Kez-kelgen sətte dúnieniń astań kesteńi shyǵýy múmkin. Dushpanyńyz damyldamaidy óitkeni. Qastandyq jasaýy múmkin. Bul júzege aspasa tóńkeris uiymdastyrý múmkin.
Atyńyzdy lastap, abyroiyńyzdy bylǵaýy múmkin. Maqsaty ma? Maqsaty sizdi taqtan taidyrý.
"Qoishy..." dersiz.
"Diktatordyń dushpany - demokratiia emes pe?
Demokratiiany tý etkenderdi besiginde tunshyqtyrady emes pe bular? Diktatýraly elde oppozitsiia joq", – dep qarsy ýəj aitýyńyzǵa da bolady.
Ol da ras.
Əkki diktator munyń bərine əzir júredi anyǵynda. Tolqýǵa da, tóńkeriske de daiyn mundai diktatorlar.
"Demokratiialyq reforma júrgizbediń", – dep qyńqyldaǵan AQSh pen Batysqa da qoldanar ailasy bar. Ailasy bolmasa ómir boiy taǵynda tapjylmai otyrmas edi, taǵynda ólmes edi...
Əkki diktator saiasi oppozitsiiany tunshyqtyrýdyń san túrli amalyn biledi. Talai ret synnan ótkergen. Təjiribelegen.
Sonyń biri qol astyndaǵy qaýymdy, halyqty tańnyń atysy kúnniń batysy qorqynyshta ustaý. Únemi úreide ómir súretin adam sizdiń saiasi opponentińizdiń qataryna ótýge júregi daýalamaidy. Saiasi qarsylastaryńyzdyń kózin qandai qanisherlikpen joiǵanyńyzdy kórgen ol. Kórgen de túsingen...
Olardyń oppozitsiia qataryna ótsem degen oi-qulqyn siz, myna siz kúl-talqan etkensiz.
Joq, muny siz oilap tapqan joqsyz. Bul diktatýranyń klassikalyq stili.
Shynymen solai. Diktator úshin saiasi qarsylasyn jeńýdiń bir joly – ony jer betinen joǵaltyp jiberý. Typ-tipyl. Is tússiz. Zym ziia qylý...
Týra maǵynasynda aityp otyrmyz. Latyn Amerikasyndaǵy avtoritarly elderdiń basshylary bul təsildi bertinge deiin paidalanyp keldi.
"Bireýdi joq qylýdy nemese joǵaltyp jiberýdi" mundaǵy diktatorlar úirenshikti dúniege ainaldyrǵan.
Óli-tirisi belgisiz. Úiinen shyqqan oralmaǵan...
1976-81 jyldardyń arasynda Argentinany bilep tóstegen Rafael Videla (sýrette) 2012 jyly óziniń biligi tusynda 7000-8000 adamdy "joǵaltyp" jibergenin moiyndaidy. Ókinbeidi biraq.
"Júieni saqtap qalýdyń jalǵyz joly osy edi.
Jurt kózinen jasyrdyq. El dúrlikpeý úshin, syrt kóz kilikpeý úshin bulardy joǵaltyp jiberýimizge (óltirýimizge) týra keldi" deidi ol.
Munysy ber jaǵy. Joǵalǵandardyń shiettei balalaryn urlap əketip bóten otbasynyń baǵyp qaǵýyna tapsyrǵan álgi diktator. Mundaǵy oiy erteń əlgi ul erjetkende əkesiniń jolyn, əkesiniń kegin almasyn degen maqsat-tuǵyn...
(jalǵasy bar)
Daiyndaǵan, Dýman BYQAI
