«Qaltamyzdan sanap beretin qyrýar qarjyny Ulttyq palata qandai qajetine jumsamaq? Bilýimizshe, bul milliardtaǵan soma. Mindetti jarna tólegen bolsaq, palatanyń tarapynan naqty qandai kómek alamyz? Onyń ústine, bul qoǵamdyq uiym. Qoǵamdyq uiymnyń eshbir azamatty óz qataryna kúshtep kirgizýge quqy joq», – deidi biznes ókilderi.
Kúni keshe ǵana Ulttyq palatanyń sezi ótti. Jiynda Abylai Myrzahmetov bastaǵan palata basshylary rýbldiń álsireýine bailanysty ishki naryqty qorǵaý maqsatynda odaqtas elderden keletin taýarǵa ýaqytsha saýda shekteýin engizý qajettigin aitty. Álsiz salalarǵa sýbsidiia baǵyttaý máselesi sóz boldy. Otandyq óndirýshilerdi memlekettik organdar men ulttyq kompaniialardyń baiqaýyna meilinshe kóptep tartýdyń joly qarastyryldy. Ulttyq palata otandyq óndirýshilerdiń baiqaýǵa qatysýyna kedergi bolatyn máselelerdi sheshýdiń birqatar joldaryn usyndy. Bylaisha aitqanda, biraz másele talqylandy.
Áitkenmen, kásipkerlerdiń múshelik jarnaǵa jáne osynaý uiymǵa erkinen tys enýine qatysty janaiqaiyn Abylai Myrzahmetov estimegen syqyldy. Bul tarapta «Qazaqstan blogerler aliansy» qoǵamdyq uiymynyń prezidenti Ǵalym Baituq jáne kásipker Janna Ilicheva atalǵan másele qatysty óz oiyn ortaǵa salǵan bolatyn.
Ǵalym BAITOQ, «Qazaqstan blogerler aliansy» qoǵamdyq uiymynyń prezidenti: TAŃDAÝ ERKINDIGI BAR MA?
[caption id="attachment_8858" align="alignleft" width="339"]
– Ulttyq kásipkerler palatasynyń baǵdary durys – biznesti qoldaý. Átteń, ádis-tásili jetilmegen. Bir: bul qoǵamdyq uiym. Ata zańda qoǵamdyq uiymnyń jumysyna memleket aralaspaidy deidi. Eki: bul mindetti múshelik, iaǵni, kásipkerdiń bas tartýǵa quqy joq. Qaladyń, qalamadyń, avtomatty túrde osy palatanyń músheligine enesiń. Sonda tańdaý erkindigi, oilaný múmkindigi qaida? Aitalyq, adam balyqshy bolǵysy kelse, balyqshylar odaǵyna kirýge tiis emes qoi? Al palata barlyq kásipkerdi uiymǵa kirgizip qoidy. Úsh: bul jarna. Mindetti múshelik jarna! Iri biznes jylyna shamamen 5 mln. teńge, al orta biznes 300 myń teńge tóleýge tiis. 5 jyldan keiin shaǵyn biznes te jarna tóleidi. Budan birde-bir kásipker qutylmaidy. Ony jarna tóleýge májbúrleý qisyndy ma? Jaraidy, iri biznestiń murtyn balta shappas. Shaǵyn-orta biznes qaitpek? Palata bulardyń kelisimin de suraǵan joq. Jalpy, shaǵyn kásipkerge osy palatanyń kómegi kerek pe ózi?
Prezident damyǵan 50 eldiń qataryna kirýdi mindettedi. Sonyń bir talaby – biznesti damytý. 2013 jylǵy Dúniejúzilik banktiń reitinginde osy elýlikke enýge az qaldyq. Shamamen 53-shi orynda boldyq. Al 2014 jyly 77 orynǵa túsip kettik. Nege ekenin bilesiz be? Munyń bir sebebi, bizdiń kásipkerler tóleitin jarnany Doing business biznestiń ústinen salynǵan qosymsha salyq retinde qarastyrǵan. Bul – 2 ball.
Prezident: «Biznestiń áleýmettik jaýapkershiligin kúsheitý kerek», – deidi. Kásipkerler halyqqa qajetti áleýmettik nysandardyń qabyrǵa kóterýine kómektesedi. Aitalyq, meniń týǵan jerim Soltústik Qazaqstanda palataǵa jylyna 300 myń teńge jarna tóleitin 100 shaqty orta kásipker bar. Al ár ákimniń óz óńirinde arqa súieitin birneshe kásipkeri bolady. Budan keiin olar ákimniń bir jaǵyna shyǵýy, bylaisha aitqanda, áleýmettik jobalarǵa azyn-aýlaq bolsa da qarjy quiýy múmkin be? Orta kásipker úshin 300 myń kóp aqsha. 100 kásipkerden jinalatyn 300 myń teńgeni jinaqtasaq – 30 mln. teńge. Al buǵan 30 fýtbol alańyn salýǵa bola ma? Bolady. Saiyp kelgende, palata jarnalyq tártipti engizý arqyly áleýmetke baǵyttalýy múmkin qarjyny halyqtyń aýzynan jyryp otyr. Myrzahmetov «bul shetelden alynǵan úlgi» deidi. Aidaladaǵy Avstriianyń tájiribesinde bar-mys... Biraq o jaqta «bir tereze» qaǵidasy bar ǵoi. Kásipker qaǵaz-qujatqa qatysty bútkil isin bir jerde bitirip ketedi. Taǵy bir jait. Prezident damyǵan 50 eldiń qataryna kirýdi mindettedi. Sonyń bir talaby – biznesti damytý. 2013 jylǵy Dúniejúzilik banktiń reitinginde osy elýlikke enýge az qaldyq. Shamamen 53-shi orynda boldyq. Al 2014 jyly 77 orynǵa túsip kettik. Nege ekenin bilesiz be? Munyń bir sebebi, bizdiń kásipkerler tóleitin jarnany Doing business biznestiń ústinen salynǵan qosymsha salyq retinde qarastyrǵan. Bul – 2 ball.
Palatanyń jyldyq biýdjeti (kásipker jarnasynyń esebinen) 14 mlrd. teńge. Bul bir oblystyń biýdjetine para-par. Al Myrzahmetov: «Byltyr bar bolǵany 6 mlrd. teńgeniń basyn qurai aldyq», – deidi. Iaǵni, jospar oryndalmady, biraz kásipkerler jarna tólemedi dep otyr. Nege? Sebebi, olarda jarna jinaý týraly júie joq. Biraq, bul da keledi. Estýimshe, olar jarna jinaýdy salyq organdaryna tapsyrmaq eken. Al bul baryp turǵan nonsens.
Janna ILIChIoVA, kásipker: MÚShELIKTEN BAS TARTA ALAMYN BA?
[caption id="attachment_8859" align="alignright" width="274"]
– Maǵan Ulttyq kásipkerler palatasynan tilimdei hat keldi. Hatta 296 myń 320 teńge tóleýge tiisti ekendigim kórsetilipti. Bilgenimdei, bul mindetti múshelik jarna kórinedi. Bultartpaidy. Bir qyzyǵy, men Ulttyq palataǵa osy uiymnyń quramyna ótetinim týraly qandai da bir aryz jazǵan joqpyn. Iaǵni, uiymǵa óz erkimnen tys qabyldanǵan bolyp turmyn.
Al jarnanyń jaiy bir bólek. Bálkim, aqshanyń qaida baǵyttalaryn naqtylap kórsetkisi keldi me, ondaǵylar (palatany aitamyn) shaǵyn jáne orta biznes sýbektilerine arnalǵan tegin qyzmetterdiń tizimin qosa tirkep jiberipti. Bilgińiz kelse, munyń qandai, nendei kómek ekenin tarqatyp aita keteiin. Sonymen...
1-shi: býhgalterlik jáne salyqtyq esep júrgizýmen bailanysty qyzmetter.
2-shi: kedendik rásimder qyzmeti.
3-shi: aqyl-keńes berý jáne menedjment júiesin kiriktirýdiń qyr-syryn úiretý.
4-shi: zańdyq qyzmet kórsetý.
5: marketingtik qyzmetter.
6: aqparattyq tehnologiialar boiynsha aqyl-keńes berý qyzmeti jáne
7-shisi ulttyq kompaniialar men jer qoinaýyn paidalanýshylardyń memlekettik satyp alýymen bailanysty qyzmetter.
Bilgenimdei, eger kásipker múshelik jarnany tólemegen bolsa, basyna «qara bult» tónbeidi. Biraq bul ýaqytsha... Erteńgi kúni jańa Qaýly qabyldap, jarnany tóleýdi zańdyq turǵydan bekitip qoiýlary da ǵajap emes. Al tólemegen jaǵdaida ósimaqy qosylsa, oǵan da tańqalmańyz.
Mine, siz tóleýge tiisti mindetti múshelik jarna (300 myń teńge) osyǵan ketedi. Meniń bilýimshe, atalǵan jarnany tóleýden bas tartý zańnamalyq turǵydan áli kúnge deiin rettelgen joq. Sondyqtan meniń Ulttyq palata jáne onyń basshylaryna qoiar birneshe saýalym bar:
Eger men palata músheliginen bas tartyp, uiymnyń qatarynan shyqqym kelse, munyń arty nege ákep soqtyrýy múmkin (men úshin)? Ekinshi, múshelikti mindetteýdiń qajeti qansha? Eger men kásipker retinde palata músheligine ótýdi qalasam, iaǵni, uiymǵa kirýge qajettilik bolsa, men oǵan óz erkimmen óter edim ǵoi? Munyń taǵy bir kúdikti tusy: kelisimshart qaida? Palata meniń uiym músheligine qabyldanǵanym týraly kelisimshartty jiberýdiń ornyna, birden múshelik jarnany tóleýdiń esebin salyp jibergen eken.
Bilgenimdei, eger kásipker múshelik jarnany tólemegen bolsa, basyna «qara bult» tónbeidi. Biraq bul ýaqytsha... Erteńgi kúni jańa Qaýly qabyldap, jarnany tóleýdi zańdyq turǵydan bekitip qoiýlary da ǵajap emes. Al tólemegen jaǵdaida ósimaqy qosylsa, oǵan da tańqalmańyz.
Sosyn tegin qyzmet kórsetýge qatysty tizimniń kúdikti tustary kóp. Oǵan qaraǵanda men esepshimdi jumystan qýyp, kedendik brokerdiń, zańgerdiń jáne IT mamanynyń kómeginen bas tartyp, búkil jumysty UKP-ǵa artyp qoiýyma bolady eken. Ol óz aldyna, palata meniń kompaniiamnyń jarnamasyn jasap, meniń atymnan memlekettik satyp alýǵa qatysatyn kórinedi. Ái, qaidam... Qazir ómirde tegin jatqan dúnie joq qoi.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
