Kim kelerin boljamai turyp, kimderdiń ketip bara jatqanyn, nesimen este qalǵanyna bir kóz júgirtip shyqqanymyz jón bolar. Esterińizde bolsa, 2012 jyly 15 qańtarda respýblikada QR Parlamenti Májilisine kezekten tys sailaý jáne QR máslihattaryna kezekti sailaý ótti. Ortalyq sailaý komissiiasynyń málimetteri boiynsha, sailaýda «Nur Otan» partiiasyna – 80,99%, «Aq jolǵa» – 7,47%, QKHP-ǵa – 7,19%, «Aýyl» partiiasyna – 1,19%, JSDP-ǵa – 1,68%, «Ádiletke» – 0,66%, Qazaqstannyń patriottar partiiasyna 0,83% daýys berilgen edi. Sóitip, májilis quramynan «Nur Otan» – 83, «Aq jol» – 8, QKHP – 7 oryn alǵan. Al, qalǵan 9 oryn Qazaqstan halqy Assambleiasynyń múshelerimen tolyqqan.
Sońǵy kezde jurt arasynda «zeinetker parlament» atalǵan bul májilis depýtattarynyń keibiriniń óz jumystaryna kóńilderi tolmasa, endi bireýleri ózderiniń tórtjyldyq qyzmetterine dán riza kórinedi. Májilisti taratýdy usynǵannan keiin depýtattarymyzdyń Parlament minberinen sóilegen sózderinen bilýge bolady(http://24.kz/kz/zha-aly-tar/sayasat/item/100966-mys-istedi).
«V shaqyrylymnyń Májilis depýtattary halyqtyń igiligine jumys istedi. Sailaýshylarmen tyǵyz bailanysta boldy. Ashyq túrde kezdesýler ótkizdi. Ár máselelerdi kóterdi. Men besinshi shaqyrylym óz jumysyn joǵary deńgeide atqardy dep oilaimyn», – dese, áriptesi Meiram Begentaev: «Jaqsy jumys istedik dep oilaimyn. Ózińiz bilesiz, 5 institýtsionaldy reformany qoldap, 80-nen astam zańdy shyǵardyq», – dep altynshy shaqyrylymnan úmitti ekenderin bildirgen.
Al, bizdiń esimizde, bul shaqyrylym depýtattary halyqtyń qalaýynan góri biliktiń talabyn oryndaýmen qaldy. Óitkeni, qanshama halyqtyń narazylyǵyn týdyrǵan zańdardy qabyldady. Alǵashqy jumys jylynda analarymyzdyń zeinetkerlik jasyn uzatýǵa tabandylyq tanytsa, ekinshi jyly qazaq kóshine toqtaý salatyn zań jobasyn qabyldady. Úshinshi jyly el táýelsizdigine tóner qaýipke qaramastan «Eýraziialyq ekonomikalyq odaq týraly shartty ratifikatsiialaý týraly» Zańdy qabyldaǵanymen qoimai, balalarymyzdy mekteptegi jarty toqashynan qaqty jáne sábilerdi avto oryndyqqa tańdyrmaq boldy. Al, tórtinshi jyly bul eldiń qarapaiym dárigerleri men ustazdary 50, 60 myń teńgemen, qara halyq kúndelikti myń teńge tapsa da kóńili toq bolyp júrgende, depýtattarymyz ózderiniń 500, 600 myń teńgelik jalaqylaryn azyrqanyp, halyqtyń narazylyǵyna ushyrady. Jyl ortasynda barymyzdy bazarǵa salyp, saýdalaýǵa jol berdi. Al, besinshi jyl bastalǵanda Májilis óz qyzmetterin toqtatýdy ótinse, Senat tóraǵasy memlekettiń zańdaryna memlekettik tildiń qatysy joǵyn aityp, aidy aspanǵa shyǵardy. Parlamenttiń bas minberinen memlekettegi ekinshi zańdy tulǵa ultqa qarsy sóileý arqyly Parlamenttiń qos palatasynyń birdei taraýy kerektigin dáleldep berdi.
Zań talqylaý barysyndaǵy belsendilikke kelsek, «Nur Otannyń» 83 depýtatyna qaraǵanda, «Aq joldyń» 8, QKHP-nyń 7 jáne QHA-nyń 9 depýtaty basym bolyp otyrǵan kezder de boldy. Alaida, olar kópshilikten ozyp, oilaryn aitqanymen arttarynan qalǵan áriptesterin erte almai, kópshilikke baǵynýmen boldy. Jalpy ulttyń sózin sóilep, ulttyq qundylyqty Parlament minberinde nasihattaityn depýtattarymyz bul shaqyrylymnan asa baiqalmady. Árine, ultshyldar ol sailaýda qatysyp, ulttyń sózin ulttyq minberden aitýdy maqsat etip edi. Alaida, olar bizdiń úmitti sailaýǵa jetpei úzdi. Ainaldyrǵan 5,6 depýtattan basqalary jinalystarǵa kelip-ketýden basqany bilmei, bizdiń Parlament úndemes Parlamentke ainalyp, depýtattar aldyndaǵy bir batyrmany basýdan ary asalmady. Qarsy ýáj aitbasa da, aldyndaǵy qarsy daýys beretin batyrmaǵa qatelesip baspaǵan jaǵdaida qolynyń ushyn tigizbedi. Tipti, ol batyrmany basýdy oilaǵan da emes, bar-joǵyn bilmeitin de shyǵar. Bári tek «iá» degen batyrmany basýdy jaqsylap «úirenip» alǵan edi.
El aýzynda biylǵy sailaýda Parlamentke «Aýyl» partiiasy ótýi múmkin degen boljamdar bar. Meili, qai partiia ótse de qarapaiym qazaqtyń únin Parlamentke jetkize alatyn ultyn, elin, jerin súiip, eline qyzmet jasaityn azamattar ótkeni abzal. Jalpy besinshi shaqyrylymda «Aqjoldyqtar» az da bolsa ulttyq máselelerdi kótere aldy. Ol da bolsa partiia quramynda ulttyq rýhy joǵary adamdardyń yqpalynyń basymdylyǵyn bildirse kerek. Qazirgi kezde bilik qalai da osy eldi quraýshy ultpen sanasýy kerek. Sondyqtan, Parlamentke ótken qai partiia bolsyn ultshyl tulǵalardy óz qatarlaryna tartqany jón. Kelesi shaqyrylymnan az da bolsa úmit kútemiz, sebebi qazir bas partiiamyz «Nur Otannyń» basshylyǵynda ultqa adal berilgen Asqar Myrzahmetov pen keńesshisi bolyp Berik Ýáli myrzalar otyr. Ol kisiler «Nur Otannan» ótetin úmitkerlerdi ulttyq súzgiden ótkize alar.
Kósh demekshi, Elimiz táýelsizdik alǵannan beri alys-jaqyn shetelde turyp jatqan 1 millionǵa jýyq qazaq qazaqtyń qara shańyraǵy – jalǵyz Otanymyzǵa keldik. 1 million qazaqtyń ishinde táýelsiz eldiń tańy úshin ár salada qyzmet etip jatqan azamattar bar. Qarapaiym jumysshy sharýa qazaqtan bastap sportta el mereiin asqaqtatqan Mustafa Óztúrik, Qanat Islam, Baqyt Sársekbev siiaqty batyr oǵylandar men birge aqyn-jazýshy, jýrnalister, saiasatker men kásipkerler, shyǵystanýshy Nábijan Muhametjanuly siiaqty ár saladaǵy ózindik orny bar ǵalymdar keldi. Biraq, áli de bolsa shetelderde 5 millionnan astam qazaq turyp jatyr. Sondyqtan, sheteldegi qazaqtardyń búgini men erteńi Parlament qabyrǵasynda jii sóz bolyp turary aqiqat. Endeshe, Parlamenttiń quramynda ishtegi jáne syrttaǵy qazaqtardyń qal jaiynan tolyq málimeti bar azamattar bolýy kerek. «Shymshyq soisa da, qasapshy soisyn» degen qazaq maqaly bar. Shettegi 5 million qazaq úshin shetelden kelgen 5 qazaqtyń Parlament quramynda bolýy qajettilik dep sanaimyn. Biz úshin ár qazaqtyń taǵdyry mańyzdy, al, syrttaǵy qazaqtyń jaiy da Parlamentke jetip otyrý kerek. Qazaqtyń bári baýyr, bári týys, bári de syrttaǵy qazaq úshin kúiinedi, súiinedi. Biraq, kóz kórip, qolmen ustaǵandai bolmasy anyq. Elimizge kelgen qonaqtarymyzǵa da Parlamentten (QHA) arnaiy oryn bosatyp otyrmyz ǵoi. Sondyqtan, shettegi qazaqtyń taǵdyry úshin Parlamentte arnaiy oryn bolǵany jón dep bilemin. Qalaida osy jolǵy altynshy shaqyrylymdaǵy Parlament Májilisi depýtattarynyń ishinen shetelden kelgen qandastarymyzdy kórgim keledi. Bizdegi «Nur Otannan» bastap negizgi partiialardyń quramyna kirgen qandastarymyz joq emes, partiia jetekshileri osy jaǵyn oilastyrǵany jón.
Májilisti taratýdy aitpas buryn aqparat quraldary depýtattarymyzdyń birtalaiynyń zeinetker ekenin jarysa jazǵan bolatyn. Joǵaryda da jazdym, Parlament únsiz Parlamentke ainaldy dep. Oǵan sebep, qazirgi Parlament zeinetkerler bolýymen birge zaman talabyna sai emes. Álemdik daǵdarys pen shielenisken halyqaralyq jaǵdaiǵa saraptama jasaityndai bilikti ekonomister men saiasattanýshylar kem. Dos Kóshim, Dosym Satpaev, Rasýl Jumaly, Aidos Sarym siiaqty saiasatkerler men Muhtar Taijan siiaqty ekonomisterdiń ekonomikalyq, saiasi saraptamalary Parlament tórinen aitylar bolsa, eldiń de erteńine úmiti bolar edi. Sondyqtan, Parlament shynymen jańa qurammen jasaqtalar bolsa, basty oryndy ekonomister men saiasattanýshylar ielenýi kerek. Qalǵan oryndarǵa ár salanyń bilikti mamandaryn tartqan jón. Árine, ol adamdar aldymen, ulttyq qundylyqtardy basty orynǵa qoiatyn tulǵalar bolýy kerek. Bunyń bárin biz úmitpen aityp otyrmyz ǵoi. Biraq, bilik «qazanshynyń óz erki qaidan qulaq shyǵarsa» dep, sailaý da, sailaýdan keiingi depýtattar da Abai atamyzdyń:
«Bolys boldym mineki,
Bar malymdy shyǵyndap.
Túiede qom, atta jal,
Qalmady elge tyǵyndap.
Sóitse-daǵy elimdi,
Ustai almadym myǵymdap.
Kúshtilerim sóz aitsa,
Bas izeimin shybyndap.
Álsizdiń sózin salǵyrtsyp,
Shala uǵamyn qyryndap», – dep beinelegen bolystyń kúiin keshpese bolǵany. Bir anyǵy, ultshyldar men shetten kelgen qandastar bar malyn depýtat bolý úshin shyǵyndai qoimaidy.
Turdybek Qurmethan
