Jambyldaǵy jarylys – ólimdi ózek etken dezinformatsiia
Bul jańsaq sózder Qorǵanys ministrligine jáne búkil qazaqstandyq Qarýly kúshterge baǵyttalǵan alapat heitke, «laǵynet legine» sebep boldy. Bet baqtyrmaǵan «trollderdi», tipti óz qyzmetkeriniń sózin joqqa shyǵarǵan TJ ministri Iýrii Ilinniń málimdemesi de toqtata almady.
«Mert bolǵandar arasynda Qorǵanys ministrliginiń de, Tótenshe jaǵdailar ministrliginiń de qyzmetkerleri bar. Sondyqtan árkim óz ornynda tiisti qyzmettik paryzyn oryndaǵanyn aitqym keledi», – dedi Ilin.
Áitkenmen TJM basshysy óz vedomstvosyn qorǵashtaimyn dep, ekiushty jaýap qatty. Ilinniń aitýynsha, órt sóndirýshiler Qorǵanys ministrliginiń qoimasynda jarylys qaýpin tóndiretin eshteńe joq degen habar alypty.
«Trotil shashkalary saqtalǵan qoima jalynǵa oranǵany rastaldy. Qorǵanys ministrliginde, basqasynda qabyldanǵan nusqaýlyqtar, barlyq parametrler boiynsha bul shashkalar detonatorsyz saqtalǵan jáne jarylys qaterin tóndirmegen», – dep málimdedi ol.
Onyń málimetinshe, trotilderdiń nege jarylǵanyn tergeýshiler anyqtap jatyr.
Alaida, mynandai suraq týyndaidy: órt sóndirýge kelgen kásibi órt sóndirýshiler aty-jóni belgisiz bir adamnyń sózben nusqaýyn tyńdaýǵa tiis pe? Al, TJ ornynda bir adam emes, birneshe adam ár túrli aqyl-keńes berip tursa, sonda qaisysyn tyńdaityn bolasyzdar?
Qorǵanys ministrligi órt sóndirýdiń qoldanystaǵy hattamasyna qatysty anaǵurlym anyq málimdeme jasady. Vedomstvonyń dereginshe, órt bastalǵanda áskeri bólimniń shtattaǵy órt sóndirý komandasy órt sóndirýshi eseptoptardyń kelýin kútpei-aq, dereý «tilsiz jaýmen» kúresýge kirisip ketken. Sonymen birge Jambyl oblysy boiynsha TJD-ge oqiǵa jóninde dabyl joldaǵan.
«Ary qarai Ishki ister ministriniń 2017 jylǵy 26 maýsymdaǵy №446 buiryǵymen bekitilgen órt sóndirýdiń qoldanystaǵy qaǵidalaryna sáikes, kelip jetken TJD órt sóndirý komandasynyń jetekshisi jalyndy aýyzdyqtaýǵa tikelei basshylyq ete bastaidy. Biryńǵai basshylyq qaǵidatyna sáikes, dál osy órt sóndirý isiniń jetekshisi otty sóndirýge qatysyp jatqan búkil jeke quramdy jáne qosymsha tartylǵan kúshterdi ózi basqarady. Osy maqsatta TJD-niń órt sóndirý qyzmeti eldi mekendegi barlyq órt qaýpin týdyratyn obektiler týraly habardar bolýǵa tiis», – dep túsinikteme berdi Qorǵanys ministrligi.
Qoryta aitqanda, áskeri qoimalardaǵy órtke qatysty shaqyrýǵa attanǵan órt sóndirýshiler barlyq yqtimal táýekel týraly jáne janyp turǵan zattardyń qasietteri týraly bilýge tiis. Bul – Ishki ister ministriniń (buryn órt sóndirý qyzmeti IIM-niń quramynda edi) buiryǵymen bekitilgen órt sóndirý erejelerinde jazylǵan. QM-daǵy derekkóz bul nusqany rastady.
«Bilesiz be, órt sóndirýshiler komandasy kelip jete salysymen oqiǵany basqarýdyń tizgini solarǵa ótedi. Obektiniń pasporty da solardyń qolynda jáne onyń ishinde ne jatqanyn olar biledi. Demek, órt bolyp jatqan jerge jetkenshe nemese naqty órt bolyp jatqan orynda olar barlaý jáne jaǵdaidyń baǵalaý júrgizip, sheshim qabyldaidy», – dedi aty-jónin qupiia ustaýǵa tilek bildirgen Qorǵanys ministrliginiń qyzmetkeri.
Shynynda, oilanaiyqshy: eger TJD-niń «pojarnikter» órt qaýipsizdik masatynda áskeri bólimshelerdi únemi tekserip júretin bolsa, sonda sol áskeri bólimshelerdiń órt qaýipsizdik úshin kim jaýap berýge tiis? Basqa bir mysal: órt sóndirýshiler janyp turǵan AZS-qa kelgende, benzin, soliarka «jaryla ma, jarylmai ma» bireýden surai ma? Tipti mundai suraqqa jaýap bere alatyn adam bar ekenine kim kepildik beredi?
Onyń dereginshe, suhbatta «áskerilerdiń qashýy» depatalǵan, al shynynda áskeri qyzmetshilerdi evakýatsiialaýdyń mánisi qarapaiym: atalǵan áskeri bólimshede komandirovkada bolǵan merzimdi qyzmettegi jasjaýyngerlerdi qaýipti orynnan tezdetip alyp ketý qajet edi.
«Bular – merzimdi áskeri qyzmetke shaqyrylǵandar. Tájiribesi shamaly, ómir kórmegen jas jigitter. Oqiǵa qaýipti bola bastaǵandyqtan, olardy árine, evakýatsiialady. Al kontrakt boiynsha qyzmet etetin barlyq tájiribeli áskeri oryndarynda qaldy. Keibir aqparat quraldary aitqandai, eshqandai qashý bolǵan joq. Jas jigitterdiń qaýipsizdigin qamtamasyz ettik, biz úshin bul asa mańyzdy faktor edi», – dedi memorgandaǵy derekkóz.
Osylaisha, órt sóndirýshilerdi qurban etken kim degensuraqqa jaýap tabý úshin – órtti sóndirý nemese sóndirmeý jáne evakýatsiialaý týraly kim sheshim qabyldaýǵa quqyly eken degen suraqqa jaýap berý kerek. Áskeriler de, qutqarýshylar da ol jerde injenerlik oq-dárilerdiń, sondai-aq detonatory salynbaǵan trotil shashkalarynyń saqtalǵanyna senimdi bolǵan. 2019 jyly Arysta jarylǵan artilleriialyq snariadtar, zymyrandar jáne basqasy, áskerilerdiń sendirýinshe, myna qoimada bolmaǵan. Iá, Arystan ákelingen birneshe tonna jarylmaǵan, qaýipsizdik tekserýden ótken injenerlik oq-dáriler boldy. Biraq, injenerlik jáne artillertialyq oq-dáriler – eki bólek.
Aita ketetin jait: Daniiar Áshimbaevtyń telegram-kanalynda kórsetkendei, 2020 jyly sol kezdegi qorǵanys ministri Nurlan Ermekbaevtyń buiryǵyna sáikes, dál solqoimadan 2009 jylynan beri saqtalyp jatqan, 500 tonnadan astam eń qaýipti reaktivti jáne artilleriialyq oq-dárileri basqa shalǵaidaǵy qoimaǵa tasymaldady. Oljasalmasa, osy jarylystyń saldary álde-qaida aýyrbolar edi. Nege deseńiz: saperlerdiń aitýynsha, tazalaý nátijesinde eń alys qashyqtyqqa ushqan fragmentter 200-400 metr qashyqtyqta tabyldy. Al artilleriialyq jáne reaktivtik oq-dáriler bolsa, fragmentterdiń ushý qashyqtyǵy 15 kilometrge deiin jetý múmkin bolatyn edi.
Bul paradokstai kórinýi múmkin, biraq ishine oq-dáriler de kiretin paidalanylmaityn áskeri múlik Qazaqstannyń Qorǵanys ministrliginiń menshigi bolyp tabylmaidy. Memlekettiń áskeri blokty qaita-qaita qurylymdaýy jáne reformalaýy aqyr sońynda armiianyń múlkine Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministrligine baǵynatyn «Qaztehnologiialar» AQ-y, «Qazarnaiyeksport» RMK sekildi kompaniialardyń ielik etýine soqtyrdy.
Jambyl oblysy sekildi Qazaqstannyń táýelsizdigi jyldarynda bolǵan onshaqty tragediia osy kompaniialardaǵy bylyqtan bastaý alady. Bul kompaniialarǵa áskeriler esh yqpal ete almaidy. OsyndaiTJ-lardan keiin áshkerelengen buzýshylyqtar qatarynda – qaýipsizdik tehnikasyn elemeý, oq-dárilerdi bólshekteý úshin áldebir korrýptsiialyq shemalarmen satyp alynǵan jaramsyz jabdyqtardy paidalaný, áskeri múlikti ýtilizatsiialaýǵa kóshedegi kezdeisoq adamdardy, tiptiqaiyrshy-qańǵybas, belgili orny-mekeni joq adamdardy jumyldyrý sekildi soraqy tirlikter kezdesedi. Endeshe bul IIDM-ge baǵynatyn kompaniialardaǵy bylyqtyń bir ushy sekildi kórinedi.
Onyń ústine, mysaly, qoldanys merzimi bitken oq-dárilerdi kádege jaratýmen ainalysatyn «Qaztehnologiialar» AQ-y birneshe jyldan beri jumyssyz bos qańtarylyp turdy, iaǵni qyzmetkerleri jalaqysyz otyrdy. Mundai jaǵdaida kadrlyq quramnyń degradatsiiaǵa ushyraýy, kásibi biliktiligin joǵaltýy – ábden tabiǵi nárse.
Qynjyltatyny sol, munyń bári aqyr sońynda qaiǵyly oqiǵaǵa soqtyrady. Eger buryn jarylystardan tek «Qaztehnologiialar» AQ-nyń qyzmetkerleri ǵana zardapshekse, endi áskeriler jáne órt sóndirýshiler opat bolypjatyr.
Biraq sózdiń qorytyndysy: Jambyl oblysynda bolǵan apat úshin jaýapkershiligin ekige bólý kerek siiaqty. Birinshi – qoimada ot shyqqan úshin. Ol – sol áskeri bólimniń áskeri qyzmetshilerdiń jaýapkershilik ekeni aidan anyq. Biraq, adam ómirler shyǵyndarynyń sebebi sonda emes. Óitkeni, qaza tapqandardyń bári – dál sol jerde órt sóndirip júrgen qyzmetshiler. Azamattyq turǵyndardyń birde bir adam mertbolmaǵan tipti aýrýhanaǵa da jatqyzylmaǵan. Áskeri adamdar,sonyń ishinde órt sóndirýshilerdiń qaza tapqannyń sebebi – olardyń evakýatsiianyń ornyna órt sóndirýin jalǵastyryp jatqany. Ondai sheshimge órt sóndirý jumysyna basshylyq etetin laýazymdy tulǵa jaýapty. Alaida, naqty sol jerde, sol jaǵdaida sheshim qalai qabyldandy, qazir eshkim aitalmaidy.
Bul bireýdiń qaiǵyly qatesi bolsa da, kiná emes ekeni sózsiz.
Derekkózi: adyrna.kz
