Onyń pikirinshe otyz jyl boiǵy syldyr sóz ben qurǵaq ýádeden qajyǵan azamattardyń budan ózge amaly joq. Ózgeris kútem dep jarty ǵumyryn bosqa ótkergen býynnyń bilikten ábden kóńili qalǵan. Al jas urpaqtyń bul jolmen júrgisi joq.
Saýatsyz reformalar orta bilim salasyn birjolata quldyratqan. Joǵarǵy bilimniń jaǵdaiy da máz emes. Qazaqstannyń diplomy baǵalanbaidy. Qunsyz. Onymen jan baǵa almaisyń. Eldegi JOO-lar básekege qabiletsiz. Álemdik deńgeide sanatta da, suranysta da joq.
Iri-iri ekonomikalyq jobalardyń zańdyq negizdemesin ázirleýmen ainalysatyn Esimhanovtyń ózi eldegi men degen bilikti zańgerlerdiń biri.
Túneýkúngi Assambleia otyrysynda jastardyń ne sebepti shetel asyp jatqanyn túsinbei abdyraǵan Nazarbaevty tyńdap, Tuńǵysh prezidentke jaýap qatýdy jón kóripti.
Nazarbaev táýelsizdik tusynda ómirge kelgen urpaqqa barynsha jaǵdai jasaǵanyn, jastardyń elden ketýine eshbir sebep joqtyǵyn tilge tiek etken.
"Elbasy jas aýditoriianyń Qazaqstannan qashyp jatqanyna qairan qaldy. "Men buǵan qatty qaiǵyramyn", – dedi Nazarbaev. Arqada qys jaily bolsa, arqar aýyp nesi bar?
Jastarǵa laiyqty jaǵdai jasalsa, olar eshqaida ketpes edi ǵoi? Kerek deseńiz, buǵan jaýap izdeýdiń ózi ersi.
Muny dál osy joly suraǵannyń jóni joq edi. Biylǵy jyl bizdiń biliktiń 30 jyl boiy túk bitirmegenin áshkerelep berdi. Máselemiz shash etekten eken. Bilik otyz jyl boiy qordalanǵan problemalardy jyly jaýyp kelipti. Sonyń bárine kónip kelgen halyqtyń tózimine qairan qalasyń. Týrasyn aitqanda elimizdiń kez-kelgen azamaty Nazarbaevtyń suraǵyna múdirmei jaýap bere alady...", – deidi zańger.
Onyń pikirinshe jastardyń ketip jatqanyna qairan qalǵan jalǵyz Nazarbaev emes. Biliktiń tóbe basyndaǵy top Qazaqstanda adamnyń ósip-ónýine laiyqty jaǵdai jasalǵanyna shúbásiz senedi. Elden ketip jatqan azamattardyń shetelde ne izdeitinin túsinbeidi.
Zańgerdiń paiymdaýynsha jastardyń, jalpy jurttyń elden ketýine túrtki bolyp otyrǵan 8 sebep bar.
1. Qolynan is keletin adamdar bul eldiń erteńine senbeidi. Bala-shaǵasynyń bolashaǵy buldyr bolǵanyn qalamaidy.
2. Qazaqstandaǵy bilim sapasyna kóńili tolmaidy. Reformadan kóz ashpaǵan orta bilim oqýshylardyń qarym-qabiletine keri áser etýde. Joǵary bilim de ońyp turǵan joq. Ol básekege qabiletsiz. Qazaqstannyń diplomy birde-bir jerde baǵalanbaidy.
3. Keiingi jyldary ómirge kelgen urpaq áljýaz, shetinen aýrýshań. Sebebi aýa las. Ekologiiaǵa kóńil bólinbeidi. Máseleni sheshýge tiisti sheneýnikter shetinen popýlist.
4. Indet aýa jaiylǵan shaqta halyq qarapaiym aspirinniń ózine zar bolyp qaldy. Indettiń endigi tolqyny qandai bolaryn boljaýdyń ózi qorqynyshty.
5. Ketip jatqandar sheneýnikterdiń selqostyǵynan, enjarlyǵynan sharshaǵan. Kóship jatqandar "halyqpen qarapaiym tilde sóilese almaityn ákim-qaralarǵa kúnimiz qaramasyn" deidi.
6. Qaýipsizdik salasy da aqsap tur. Jurt jutap júr. Jutaǵan elde urlyq-qarlyq, zorlyq-zombylyq kóbeietini beseneden belgili.
7. Ketip jatqandar syldyr sóz ben oryndalmas ýádeden, ótirikten sharshady. Osy otyz jylda ótiriktiń nebir túrin kórdik. Asyra sóileý, asyra silteý. Naýqanshyldyq. Popýlizm. Pandemiianyń ózinen paida tapqan paraqorlar. Sheshim qabyldaýdaǵy biliksizdik. Tize berse on saýsaq túgel búgiledi.
8. Eń basty sebep - adamdar adam siiaqty ómir súrgisi keledi. Ertegige senýmen, erteń-erteń deýmen ómirimizdiń esil ómir esh ketti. Ketip jatqandar otyz jyl boiǵy qurǵaq ýádeniń oryndalmasyna anyq kózi jetken aýditoriia. Bular bolashaq emes, búginmen ómir súrgisi keledi. Alystaǵy armanǵa dál qazir qol sozǵandy qalaidy.
Nazarbaevqa berer jaýabym osy. Adamdar osy sebepti elden ketip jatyr. Jalpy bul saýalǵa Qazaqstanda ómir súretin kez-kelgen adam múdirmei jaýap bere alady. Ózin jáne urpaǵyn oilaǵan adam keleshegin Qazaqstanmen bailanystyrǵysy kelmeidi", – deidi zańger.
Erjan Esimhanovtyń aitýynsha Nazarbaevtyń saýalyna egjei-tegjeili jaýap berýdiń jóni joq. Munyń jaýabyn Tuńǵysh prezident te jaqsy bilýi tiis.
"Áitkenmen, aitpasa sózdiń atasy óledi. Aitpasyma bolmady...", – deidi zańger.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
