استراحان وبلىسىنداعى كاپۋستين يار اسكەري پوليگونىنا جاسالعان درون شابۋىلى حالىقارالىق دەڭگەيدە قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. اتالعان نىساننىڭ قازاقستانمەن شەكاراعا جاقىن ورنالاسۋى، سونداي-اق رەسەيدىڭ زىمىران سىناقتارىنىڭ ءبىر بولىگى قازاقستان اۋە كەڭىستىگى ارقىلى ءوتۋى ەل ىشىندە اسكەري قاۋىپسىزدىك پەن ەكولوگيالىق تاۋەكەلدەرگە قاتىستى الاڭداۋشىلىقتى كۇشەيتتى. وسى ماسەلەگە بايلانىستى اسكەري ساراپشى ەرمەك سەيىتباتتالوۆ جاعدايدى اسكەري-ساياسي تۇرعىدا سارالاپ، قازاقستان ءۇشىن ءتونۋى مۇمكىن قاتەرلەرگە توقتالدى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
اسكەري باعا
ساراپشى كاپۋستين يار پوليگونىنا جاسالعان درون شابۋىلىن اسكەري تۇرعىدان “ۇتىمدى ءارى دۇرىس باعىتتا قولدانىلعان شارا” دەپ باعالاۋعا بولاتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ پىكىرىنشە، ەگەر ءدال وسى پوليگوندا ورنالاسقان جاۋىنگەرلىك-اتقىلاۋعا ارنالعان قۇرالدار جويىلسا، رەسەيدىڭ ۋكرايناعا بالليستيكالىق زىمىران ۇشىرۋ مۇمكىندىگى شەكتەلەدى.
“بۇل تۇنگى ۋاقىتتا ۋكراينا قالالارىن اتقىلاپ، بەيبىت تۇرعىنداردىڭ ءومىرىن قيىپ جاتقان زىمىرانداردىڭ سانىن ازايتادى. سونىمەن قاتار ۋكراينا قارۋلى كۇشتەرى ايتارلىقتاي شىعىنعا ۇشىرامايدى”، – دەيدى ول.
سونىمەن بىرگە ساراپشى درونداردىڭ ءالسىز تۇسىنا دا نازار اۋداردى. ايتۋىنشا، ەگەر ۋكراينادا رەسەيدىڭ ەلەكتروندى بوگەتتەرىنە كونبەيتىن، جىلدام ءارى الىسقا ءدال ۇشاتىن زىمىراندار بولسا، سوققىنىڭ تيىمدىلىگى الدەقايدا جوعارى بولادى.
قازاقستانعا تونەتىن ءقاۋىپ بار ما؟
پوليگوننىڭ قازاقستان شەكاراسىنا جاقىن ورنالاسۋى – نەگىزگى تاۋەكەلدەردىڭ ءبىرى. ساراپشى بۇل جاعداي ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنە ناقتى قاتەر توندىرەتىنىن جوققا شىعارمادى.
“رەسەي اسكەرى ۋكراينا دروندارىنا قارسى قويعان ەلەكتروندى بوگەتتەردىڭ سالدارىنان ۇشقىشسىز اپپاراتتار باعىتىن جوعالتىپ، قازاقستان اۋماعىنا كەلىپ جارىلۋى مۇمكىن. بۇل – اسا ءقاۋىپتى سەناريي”، – دەيدى ەرمەك سەيىتباتتالوۆ.
ساراپشى بۇعان دەيىن قازاقستاننىڭ باتىس ايماقتارىندا ۇشقىشسىز اپپاراتتار مەن درونداردىڭ قۇلاعانى تىركەلگەنىن اتاپ ءوتتى.
“اپپاراتتاردىڭ رەسەيلىك وندىرىستە جاسالعانى انىقتالدى. وسىعان بايلانىستى قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس بولىمدەرىن اتالعان وڭىرلەردە جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ورنالاستىرۋ قاجەت”، — دەپ قوستى ول.
زىمىران سىناقتارى جانە اۋە كەڭىستىگى تاۋەكەلى
رەسەيدىڭ زىمىران سىناقتارى كەزىندە ولاردىڭ قازاقستان اۋە كەڭىستىگى ارقىلى وتەتىنى بۇرىننان بەلگىلى. اسكەري ساراپشى بۇل تاجىريبەنىڭ تاۋەكەلى از ەمەس ەكەنىن ايتادى.
“تەحنيكالىق اقاۋلار سالدارىنان زىمىرانداردىڭ بولشەكتەرى كەيدە اۋدان اۋماقتارىنا، اۋىلداردىڭ شەتىنە قۇلاپ جاتادى. بۇل فاكتىلەردى قورعانىس مينيسترلىگى قۇرعان كوميسسيالار بىرنەشە رەت زەرتتەدى. الايدا ماسەلە تۇبەگەيلى شەشىلگەن جوق”، – دەيدى ول.
پوليگوندار سوعىس جاعدايىندا نىساناعا اينالا ما؟
رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى سوعىس ۇزاققا سوزىلعان جاعدايدا، رەسەي جالعا الىپ وتىرعان پوليگونداردىڭ تاعدىرى دا وزەكتى بولا تۇسەدى. ەرمەك سەيىتباتتالوۆتىڭ ايتۋىنشا، ەگەر جالعا الىنعان اۋماقتاردا اسكەري ينفراقۇرىلىم سالىنعان بولسا، ولاردى زاڭدى اسكەري نىسانا رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى.
“مەنىڭ ويىمشا، قازاقستاننىڭ باتىسىندا رەسەي جالعا العان كەيبىر اۋماقتاردا تولىققاندى ينفراقۇرىلىم سالىنباعان. الايدا بۇل تۇجىرىمدى تەك قازاقستاننىڭ باتىس بولىگىندە جالعا بەرىلگەن ەكى-ۇش اۋداننىڭ اۋماعىنا عانا قاتىستى ايتىپ وتىرمىن. ال وزگە پوليگونداردىڭ جاعدايى بولەك قاراستىرۋدى قاجەت ەتەدى”، — دەدى ول.
ايتۋىنشا، سارىشاعان پوليگونىندا كەڭەس وداعى كەزەڭىندە سالىنعان ينفراقۇرىلىمدار بار. الايدا ساراپشى ۋكراينا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اتالعان ينفراقۇرىلىم نىساندارىنا سوققى بەرۋى ەكىتالاي دەپ سانايدى. ول بۇل پىكىرگە نەگىز بولاتىن ەكى باستى سەبەپتى اتادى.
“بىرىنشىدەن، بۇل نىساندار قازاقستاننىڭ ەگەمەن اۋماعىندا ورنالاسقان، ال ولارعا سوققى جاساۋ ۋكراينا تاراپىنان قازاقستانعا قارسى سوعىس جاريالاۋمەن تەڭ بولار ەدى. ەكىنشىدەن، قازاقستان اۋماعىنداعى ينفراقۇرىلىمداردىڭ باسىم بولىگى تەلەمەتريالىق ولشەۋ قۇرالدارىنا جاتادى جانە قازىرگى تاڭدا جاۋىنگەرلىك-جويعىش سيپاتقا يە ەمەس. ال ناقتى جاۋىنگەرلىك-اتقىلاۋعا ارنالعان نەگىزگى قۇرالدار رەسەي اۋماعىنداعى كاپۋستين يار پوليگونىندا ورنالاسقان. سوندىقتان ۋكراينا ءدال سول نىسانداردى جويعان جاعدايدا، قازاقستاندا قالعان ينفراقۇرىلىمداردىڭ اسكەري ءمانى دە، پراكتيكالىق قاجەتتىلىگى دە جويىلادى”، – دەيدى ساراپشى.
ەكولوگيا جانە پوليگون تاعدىرى
ساراپشى ەكولوگيالىق ماسەلەنى دە نازاردان تىس قالدىرمادى. ونىڭ پىكىرىنشە، قارۋ-جاراق قولدانىلعاننان كەيىن قالدىقتار جينالىپ، رەكۋلتيۆاسيا جۇرگىزىلمەسە، جەر مەن سۋ ۋلانىپ، ادام مەن جانۋارلار دەنساۋلىعىنا ۇزاق مەرزىمدى زيان كەلتىرەدى.
“ۋلانعان جەردە وسكەن ءشوپتى مال جەسە، ونىڭ ەتى مەن ءسۇتى دە ءقاۋىپتى بولادى. سوندىقتان بۇل پوليگونداردى جابۋ ماسەلەسىن باتىل تۇردە كوتەرۋ قاجەت”، – دەيدى ەرمەك سەيىتباتتالوۆ.
ول رەسەيدەن ءتۇسىپ جاتقان جالداۋ اقىسىنىڭ ماردىمسىز ەكەنىن اتاپ ءوتىپ، ءبىر شارشى شاقىرىمعا شاققانداعى تابىس ەكولوگيالىق جانە قاۋىپسىزدىك شىعىندارىن اقتامايتىنىن ايتتى.
