QR Prezidenti Q.TOQAEVTYŃ
QR Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy J.ASANOVTYŃ
QR Bas prokýrory B.ASYLOVTYŃ
QR Ulttyq qaýipsizdik komitetiniń tóraǵasy E.SAǴYMBAEVTYŃ
QR Sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl agenttiginiń tóraǵasy O.BEKTENOVTIŃ
QR Qarjylyq monitoring agenttiginiń tóraǵasy J.ELIMANOVTYŃ nazarlaryna!
Mańǵystaý oblysy jurty videoúndeý men ashyq haty arqyly, Mańǵystaý oblystyq, Aqtaý qalalyq «Ardagerler keńesi» uiymdary jáne Mańǵystaý oblysynyń qoǵamdyq keńesi óz hattary arqyly, Uly otan soǵysy, japon militaristerine qarsy, ońtústik jáne soltústik Korei arasyndaǵy soǵystarǵa qatysqan ardagerdiń balasy, sonymen qatar aty alashqa áigili, abyz Ábish Kekilbaiulynyń inisi, memlekettik qyzmette 20 jyldan beri, iaǵni qatardaǵy mamannan bastap, oblystyq basqarmalardy basqarǵan, Aqtaý qalasynyń ákimi, qázirgi ýaqytta oblys ákiminiń orynbasary qyzmetin atqaryp júrgen Ǵalymjan Niiazovtyń ústinen, gaz baǵasynyń kúrt kóterilýine bailanysty qylmystyq is boiynsha jazyqsyz qamalǵanyn aityp, Qazaqstan halqymen Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtan arasha surady.
Ol baǵany baqylaityn organǵa jetekshilik etken joq
Qańtarda Mańǵystaýda gazdyń baǵasyna bailanysty halyq beibit mitingke shyqty. Sol kezde «gazdyń baǵasyn negizsiz kóterdiń» degen jeleýmen óńirdiń tól perzenti, adal azamaty Mańǵystaý oblysy ákiminiń orynbasary Ǵ.Niiazovqa jala jabylyp, jazyqsyz qamaýǵa alyndy. Biraq, ol gaz baǵasyn kótermek túgili, oǵan aralasa da almaidy. Óitkeni, osy ýaqytqa deiin munai, gaz salasyna qandai oligarhtardyń ielik etkeni jurttyń bárine belgili emes pe? Eki ortada bolashaǵynan zor úmit kúttiretin el azamaty kúiip barady.
- Shyn mánisine kelgende, oblys ákiminiń orynbasary - ókiletti organ-Energetika ministrliginiń buiryǵymen baǵasy turaqty bekitilgen áleýmettik gaz bólý komissiiasynyń tóraǵasy bolǵanymen, naryqtaǵy baǵany baqylaýy tiis monopoliiaǵa qarsy organǵa jetekshilik etken joq. Tipti kerek deseńiz, Ǵ.Niiazov bul laýazymǵa taǵaiyndalǵan kezde onyń mindetine gazdyń satylýyn qadaǵalaý máselesi múldem kirmegen. Ol aýylsharýashylyǵy, jer qatynastary, tabiǵatty qorǵaý salalaryna jetekshilik etti. Endeshe, onyń gaz baǵasynyń kóterilýine tikelei de, janama da qatynasy bolmaǵan. Bul jerde biz bir nárseni túsinýimiz kerek. Óńirdi gazben qamtýdaǵy, osy kezge deiin «túsiniksiz» bolyp kelgen jaǵdailarǵa baiyppen qaraityn bolsańyz, kóp nárseni ańǵarasyz. Mysaly, gaz satý stansalarynda gazdyń azdyǵy, baǵasynyń toqtaýsyz ósýi, jergilikti halyqtyń narazylyǵyn týdyrdy. Munyń arty el arasynda úlken dúmpýge ulasty. Al halyqty kimderdiń jappai tártipsizdikke itermelegisi kelgeni belgili boldy emes pe, – deidi óńirde birneshe jyl basshylyq qyzmetter atqaryp, zeinetke shyqqan ardager A.Qartbai.
Ortada deldaldar paida boldy
«Gaz jáne gazben jabdyqtaý» týraly Zańǵa sáikes, 2018 jyly zaýytpen gaz satý stansasy bar kásipkerlerdiń arasynda deldal Gaz jelilik uiymdary degen paida boldy. Buryn gazdy zaýyttan tikelei satyp alatyn gaz satý stansasy bar kásipkerler, endi kóterme baǵamen Gaz jelilik uiymdarynan satyp alýǵa májbúr boldy.
Osylaisha, deldaldyq qyzmet kórsetetin Gaz jelilik uiymdary gazdy negizinen ózderiniń jeke gaz satý stansalary arqyly satylýy barysynda uzyn-sonar kezekter paida bolyp, qalǵan jeke kásipkerlerdiń kóp bóligine gaz bermei, jeke kásipkerler gazdyń azdyǵynan gazdy qymbatqa satyp, áleýmettik narazylyqtar týyndap, jergilikti atqarýshy organdardyń jumystaryna kóńili tolmai buqaralyq aqparat quraldary arqyly Prezidentke, Úkimetke jeke kásipkerler shaǵymdanǵan.
Gaz baǵasyna aralasa almaidy jáne shala elektrondyq saýda qyzmeti
Bylai qarap tursańyz, gaz baǵasyn oblys ákiminiń orynbasary múldem belgilei almaidy. Ol múmkin emes jaǵdai. Endeshe qańtar oqiǵasyna sebepshi boldy dep tanylǵan gaz problemasy qaidan shyqty? Nege bul gaz 10-12 jylǵa sozylǵan sheshilmeitin máselege ainaldy? Osy suraq árkimdi mazalaityny anyq.
Gazǵa qatysty barlyq máseleler 2012 jyldyń 9 qańtarynda qabyldanǵan «Gaz jáne gazben jabdyqtaý» týraly Zańmen rettelip keledi. 2018 jyly 2 mamyrda osy atalǵan Zańǵa gazdyń 10-20% elektrondy saýda alańdary arqyly satý týraly ózgeris engizilgen.
Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttiginiń usynysymen 2 jyldyń ishinde, iaǵni 2022 jyldyń qańtar aiynan bastap zaýyttan shyǵatyn gaz 100% tolyǵymen elektrondy saýda alańy arqyly satylýy tiis bolǵan.
Aqparat retinde: Zańǵa sáikes 2018 jyldan aiaǵynan 2021 jyldyń sáýir aiyna deiin, oblysqa qajetti gazdyń 20% elektrondyq saýda alańy arqyly satylyp bastalǵan, al 2021 jyldyń sáýir aiynan - jyldyń aiaǵyna deiin, ai saiyn 5-10% deiin qosylyp, jyl aiaǵynda tolyqtai 100% elektrondy saýda alańyna ótti. Sol sebepti, Komissiia óz jumysyn toqtatty.
Bul sheshim suranys pen usynysty eskere otyryp, bottardy paidalanýǵa jol bermeýge jáne sýbektilerge ádil básekelestik qaǵidasynyń negizinde saýda alańdarynda gazdy satyp alý úshin birdei qatysýǵa múmkindik berýi tiis bolatyn.
«Kórshi oblys, elderge qaraǵanda bizdegi gaz baǵasy óte tómen, sondyqtan zańsyz syrtqa tasý, ári eldegi bólshek saýdadaǵy gazdyń baǵasy kóterme saýdadan kóp joǵary. Zaýyttar halyqqa (ishki rynokqa) gaz satqannan táýir paida taba almai otyr, 2017 jyly eldiń zaýyttarynyń osy sebepten joǵaltqan paidalarynyń mólsheri 40 mlrd teńgedei boldy. Sonymen tómen baǵamen gazdy ishki naryqqa berý, óńdeý kólemin kóbeitý zaýyttar úshin tiimsiz. Elimizde óndiriletin gazdyń 72% ishki naryqqa beriledi. Sol sebepti, zaýyttarǵa durys kiris kirýi úshin baǵany kóterý kerek, ol elektrondy saýda arqyly qamtamasyz etiledi», - dedi ministrlik ókilderi.
Sol kezden bastap, «QazMunaiGaz» kompaniiasyna baǵynyshty gaz óńdeý zaýyttary, gazǵa ózderi baǵa qoiyp, elektrondy saýda alańdary qyzmetin atqaratyn jekemenshik mekemeler arqyly sattyqqa shyǵarǵan.
Negizgi bylyqtyń ordasy, gazǵa ózdiginen baǵa qoiǵan gaz óńdeý zaýyttary jáne elektrondy saýda alańynyń jetilmegen júie ekeni aidan anyq boldy. Demek, elektrondy saýda alańy arqyly gaz satý tetigi shala, iaǵni ábden pysyqtalmaǵan bolyp shyqty. Mysal retinde: Keibir azamattardyń aiyna bir ret ótkiziletin saýda alańy arqyly, saýdany ótkizýshi mekememen saýdaǵa qatysýshy kásipkerlerdiń arasynda zańsyz deldaldyq kórsetý nátijesinde azǵana kásipkerlerdiń jeńimpaz bola berýi, oblystaǵy barlyǵy 350-dei gaz satý stansasy bar 250-dei kásipkerdiń narazylyǵyn týdyrdy.
Al, ádil básekelestikti qamtamasyz etýshi, osy sharýalarǵa baqylaý jasaýǵa mindetti Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi sol kezderde qaida qarap otyrǵan?
QR Prezidenti ákimshiliginiń tapsyrmasy
2021 jyldyń aqpan-sáýir ailary aralyǵynda óńirde «Jyǵylǵanǵa judyryq» - degendei, pandemiiamen birge, gaz tapshylyǵy týyndap, baǵasy qymbattap jáne uzyn-sonar kezekter paida bolyp, áleýmettik narazylyqtar oryn alyp, buqaralyq aqparat quraldary arqyly Prezidentke, Úkimetke shaǵymdanǵan gazet-jýrnaldarda materialdardy kórip jaǵdaidyń ońai bolmaǵanyn kórdik .
Tapsyrmaǵa bailanysty 2021 jyly naýryzda jyl aiaǵyna deiin, óńirde áleýmettik ahýaldy turaqtandyryp, narazylyqtardy boldyrmaý, energetikalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne gazdyń tapshylyǵyn joiý maqsatynda QR «Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq qaýipsizdigi týraly» Zańynyń 22-babyna sáikes, Energetika vitse-ministri J.Qaraǵaevtyń tóraǵalyǵymen oblys ákimdiginde gaz jelisi uiymdary ókilderiniń qatysýymen jinalys ótti. Odan ári jyl aiaǵyna deiin gaz jelisi uiymdarynyń qoldýymen Mańǵystaý oblysynda gaz naryǵynda tártip ornady.
Komissiia gaz saýdasyn belgilei almaidy
Oblys ákimdiginiń gaz boiynsha jumysshy organy - Mańǵystaý oblysynyń energetika jáne turǵyn úi-kommýnaldyq basqarmasy bolyp tabylady.
Gaz jelisi uiymdary ózderiniń gazǵa qatysty suranystaryn ai saiyn, Mańǵystaý oblysynyń energetika jáne turǵyn úi-kommýnaldyq basqarmasyna usynady. Odan ári basqarma oblysqa qajetti áleýmettik gazdy gaz jelisi uiymdary arasyna bólý úshin, Energetika ministrliginiń erejesine sáikes qujat jobasyn daiyndap, birge sheshim qabyldaý úshin, komissiiaǵa usynady, Komissiia quramy: Tóraǵasy oblys ákimi orynbasary Ǵ. Niiazov, komissiia tóraǵasy orynbasary Mańǵystaý oblysynyń energetika jáne turǵyn úi-kommýnaldyq basqarmasy basshysy B.Qartbaev, komissiia músheleri oblystyq máslihattyń depýtattary A. Salmanov, A. Súgirbai, oblystyq qoǵamdyq keńes múshesi O. Toǵjanov, «Atameken» UKP orynbasary A. Turasheva, qázirgi «Qazaqstan halqyna» fondynyń komissiia múshesi V. Trifonov jáne taǵy basqalar.
(Ǵ.Niiazov 2020 jyldyń maýsym aiynan bastap oblys ákiminiń orynbasary, al 2020 jyldyń qarasha aiynan 2021 jyldyń qarasha aiy arasynda zańnamaǵa sáikes áleýmettik gazdy, gaz jelileri arsynda bólinýi komissiia tóraǵasy bolǵan).
Komissiia tóraǵasymen onyń músheleri jáne Mańǵystaý oblysynyń energetika jáne turǵyn úi-kommýnaldyq basqarmasy gazdyń baǵasyna, elektrondy saýda alańy jumysyna, gaz satý stansalarynyń jumystaryna aralasýǵa quqy joq. Sol sebepti, gaz baǵasyna yqpal ete almaidy.
Negizsiz aiyp taǵyldy
Budan keiin, Mańǵystaý oblysy ákiminiń orynbasary Ǵ.Niiazovqa, Energetika ministrligimen Qazaq gaz óńdeý zaýyty arasyndaǵy 2021 jyly jasaqtalǵan Memorandýmdy buzý týraly hat joldap «Óziniń qyzmetin asyra paidalanǵan» degen aiyp taqqan.
Osy jerge toqtalsaq, 2021 jyly qyrkúiek aiynda 350-ge jýyq gaz satý stansasy bar, quramynda 250 kásipkeri bar «Munailyavtogaz» assotsiatsiiasy basshysy M.Nurtaev, zańmen rettelmegen joǵary jáne tómengi shekti baǵany alyp tastaý jáne elektrondyq saýda alańyndaǵy keleńsiz jaǵdailar oryn alyp jatqany týraly Energetika ministri M.Myrzaǵalievke jáne oblys ákimi N.Noǵaevqa hat jazady. Biraq ta baǵany shekteýge jáne elektrondy saýdaǵa qatysty sheshim qabyldaýǵa oblys ákimdiginiń quzyry joq bolǵandyqtan, assotsiatsiia hatyn tirkep ministrlikke Ǵ.Niiazov sheshim qabyldaý úshin hat joldaǵan.
Bul jerde oblys ákimi orynbasary «Munailyavtogaz» assotsiatsiiasy ótinishin Energetika ministrligine joldaǵany úshin, al Energetika vitse-ministri elektrondy saýda alańyna saýda-sattyqty Zań talaptaryna sai ótkizýge usynys jasaǵany úshin kúdikti bolyp otyrǵany aian.
Paradoks, Ǵ.Niiazovtyń qorǵaýshysy R.Ýmirbolatovtyń saýalyna: «Energetika ministrligi 2021 jyly Qazaq gaz óńdeý zaýytymen gazdyń baǵasyn retteý týraly Memorandým bolmaǵan degen» - resmi jaýap bergen.
Mańǵystaýda gazǵa bailanysty máseleniń túpkilikti sheshilmei kele jatqanyna 10-12 jyldai boldy. QR Qarjylyq monitoring agenttiginiń Mańǵystaý oblysy boiynsha Ekonomikalyq tergeý departamenti osy gazǵa qatysty suraqtardy «QazMunaiGaz» kompaniiasyna baǵynyshty «Qazaq gaz óńdeý zaýyty» JShS-basshylaryna, elektrondy saýda alańy arqyly gaz satýdy uiymdastyrýshylarǵa, Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi ókilderine qoiýdyń ornyna, Energetika vitse-ministri J.Qaraǵaev pen oblys ákiminiń orynbasary Ǵ.Niiazovty kúdiktiler retinde qamaýǵa aldy.
Barlyq kináni bir adamǵa jaba salý maqsatyn kózdeidi
«Ǵ.Niiazov qyzmettik mindetterin asyra paidalandy» degen negizsiz kúdikke ilinip otyr, ol óziniń fýnktsionaldyq mindetterine sáikes, energetika jáne turǵyn úi-kommýnaldyq basqarmasyn sonymen qatar kásipkerlik basqarmalarynyń qyzmetin eshqashan qadaǵalaǵan da, basqarǵan da emes. Onyń ústine, taǵy bir taǵylǵan aiypqa toqtalatyn bolsaq, Ǵ.Niiazovtyń ózi jeke dara, jumys jasamaityn gaz jelisi uiymdaryna gaz bólgen degen, shyndyǵyna kelsek, ol gaz jelisi uiymyna 2019 jyldan beri, Ǵ.Niiazovqa deiingi komissiiamen de gaz bólingen (Ǵ.Niiazov 2020 jyldyń maýsym aiynan bastap oblys ákiminiń orynbasary qyzmetin atqaryp keledi, al 2020 jyldyń qarasha aiynan 2021 jyldyń qarasha aiy arasynda zańnamaǵa sáikes gazdy, gaz jelileri arsynda bólinýi komissiia tóraǵasy bolǵan).
Sondai-aq, oblystaǵy 10-ǵa jýyq gaz jelisi uiymdarynyń barlyǵy, ókiletti organ - Energetika ministrligi departamentinen zańǵa sáikes qyzmet kórsetý úshin alǵan akkreditatsiialary bar. Komissiia - alqaly organ, sheshim daýys berý arqyly qabyldanady. Komissiia tóraǵasy jeke-dara sheshim qabyldai almaidy. Komissiianyń akkreditatsiiasy bar gaz jelisi uiymdaryna gaz bólmeýge quqy joq.
Sonymen qatar, QR Prezidenti Q.Toqaev shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine, barý arqyly tekserýlerdi, profilaktikalyq baqylaý, qadaǵalaý jáne tekserý júrgizýge 3 jylǵa (2020-2022 jyldar) moratorii jariialaǵan.
Sondyqtan oblys ákiminiń orynbasary Ǵ.Niiazovtyń áreketterinde eshqandai qylmystyq quram joq.
Bul oryn alǵan Qańtar oqiǵasy úshin Mańǵystaý oblysy boiynsha barlyq kináni bir adamǵa jaba salý maqsatyn kózdeidi.
Qurmetti Qasym-Jomart Kemeluly!
Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasy men zańdarynyń múltiksiz saqtalýynyń kepili retinde joǵaryda atalǵan máselede qylmys quramynyń bolmaýyna bailanysty qylmystyq isti qysqartyp, Mańǵystaý oblysy ákiminiń orynbasary Ǵalymjan Niiazovty bosatýǵa jáne odan barlyq aiyptaýlardy alyp tastaýǵa járdem kórsetýińizdi suraimyz!
Baqyt OISA.
