كونستيتۋتسييالىق رەفورما جٶنٸندەگٸ كوميسسييانىڭ ونىنشى وتىرىسىندا «نارحوز ۋنيۆەرسيتەتٸ» كەاق پروفەسسورى ۆيكتور مالينوۆسكيي جەكە تۇلعانىڭ قۇقىقتىق مەرتەبەسٸنە ارنالعان جاڭا اتا زاڭ جوباسىنىڭ 14-بابى بويىنشا پٸكٸر بٸلدٸرٸپ, بٸرقاتار ماڭىزدى تٷزەتۋلەرگە نازار اۋداردى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى قۇقىعىنىڭ مەنٸن, مازمۇنى مەن قولدانىلۋىن ايقىنداۋى تيٸس دەگەن ەرەجەنٸ ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتيتىن 14-باپتىڭ 2-تارماعىندا بەكٸتۋ كەرەك.
«كونستيتۋتسيياعا سەيكەس, زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى جەنە سوت بيلٸگٸ ورگاندارى قىزمەتٸنٸڭ باستى ۇستانىمى ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە نەگٸزدەلۋٸ تيٸس. بيلٸك ورگاندارى قابىلدايتىن كەز كەلگەن زاڭ, نورماتيۆتٸك جەنە ٶزگە دە قۇقىقتىق اكتٸلەر وسى قۇندىلىقتاردى قورعاۋعا جەنە جٷزەگە اسىرۋعا باعىتتالۋى قاجەت. سونداي-اق, ەربٸر جەكە شەشٸم تۇلعانىڭ قۇقىقتارىن باسشىلىققا الۋى تيٸس», – دەدٸ ۆيكتور مالينوۆسكيي.
ونىڭ ايتۋىنشا, «قولدانىستاعى قۇقىق» ۇعىمىن جٷيەلٸ تٷردە قولدانۋ زاڭ تۇرعىسىنان دۇرىس. بۇل ۇعىم تەك زاڭداردى عانا ەمەس, قۇقىقتىڭ باسقا دا كٶزدەرٸنە تٷسٸنٸكتەمە بەرەدٸ. سونىمەن قاتار, پروفەسسور بۇل ۇعىمنىڭ مەملەكەتتەگٸ قۇقىقتىق ولقىلىقتاردى جويۋعا جەنە ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى كٷشەيتۋگە ارنالعانىن اتاپ ٶتتٸ.
ٶز سٶزٸندە مالينوۆسكيي 14-باپتىڭ 3-تارماعىنا دا ەرەكشە توقتالدى. سپيكەر ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن مٸندەتتەرٸ ازاماتتىعىنان تۋىندايتىنىن جەتكٸزٸپ, بۇل قۇقىقتاردىڭ تۇلعانىڭ مەملەكەتپەن بەرٸك ساياسي-قۇقىقتىق بايلانىسىنا نەگٸزدەلەتٸنٸن ايتتى. عالىم ولاردى ناقتى ەرٸ بۇلجىتپاي بەكٸتۋ قاجەتتٸگٸن دە العا تارتتى.
پروفەسسوردىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي كونستيتۋتسييالىق ناقتىلاۋ ادام مەن ازاماتتىق قۇقىقتىڭ ارا-جٸگٸن اجىراتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل كونستيتۋتسييالىق قۇقىق تەوريياسى مەن تەجٸريبەسٸندە جالپىعا تانىلعان تەسٸل بولىپ ەسەپتەلەدٸ.
«ادام قۇقىقتارى ابسوليۋتتٸ, بٶلٸنبەيتٸن جەنە ەمبەباپ سيپاتقا يە. ولار ەربٸر ادامعا تۋعانىنان بەرٸ تيەسٸلٸ جەنە ازاماتتىعىنا, قۇقىقتىق مەرتەبەسٸنە, تۇرعىلىقتى جەرٸنە نەمەسە باسقا دا جاعدايلارعا تەۋەلدٸ ەمەس. ادام قۇقىقتارى ەڭ جوعارى كونستيتۋتسييالىق قۇندىلىق بولىپ سانالادى جەنە قولدانىستاعى بارلىق قۇقىقتىڭ مەنٸن, مازمۇنىن جەنە قولدانىلۋىن ايقىندايدى», – دەدٸ پروفەسسور.
ونىڭ ايتۋىنشا, سەيكەسٸنشە ااماتتىق تەك ازاماتتىق قۇقىقتاردىڭ كٶلەمٸن عانا ايقىنداپ قويمايدى, سونىمەن بٸرگە ادامنىڭ مەملەكەتتەگٸ ەرەكشە قۇقىقتىق مەرتەبەسٸن كٶرسەتەدٸ. سەيكەسٸنشە, جەكە ادامدارعا عانا تەن ارنايى مٸندەتتەردٸ دە بەلگٸلەيدٸ.
«مۇنداي مٸندەتتەرگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىن قورعاۋ جەنە ەسكەري قىزمەت اتقارۋ, تاريحي جەنە مەدەني مۇرانى ساقتاۋ تۋرالى قامقورلىق, تابيعاتتى قورعاۋ جەنە تابيعي بايلىقتارعا ۇقىپتى قاراۋ, سونداي-اق كونستيتۋتسييا مەن زاڭداردان تٸكەلەي تۋىندايتىن ٶزگە دە مٸندەتتەر جاتادى», – دەدٸ مالينوۆسكيي.
بۇل ەرەجە ەرتٷرلٸ تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارى مەن مٸندەتتەرٸن ناقتىلاي وتىرىپ, اتا زاڭداعى 14-باپتىڭ مەنٸن اشادى دەيدٸ پروفەسسور. سونىمەن قاتار, مالينوۆسكيي اتالعان باپتىڭ 5-تارماعىنا دا تٷسٸنٸكتەمە بەرٸپ, قۇجاتتا جەكە تۇلعانىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن جٷزەگە اسىرۋدىڭ شەگٸ ەدٸل تٷردە بەلگٸلەنگەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
باياندامانىڭ جەكە بٸر بٶلٸگٸ حالىقارالىق شارتتارعا جەنە ولاردىڭ ۇلتتىق قۇقىقپەن اراقاتىناسىنا ارنالدى. مالينوۆسكيي كونستيتۋتسييا جوباسىندا راتيفيكاتسييالانعان حالىقارالىق شارتتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى قۇقىعىنىڭ قۇرامداس بٶلٸگٸ ەكەنٸن جەنە ۇلتتىق قۇقىقتىق جٷيەدە قولدانىلۋعا تيٸس ەكەنٸ تۋرالى قاعيداتتىڭ ساقتالاتىنىن حابارلادى.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, راتيفيكاتسييالانعان حالىقارالىق شارتتاردىڭ زاڭداردان باسىمدىعى تۋرالى ەرەجەنٸڭ جويىلۋى ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى بۇرىن راتيفيكاتسييالانعان جەنە قولدانىستاعى حالىقارالىق شارتتارعا قاۋٸپ تٶندٸرمەيدٸ.
وسىلايشا, پروفەسسور سٶزٸنە سەيكەس, باستى مەسەلە قۇقىق كٶزدەرٸنٸڭ فورمالدى باسىمدىعىندا ەمەس ەكەن. ەڭ ماڭىزدىسى – سوتتار مەن ٶزگە دە مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ قۇقىق قولدانۋ تەجٸريبەسٸندە حالىقارالىق شارتتاردىڭ كٷشٸ ساقتالادى. جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسى بۇل قاعيداتتى جوققا شىعارمايدى جەنە دەڭگەيٸن تٷسٸرمەيدٸ.
