Konstitýtsiialyq reforma jónindegi komissiianyń onynshy otyrysynda «Narhoz ýniversiteti» KeAQ professory Viktor Malinovskii jeke tulǵanyń quqyqtyq mártebesine arnalǵan jańa Ata zań jobasynyń 14-baby boiynsha pikir bildirip, birqatar mańyzdy túzetýlerge nazar aýdardy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Onyń aitýynsha, Qazaqstan Respýblikasynyń qoldanystaǵy quqyǵynyń mánin, mazmuny men qoldanylýyn aiqyndaýy tiis degen erejeni adam quqyqtary men bostandyqtaryn qamtityn 14-baptyń 2-tarmaǵynda bekitý kerek.
«Konstitýtsiiaǵa sáikes, zań shyǵarýshy, atqarýshy jáne sot biligi organdary qyzmetiniń basty ustanymy adam men azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryn qamtamasyz etýge negizdelýi tiis. Bilik organdary qabyldaityn kez kelgen zań, normativtik jáne ózge de quqyqtyq aktiler osy qundylyqtardy qorǵaýǵa jáne júzege asyrýǵa baǵyttalýy qajet. Sondai-aq, árbir jeke sheshim tulǵanyń quqyqtaryn basshylyqqa alýy tiis», – dedi Viktor Malinovskii.
Onyń aitýynsha, «qoldanystaǵy quqyq» uǵymyn júieli túrde qoldaný zań turǵysynan durys. Bul uǵym tek zańdardy ǵana emes, quqyqtyń basqa da kózderine túsinikteme beredi. Sonymen qatar, professor bul uǵymnyń memlekettegi quqyqtyq olqylyqtardy joiýǵa jáne adamdardyń quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheitýge arnalǵanyn atap ótti.
Óz sózinde Malinovskii 14-baptyń 3-tarmaǵyna da erekshe toqtaldy. Spiker adamnyń quqyqtary men mindetteri azamattyǵynan týyndaitynyn jetkizip, bul quqyqtardyń tulǵanyń memleketpen berik saiasi-quqyqtyq bailanysyna negizdeletinin aitty. Ǵalym olardy naqty ári buljytpai bekitý qajettigin de alǵa tartty.
Professordyń pikirinshe, mundai konstitýtsiialyq naqtylaý adam men azamattyq quqyqtyń ara-jigin ajyratýǵa múmkindik beredi. Bul konstitýtsiialyq quqyq teoriiasy men tájiribesinde jalpyǵa tanylǵan tásil bolyp esepteledi.
«Adam quqyqtary absoliýtti, bólinbeitin jáne ámbebap sipatqa ie. Olar árbir adamǵa týǵanynan beri tiesili jáne azamattyǵyna, quqyqtyq mártebesine, turǵylyqty jerine nemese basqa da jaǵdailarǵa táýeldi emes. Adam quqyqtary eń joǵary konstitýtsiialyq qundylyq bolyp sanalady jáne qoldanystaǵy barlyq quqyqtyń mánin, mazmunyn jáne qoldanylýyn aiqyndaidy», – dedi professor.
Onyń aitýynsha, sáikesinshe aamattyq tek azamattyq quqyqtardyń kólemin ǵana aiqyndap qoimaidy, sonymen birge adamnyń memlekettegi erekshe quqyqtyq mártebesin kórsetedi. Sáikesinshe, jeke adamdarǵa ǵana tán arnaiy mindetterdi de belgileidi.
«Mundai mindetterge Qazaqstan Respýblikasyn qorǵaý jáne áskeri qyzmet atqarý, tarihi jáne mádeni murany saqtaý týraly qamqorlyq, tabiǵatty qorǵaý jáne tabiǵi bailyqtarǵa uqypty qaraý, sondai-aq Konstitýtsiia men zańdardan tikelei týyndaityn ózge de mindetter jatady», – dedi Malinovskii.
Bul ereje ártúrli tulǵalardyń quqyqtary men mindetterin naqtylai otyryp, Ata zańdaǵy 14-baptyń mánin ashady deidi professor. Sonymen qatar, Malinovskii atalǵan baptyń 5-tarmaǵyna da túsinikteme berip, qujatta jeke tulǵanyń quqyqtary men bostandyqtaryn júzege asyrýdyń shegi ádil túrde belgilengenin atap ótti.
Baiandamanyń jeke bir bóligi halyqaralyq sharttarǵa jáne olardyń ulttyq quqyqpen araqatynasyna arnaldy. Malinovskii Konstitýtsiia jobasynda ratifikatsiialanǵan halyqaralyq sharttar Qazaqstan Respýblikasynyń qoldanystaǵy quqyǵynyń quramdas bóligi ekenin jáne ulttyq quqyqtyq júiede qoldanylýǵa tiis ekeni týraly qaǵidattyń saqtalatynyn habarlady.
Onyń pikirinshe, ratifikatsiialanǵan halyqaralyq sharttardyń zańdardan basymdyǵy týraly erejeniń joiylýy adam quqyqtary salasyndaǵy buryn ratifikatsiialanǵan jáne qoldanystaǵy halyqaralyq sharttarǵa qaýip tóndirmeidi.
Osylaisha, professor sózine sáikes, basty másele quqyq kózderiniń formaldy basymdyǵynda emes eken. Eń mańyzdysy – sottar men ózge de memlekettik organdardyń quqyq qoldaný tájiribesinde halyqaralyq sharttardyń kúshi saqtalady. Jańa Konstitýtsiia jobasy bul qaǵidatty joqqa shyǵarmaidy jáne deńgeiin túsirmeidi.
