استراحان وبلىسىنداعى كاپۋستين يار ەسكەري پوليگونىنا جاسالعان درون شابۋىلى حالىقارالىق دەڭگەيدە قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. اتالعان نىساننىڭ قازاقستانمەن شەكاراعا جاقىن ورنالاسۋى, سونداي-اق رەسەيدٸڭ زىمىران سىناقتارىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ قازاقستان ەۋە كەڭٸستٸگٸ ارقىلى ٶتۋٸ ەل ٸشٸندە ەسكەري قاۋٸپسٸزدٸك پەن ەكولوگييالىق تەۋەكەلدەرگە قاتىستى الاڭداۋشىلىقتى كٷشەيتتٸ. وسى مەسەلەگە بايلانىستى ەسكەري ساراپشى ەرمەك سەيٸتباتتالوۆ جاعدايدى ەسكەري-ساياسي تۇرعىدا سارالاپ, قازاقستان ٷشٸن تٶنۋٸ مٷمكٸن قاتەرلەرگە توقتالدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ەسكەري باعا
ساراپشى كاپۋستين يار پوليگونىنا جاسالعان درون شابۋىلىن ەسكەري تۇرعىدان “ۇتىمدى ەرٸ دۇرىس باعىتتا قولدانىلعان شارا” دەپ باعالاۋعا بولاتىنىن جەتكٸزدٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ەگەر دەل وسى پوليگوندا ورنالاسقان جاۋىنگەرلٸك-اتقىلاۋعا ارنالعان قۇرالدار جويىلسا, رەسەيدٸڭ ۋكرايناعا بالليستيكالىق زىمىران ۇشىرۋ مٷمكٸندٸگٸ شەكتەلەدٸ.
“بۇل تٷنگٸ ۋاقىتتا ۋكراينا قالالارىن اتقىلاپ, بەيبٸت تۇرعىنداردىڭ ٶمٸرٸن قيىپ جاتقان زىمىرانداردىڭ سانىن ازايتادى. سونىمەن قاتار ۋكراينا قارۋلى كٷشتەرٸ ايتارلىقتاي شىعىنعا ۇشىرامايدى”, – دەيدٸ ول.
سونىمەن بٸرگە ساراپشى درونداردىڭ ەلسٸز تۇسىنا دا نازار اۋداردى. ايتۋىنشا, ەگەر ۋكراينادا رەسەيدٸڭ ەلەكتروندى بٶگەتتەرٸنە كٶنبەيتٸن, جىلدام ەرٸ الىسقا دەل ۇشاتىن زىمىراندار بولسا, سوققىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸ ەلدەقايدا جوعارى بولادى.
قازاقستانعا تٶنەتٸن قاۋٸپ بار ما?
پوليگوننىڭ قازاقستان شەكاراسىنا جاقىن ورنالاسۋى – نەگٸزگٸ تەۋەكەلدەردٸڭ بٸرٸ. ساراپشى بۇل جاعداي ەلٸمٸزدٸڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸنە ناقتى قاتەر تٶندٸرەتٸنٸن جوققا شىعارمادى.
“رەسەي ەسكەرٸ ۋكراينا دروندارىنا قارسى قويعان ەلەكتروندى بٶگەتتەردٸڭ سالدارىنان ۇشقىشسىز اپپاراتتار باعىتىن جوعالتىپ, قازاقستان اۋماعىنا كەلٸپ جارىلۋى مٷمكٸن. بۇل – اسا قاۋٸپتٸ ستسەناريي”, – دەيدٸ ەرمەك سەيٸتباتتالوۆ.
ساراپشى بۇعان دەيٸن قازاقستاننىڭ باتىس ايماقتارىندا ۇشقىشسىز اپپاراتتار مەن درونداردىڭ قۇلاعانى تٸركەلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
“اپپاراتتاردىڭ رەسەيلٸك ٶندٸرٸستە جاسالعانى انىقتالدى. وسىعان بايلانىستى قازاقستان قارۋلى كٷشتەرٸنٸڭ ەۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس بٶلٸمدەرٸن اتالعان ٶڭٸرلەردە جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە ورنالاستىرۋ قاجەت”, — دەپ قوستى ول.
زىمىران سىناقتارى جەنە ەۋە كەڭٸستٸگٸ تەۋەكەلٸ
رەسەيدٸڭ زىمىران سىناقتارى كەزٸندە ولاردىڭ قازاقستان ەۋە كەڭٸستٸگٸ ارقىلى ٶتەتٸنٸ بۇرىننان بەلگٸلٸ. ەسكەري ساراپشى بۇل تەجٸريبەنٸڭ تەۋەكەلٸ از ەمەس ەكەنٸن ايتادى.
“تەحنيكالىق اقاۋلار سالدارىنان زىمىرانداردىڭ بٶلشەكتەرٸ كەيدە اۋدان اۋماقتارىنا, اۋىلداردىڭ شەتٸنە قۇلاپ جاتادى. بۇل فاكتٸلەردٸ قورعانىس مينيسترلٸگٸ قۇرعان كوميسسييالار بٸرنەشە رەت زەرتتەدٸ. الايدا مەسەلە تٷبەگەيلٸ شەشٸلگەن جوق”, – دەيدٸ ول.
پوليگوندار سوعىس جاعدايىندا نىساناعا اينالا ما?
رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى سوعىس ۇزاققا سوزىلعان جاعدايدا, رەسەي جالعا الىپ وتىرعان پوليگونداردىڭ تاعدىرى دا ٶزەكتٸ بولا تٷسەدٸ. ەرمەك سەيٸتباتتالوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەگەر جالعا الىنعان اۋماقتاردا ەسكەري ينفراقۇرىلىم سالىنعان بولسا, ولاردى زاڭدى ەسكەري نىسانا رەتٸندە قاراستىرۋعا بولادى.
“مەنٸڭ ويىمشا, قازاقستاننىڭ باتىسىندا رەسەي جالعا العان كەيبٸر اۋماقتاردا تولىققاندى ينفراقۇرىلىم سالىنباعان. الايدا بۇل تۇجىرىمدى تەك قازاقستاننىڭ باتىس بٶلٸگٸندە جالعا بەرٸلگەن ەكٸ-ٷش اۋداننىڭ اۋماعىنا عانا قاتىستى ايتىپ وتىرمىن. ال ٶزگە پوليگونداردىڭ جاعدايى بٶلەك قاراستىرۋدى قاجەت ەتەدٸ”, — دەدٸ ول.
ايتۋىنشا, سارىشاعان پوليگونىندا كەڭەس وداعى كەزەڭٸندە سالىنعان ينفراقۇرىلىمدار بار. الايدا ساراپشى ۋكراينا قارۋلى كٷشتەرٸنٸڭ اتالعان ينفراقۇرىلىم نىساندارىنا سوققى بەرۋٸ ەكٸتالاي دەپ سانايدى. ول بۇل پٸكٸرگە نەگٸز بولاتىن ەكٸ باستى سەبەپتٸ اتادى.
“بٸرٸنشٸدەن, بۇل نىساندار قازاقستاننىڭ ەگەمەن اۋماعىندا ورنالاسقان, ال ولارعا سوققى جاساۋ ۋكراينا تاراپىنان قازاقستانعا قارسى سوعىس جارييالاۋمەن تەڭ بولار ەدٸ. ەكٸنشٸدەن, قازاقستان اۋماعىنداعى ينفراقۇرىلىمداردىڭ باسىم بٶلٸگٸ تەلەمەترييالىق ٶلشەۋ قۇرالدارىنا جاتادى جەنە قازٸرگٸ تاڭدا جاۋىنگەرلٸك-جويعىش سيپاتقا يە ەمەس. ال ناقتى جاۋىنگەرلٸك-اتقىلاۋعا ارنالعان نەگٸزگٸ قۇرالدار رەسەي اۋماعىنداعى كاپۋستين يار پوليگونىندا ورنالاسقان. سوندىقتان ۋكراينا دەل سول نىسانداردى جويعان جاعدايدا, قازاقستاندا قالعان ينفراقۇرىلىمداردىڭ ەسكەري مەنٸ دە, پراكتيكالىق قاجەتتٸلٸگٸ دە جويىلادى”, – دەيدٸ ساراپشى.
ەكولوگييا جەنە پوليگون تاعدىرى
ساراپشى ەكولوگييالىق مەسەلەنٸ دە نازاردان تىس قالدىرمادى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قارۋ-جاراق قولدانىلعاننان كەيٸن قالدىقتار جينالىپ, رەكۋلتيۆاتسييا جٷرگٸزٸلمەسە, جەر مەن سۋ ۋلانىپ, ادام مەن جانۋارلار دەنساۋلىعىنا ۇزاق مەرزٸمدٸ زييان كەلتٸرەدٸ.
“ۋلانعان جەردە ٶسكەن شٶپتٸ مال جەسە, ونىڭ ەتٸ مەن سٷتٸ دە قاۋٸپتٸ بولادى. سوندىقتان بۇل پوليگونداردى جابۋ مەسەلەسٸن باتىل تٷردە كٶتەرۋ قاجەت”, – دەيدٸ ەرمەك سەيٸتباتتالوۆ.
ول رەسەيدەن تٷسٸپ جاتقان جالداۋ اقىسىنىڭ ماردىمسىز ەكەنٸن اتاپ ٶتٸپ, بٸر شارشى شاقىرىمعا شاققانداعى تابىس ەكولوگييالىق جەنە قاۋٸپسٸزدٸك شىعىندارىن اقتامايتىنىن ايتتى.
