik-atqylaýǵa arnalǵan quraldar joiylsa, Reseidiń Ýkrainaǵa ballistikalyq zymyran ushyrý múmkindigi shekteledi.
“Bul túngi ýaqytta Ýkraina qalalaryn atqylap, beibit turǵyndardyń ómirin qiyp jatqan zymyrandardyń sanyn azaitady. Sonymen qatar Ýkraina qarýly kúshteri aitarlyqtai shyǵynǵa ushyramaidy”, – deidi ol.
Sonymen birge sarapshy drondardyń álsiz tusyna da nazar aýdardy. Aitýynsha, eger Ýkrainada Reseidiń elektrondy bógetterine kónbeitin, jyldam ári alysqa dál ushatyn zymyrandar bolsa, soqqynyń tiimdiligi áldeqaida joǵary bolady.
Qazaqstanǵa tónetin qaýip bar ma?
Poligonnyń Qazaqstan shekarasyna jaqyn ornalasýy – negizgi táýekelderdiń biri. Sarapshy bul jaǵdai elimizdiń ulttyq qaýipsizdigine naqty qater tóndiretinin joqqa shyǵarmady.
“Resei áskeri Ýkraina drondaryna qarsy qoiǵan elektrondy bógetterdiń saldarynan ushqyshsyz apparattar baǵytyn joǵaltyp, Qazaqstan aýmaǵyna kelip jarylýy múmkin. Bul – asa qaýipti stsenarii”, – deidi Ermek Seiitbattalov.
Sarapshy buǵan deiin Qazaqstannyń batys aimaqtarynda ushqyshsyz apparattar men drondardyń qulaǵany tirkelgenin atap ótti.
“Apparattardyń reseilik óndiriste jasalǵany anyqtaldy. Osyǵan bailanysty Qazaqstan Qarýly kúshteriniń áýe shabýylyna qarsy qorǵanys bólimderin atalǵan óńirlerde jetkilikti deńgeide ornalastyrý qajet”, — dep qosty ol.
Zymyran synaqtary jáne áýe keńistigi táýekeli
Reseidiń zymyran synaqtary kezinde olardyń Qazaqstan áýe keńistigi arqyly ótetini burynnan belgili. Áskeri sarapshy bul tájiribeniń táýekeli az emes ekenin aitady.
“Tehnikalyq aqaýlar saldarynan zymyrandardyń bólshekteri keide aýdan aýmaqtaryna, aýyldardyń shetine qulap jatady. Bul faktilerdi Qorǵanys ministrligi qurǵan komissiialar birneshe ret zerttedi. Alaida másele túbegeili sheshilgen joq”, – deidi ol.
Poligondar soǵys jaǵdaiynda nysanaǵa ainala ma?
Resei men Ýkraina arasyndaǵy soǵys uzaqqa sozylǵan jaǵdaida, Resei jalǵa alyp otyrǵan poligondardyń taǵdyry da ózekti bola túsedi. Ermek Seiitbattalovtyń aitýynsha, eger jalǵa alynǵan aýmaqtarda áskeri infraqurylym salynǵan bolsa, olardy zańdy áskeri nysana retinde qarastyrýǵa bolady.
“Meniń oiymsha, Qazaqstannyń batysynda Resei jalǵa alǵan keibir aýmaqtarda tolyqqandy infraqurylym salynbaǵan. Alaida bul tujyrymdy tek Qazaqstannyń batys bóliginde jalǵa berilgen eki-úsh aýdannyń aýmaǵyna ǵana qatysty aityp otyrmyn. Al ózge poligondardyń jaǵdaiy bólek qarastyrýdy qajet etedi”, — dedi ol.
Aitýynsha, Saryshaǵan poligonynda Keńes Odaǵy kezeńinde salynǵan infraqurylymdar bar. Alaida sarapshy Ýkraina Qarýly kúshteriniń atalǵan infraqurylym nysandaryna soqqy berýi ekitalai dep sanaidy. Ol bul pikirge negiz bolatyn eki basty sebepti atady.
“Birinshiden, bul nysandar Qazaqstannyń egemen aýmaǵynda ornalasqan, al olarǵa soqqy jasaý Ýkraina tarapynan Qazaqstanǵa qarsy soǵys jariialaýmen teń bolar edi. Ekinshiden, Qazaqstan aýmaǵyndaǵy infraqurylymdardyń basym bóligi telemetriialyq ólsheý quraldaryna jatady jáne qazirgi tańda jaýyngerlik-joiǵysh sipatqa ie emes. Al naqty jaýyngerlik-atqylaýǵa arnalǵan negizgi quraldar Resei aýmaǵyndaǵy Kapýstin Iar poligonynda ornalasqan. Sondyqtan Ýkraina dál sol nysandardy joiǵan jaǵdaida, Qazaqstanda qalǵan infraqurylymdardyń áskeri máni de, praktikalyq qajettiligi de joiylady”, – deidi sarapshy.
Ekologiia jáne poligon taǵdyry
Sarapshy ekologiialyq máseleni de nazardan tys qaldyrmady. Onyń pikirinshe, qarý-jaraq qoldanylǵannan keiin qaldyqtar jinalyp, rekýltivatsiia júrgizilmese, jer men sý ýlanyp, adam men janýarlar densaýlyǵyna uzaq merzimdi ziian keltiredi.
“Ýlanǵan jerde ósken shópti mal jese, onyń eti men súti de qaýipti bolady. Sondyqtan bul poligondardy jabý máselesin batyl túrde kóterý qajet”, – deidi Ermek Seiitbattalov.
Ol Reseiden túsip jatqan jaldaý aqysynyń mardymsyz ekenin atap ótip, bir sharshy shaqyrymǵa shaqqandaǵy tabys ekologiialyq jáne qaýipsizdik shyǵyndaryn aqtamaitynyn aitty.