Konstıtýsıalyq reforma jónindegi komısıanyń onynshy otyrysynda «Narhoz ýnıversıteti» KeAQ profesory Vıktor Malınovskıı jeke tulǵanyń quqyqtyq mártebesine arnalǵan jańa Ata zań jobasynyń 14-baby boıynsha pikir bildirip, birqatar mańyzdy túzetýlerge nazar aýdardy, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Onyń aıtýynsha, Qazaqstan Respýblıkasynyń qoldanystaǵy quqyǵynyń mánin, mazmuny men qoldanylýyn aıqyndaýy tıis degen erejeni adam quqyqtary men bostandyqtaryn qamtıtyn 14-baptyń 2-tarmaǵynda bekitý kerek.
«Konstıtýsıaǵa sáıkes, zań shyǵarýshy, atqarýshy jáne sot bıligi organdary qyzmetiniń basty ustanymy adam men azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryn qamtamasyz etýge negizdelýi tıis. Bılik organdary qabyldaıtyn kez kelgen zań, normatıvtik jáne ózge de quqyqtyq aktiler osy qundylyqtardy qorǵaýǵa jáne júzege asyrýǵa baǵyttalýy qajet. Sondaı-aq, árbir jeke sheshim tulǵanyń quqyqtaryn basshylyqqa alýy tıis», – dedi Vıktor Malınovskıı.
Onyń aıtýynsha, «qoldanystaǵy quqyq» uǵymyn júıeli túrde qoldaný zań turǵysynan durys. Bul uǵym tek zańdardy ǵana emes, quqyqtyń basqa da kózderine túsinikteme beredi. Sonymen qatar, profesor bul uǵymnyń memlekettegi quqyqtyq olqylyqtardy joıýǵa jáne adamdardyń quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheıtýge arnalǵanyn atap ótti.
Óz sózinde Malınovskıı 14-baptyń 3-tarmaǵyna da erekshe toqtaldy. Spıker adamnyń quqyqtary men mindetteri azamattyǵynan týyndaıtynyn jetkizip, bul quqyqtardyń tulǵanyń memleketpen berik saıası-quqyqtyq baılanysyna negizdeletinin aıtty. Ǵalym olardy naqty ári buljytpaı bekitý qajettigin de alǵa tartty.
Profesordyń pikirinshe, mundaı konstıtýsıalyq naqtylaý adam men azamattyq quqyqtyń ara-jigin ajyratýǵa múmkindik beredi. Bul konstıtýsıalyq quqyq teorıasy men tájirıbesinde jalpyǵa tanylǵan tásil bolyp esepteledi.
«Adam quqyqtary absolútti, bólinbeıtin jáne ámbebap sıpatqa ıe. Olar árbir adamǵa týǵanynan beri tıesili jáne azamattyǵyna, quqyqtyq mártebesine, turǵylyqty jerine nemese basqa da jaǵdaılarǵa táýeldi emes. Adam quqyqtary eń joǵary konstıtýsıalyq qundylyq bolyp sanalady jáne qoldanystaǵy barlyq quqyqtyń mánin, mazmunyn jáne qoldanylýyn aıqyndaıdy», – dedi profesor.
Onyń aıtýynsha, sáıkesinshe aamattyq tek azamattyq quqyqtardyń kólemin ǵana aıqyndap qoımaıdy, sonymen birge adamnyń memlekettegi erekshe quqyqtyq mártebesin kórsetedi. Sáıkesinshe, jeke adamdarǵa ǵana tán arnaıy mindetterdi de belgileıdi.
«Mundaı mindetterge Qazaqstan Respýblıkasyn qorǵaý jáne áskerı qyzmet atqarý, tarıhı jáne mádenı murany saqtaý týraly qamqorlyq, tabıǵatty qorǵaý jáne tabıǵı baılyqtarǵa uqypty qaraý, sondaı-aq Konstıtýsıa men zańdardan tikeleı týyndaıtyn ózge de mindetter jatady», – dedi Malınovskıı.
Bul ereje ártúrli tulǵalardyń quqyqtary men mindetterin naqtylaı otyryp, Ata zańdaǵy 14-baptyń mánin ashady deıdi profesor. Sonymen qatar, Malınovskıı atalǵan baptyń 5-tarmaǵyna da túsinikteme berip, qujatta jeke tulǵanyń quqyqtary men bostandyqtaryn júzege asyrýdyń shegi ádil túrde belgilengenin atap ótti.
Baıandamanyń jeke bir bóligi halyqaralyq sharttarǵa jáne olardyń ulttyq quqyqpen araqatynasyna arnaldy. Malınovskıı Konstıtýsıa jobasynda ratıfıkasıalanǵan halyqaralyq sharttar Qazaqstan Respýblıkasynyń qoldanystaǵy quqyǵynyń quramdas bóligi ekenin jáne ulttyq quqyqtyq júıede qoldanylýǵa tıis ekeni týraly qaǵıdattyń saqtalatynyn habarlady.
Onyń pikirinshe, ratıfıkasıalanǵan halyqaralyq sharttardyń zańdardan basymdyǵy týraly erejeniń joıylýy adam quqyqtary salasyndaǵy buryn ratıfıkasıalanǵan jáne qoldanystaǵy halyqaralyq sharttarǵa qaýip tóndirmeıdi.
Osylaısha, profesor sózine sáıkes, basty másele quqyq kózderiniń formaldy basymdyǵynda emes eken. Eń mańyzdysy – sottar men ózge de memlekettik organdardyń quqyq qoldaný tájirıbesinde halyqaralyq sharttardyń kúshi saqtalady. Jańa Konstıtýsıa jobasy bul qaǵıdatty joqqa shyǵarmaıdy jáne deńgeıin túsirmeıdi.
