جامبىلداعى جارىلىس – ٶلٸمدٸ ٶزەك ەتكەن دەزينفورماتسييا
بۇل جاڭساق سٶزدەر قورعانىس مينيسترلٸگٸنە جەنە بٷكٸل قازاقستاندىق قارۋلى كٷشتەرگە باعىتتالعان الاپات حەيتكە, «لاعىنەت لەگٸنە» سەبەپ بولدى. بەت باقتىرماعان «تروللدەردٸ», تٸپتٸ ٶز قىزمەتكەرٸنٸڭ سٶزٸن جوققا شىعارعان تج مينيسترٸ يۋريي يليننٸڭ مەلٸمدەمەسٸ دە توقتاتا المادى.
«مەرت بولعاندار اراسىندا قورعانىس مينيسترلٸگٸنٸڭ دە, تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸنٸڭ دە قىزمەتكەرلەرٸ بار. سوندىقتان ەركٸم ٶز ورنىندا تيٸستٸ قىزمەتتٸك پارىزىن ورىنداعانىن ايتقىم كەلەدٸ», – دەدٸ يلين.
ەيتكەنمەن تجم باسشىسى ٶز ۆەدومستۆوسىن قورعاشتايمىن دەپ, ەكٸۇشتى جاۋاپ قاتتى. يليننٸڭ ايتۋىنشا, ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر قورعانىس مينيسترلٸگٸنٸڭ قويماسىندا جارىلىس قاۋپٸن تٶندٸرەتٸن ەشتەڭە جوق دەگەن حابار الىپتى.
«تروتيل شاشكالارى ساقتالعان قويما جالىنعا ورانعانى راستالدى. قورعانىس مينيسترلٸگٸندە, باسقاسىندا قابىلدانعان نۇسقاۋلىقتار, بارلىق پارامەترلەر بويىنشا بۇل شاشكالار دەتوناتورسىز ساقتالعان جەنە جارىلىس قاتەرٸن تٶندٸرمەگەن», – دەپ مەلٸمدەدٸ ول.
ونىڭ مەلٸمەتٸنشە, تروتيلدەردٸڭ نەگە جارىلعانىن تەرگەۋشٸلەر انىقتاپ جاتىر.
الايدا, مىنانداي سۇراق تۋىندايدى: ٶرت سٶندٸرۋگە كەلگەن كەسٸبٸ ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر اتى-جٶنٸ بەلگٸسٸز بٸر ادامنىڭ سٶزبەن نۇسقاۋىن تىڭداۋعا تيٸس پە? ال, تج ورنىندا بٸر ادام ەمەس, بٸرنەشە ادام ەر تٷرلٸ اقىل-كەڭەس بەرٸپ تۇرسا, سوندا قايسىسىن تىڭدايتىن بولاسىزدار?
قورعانىس مينيسترلٸگٸ ٶرت سٶندٸرۋدٸڭ قولدانىستاعى حاتتاماسىنا قاتىستى اناعۇرلىم انىق مەلٸمدەمە جاسادى. ۆەدومستۆونىڭ دەرەگٸنشە, ٶرت باستالعاندا ەسكەري بٶلٸمنٸڭ شتاتتاعى ٶرت سٶندٸرۋ كومانداسى ٶرت سٶندٸرۋشٸ ەسەپتوپتاردىڭ كەلۋٸن كٷتپەي-اق, دەرەۋ «تٸلسٸز جاۋمەن» كٷرەسۋگە كٸرٸسٸپ كەتكەن. سونىمەن بٸرگە جامبىل وبلىسى بويىنشا تجد-گە وقيعا جٶنٸندە دابىل جولداعان.
«ارى قاراي ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸنٸڭ 2017 جىلعى 26 ماۋسىمداعى №446 بۇيرىعىمەن بەكٸتٸلگەن ٶرت سٶندٸرۋدٸڭ قولدانىستاعى قاعيدالارىنا سەيكەس, كەلٸپ جەتكەن تجد ٶرت سٶندٸرۋ كومانداسىنىڭ جەتەكشٸسٸ جالىندى اۋىزدىقتاۋعا تٸكەلەي باسشىلىق ەتە باستايدى. بٸرىڭعاي باسشىلىق قاعيداتىنا سەيكەس, دەل وسى ٶرت سٶندٸرۋ ٸسٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ وتتى سٶندٸرۋگە قاتىسىپ جاتقان بٷكٸل جەكە قۇرامدى جەنە قوسىمشا تارتىلعان كٷشتەردٸ ٶزٸ باسقارادى. وسى ماقساتتا تجد-نٸڭ ٶرت سٶندٸرۋ قىزمەتٸ ەلدٸ مەكەندەگٸ بارلىق ٶرت قاۋپٸن تۋدىراتىن وبەكتٸلەر تۋرالى حاباردار بولۋعا تيٸس», – دەپ تٷسٸنٸكتەمە بەردٸ قورعانىس مينيسترلٸگٸ.
قورىتا ايتقاندا, ەسكەري قويمالارداعى ٶرتكە قاتىستى شاقىرۋعا اتتانعان ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر بارلىق ىقتيمال تەۋەكەل تۋرالى جەنە جانىپ تۇرعان زاتتاردىڭ قاسيەتتەرٸ تۋرالى بٸلۋگە تيٸس. بۇل – ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸنٸڭ (بۇرىن ٶرت سٶندٸرۋ قىزمەتٸ ٸٸم-نٸڭ قۇرامىندا ەدٸ) بۇيرىعىمەن بەكٸتٸلگەن ٶرت سٶندٸرۋ ەرەجەلەرٸندە جازىلعان. قم-داعى دەرەككٶز بۇل نۇسقانى راستادى.
«بٸلەسٸز بە, ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر كومانداسى كەلٸپ جەتە سالىسىمەن وقيعانى باسقارۋدىڭ تٸزگٸنٸ سولارعا ٶتەدٸ. وبەكتٸنٸڭ پاسپورتى دا سولاردىڭ قولىندا جەنە ونىڭ ٸشٸندە نە جاتقانىن ولار بٸلەدٸ. دەمەك, ٶرت بولىپ جاتقان جەرگە جەتكەنشە نەمەسە ناقتى ٶرت بولىپ جاتقان ورىندا ولار بارلاۋ جەنە جاعدايدىڭ باعالاۋ جٷرگٸزٸپ, شەشٸم قابىلدايدى», – دەدٸ اتى-جٶنٸن قۇپييا ۇستاۋعا تٸلەك بٸلدٸرگەن قورعانىس مينيسترلٸگٸنٸڭ قىزمەتكەرٸ.
شىنىندا, ويلانايىقشى: ەگەر تجد-نٸڭ «پوجارنيكتەر» ٶرت قاۋٸپسٸزدٸك ماساتىندا ەسكەري بٶلٸمشەلەردٸ ٷنەمٸ تەكسەرٸپ جٷرەتٸن بولسا, سوندا سول ەسكەري بٶلٸمشەلەردٸڭ ٶرت قاۋٸپسٸزدٸك ٷشٸن كٸم جاۋاپ بەرۋگە تيٸس? باسقا بٸر مىسال: ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر جانىپ تۇرعان ازس-قا كەلگەندە, بەنزين, سولياركا «جارىلا ما, جارىلماي ما» بٸرەۋدەن سۇراي ما? تٸپتٸ مۇنداي سۇراققا جاۋاپ بەرە الاتىن ادام بار ەكەنٸنە كٸم كەپٸلدٸك بەرەدٸ?
ونىڭ دەرەگٸنشە, سۇحباتتا «ەسكەريلەردٸڭ قاشۋى» دەپاتالعان, ال شىنىندا ەسكەري قىزمەتشٸلەردٸ ەۆاكۋاتسييالاۋدىڭ مەنٸسٸ قاراپايىم: اتالعان ەسكەري بٶلٸمشەدە كومانديروۆكادا بولعان مەرزٸمدٸ قىزمەتتەگٸ جاسجاۋىنگەرلەردٸ قاۋٸپتٸ ورىننان تەزدەتٸپ الىپ كەتۋ قاجەت ەدٸ.
«بۇلار – مەرزٸمدٸ ەسكەري قىزمەتكە شاقىرىلعاندار. تەجٸريبەسٸ شامالى, ٶمٸر كٶرمەگەن جاس جٸگٸتتەر. وقيعا قاۋٸپتٸ بولا باستاعاندىقتان, ولاردى ەرينە, ەۆاكۋاتسييالادى. ال كونتراكت بويىنشا قىزمەت ەتەتٸن بارلىق تەجٸريبەلٸ ەسكەري ورىندارىندا قالدى. كەيبٸر اقپارات قۇرالدارى ايتقانداي, ەشقانداي قاشۋ بولعان جوق. جاس جٸگٸتتەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتتٸك, بٸز ٷشٸن بۇل اسا ماڭىزدى فاكتور ەدٸ», – دەدٸ مەمورگانداعى دەرەككٶز.
وسىلايشا, ٶرت سٶندٸرۋشٸلەردٸ قۇربان ەتكەن كٸم دەگەنسۇراققا جاۋاپ تابۋ ٷشٸن – ٶرتتٸ سٶندٸرۋ نەمەسە سٶندٸرمەۋ جەنە ەۆاكۋاتسييالاۋ تۋرالى كٸم شەشٸم قابىلداۋعا قۇقىلى ەكەن دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرۋ كەرەك. ەسكەريلەر دە, قۇتقارۋشىلار دا ول جەردە ينجەنەرلٸك وق-دەرٸلەردٸڭ, سونداي-اق دەتوناتورى سالىنباعان تروتيل شاشكالارىنىڭ ساقتالعانىنا سەنٸمدٸ بولعان. 2019 جىلى ارىستا جارىلعان ارتيللەرييالىق سناريادتار, زىمىراندار جەنە باسقاسى, ەسكەريلەردٸڭ سەندٸرۋٸنشە, مىنا قويمادا بولماعان. يە, ارىستان ەكەلٸنگەن بٸرنەشە توننا جارىلماعان, قاۋٸپسٸزدٸك تەكسەرۋدەن ٶتكەن ينجەنەرلٸك وق-دەرٸلەر بولدى. بٸراق, ينجەنەرلٸك جەنە ارتيللەرتيالىق وق-دەرٸلەر – ەكٸ بٶلەك.
ايتا كەتەتٸن جايت: دانييار ەشٸمباەۆتىڭ تەلەگرام-كانالىندا كٶرسەتكەندەي, 2020 جىلى سول كەزدەگٸ قورعانىس مينيسترٸ نۇرلان ەرمەكباەۆتىڭ بۇيرىعىنا سەيكەس, دەل سولقويمادان 2009 جىلىنان بەرٸ ساقتالىپ جاتقان, 500 توننادان استام ەڭ قاۋٸپتٸ رەاكتيۆتٸ جەنە ارتيللەرييالىق وق-دەرٸلەرٸ باسقا شالعايداعى قويماعا تاسىمالدادى. ولجاسالماسا, وسى جارىلىستىڭ سالدارى ەلدە-قايدا اۋىربولار ەدٸ. نەگە دەسەڭٸز: ساپەرلەردٸڭ ايتۋىنشا, تازالاۋ نەتيجەسٸندە ەڭ الىس قاشىقتىققا ۇشقان فراگمەنتتەر 200-400 مەتر قاشىقتىقتا تابىلدى. ال ارتيللەرييالىق جەنە رەاكتيۆتٸك وق-دەرٸلەر بولسا, فراگمەنتتەردٸڭ ۇشۋ قاشىقتىعى 15 كيلومەترگە دەيٸن جەتۋ مٷمكٸن بولاتىن ەدٸ.
بۇل پارادوكستاي كٶرٸنۋٸ مٷمكٸن, بٸراق ٸشٸنە وق-دەرٸلەر دە كٸرەتٸن پايدالانىلمايتىن ەسكەري مٷلٸك قازاقستاننىڭ قورعانىس مينيسترلٸگٸنٸڭ مەنشٸگٸ بولىپ تابىلمايدى. مەملەكەتتٸڭ ەسكەري بلوكتى قايتا-قايتا قۇرىلىمداۋى جەنە رەفورمالاۋى اقىر سوڭىندا ارمييانىڭ مٷلكٸنە يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸنە باعىناتىن «قازتەحنولوگييالار» اق-ى, «قازارنايىەكسپورت» رمك سەكٸلدٸ كومپانييالاردىڭ يەلٸك ەتۋٸنە سوقتىردى.
جامبىل وبلىسى سەكٸلدٸ قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ جىلدارىندا بولعان ونشاقتى تراگەدييا وسى كومپانييالارداعى بىلىقتان باستاۋ الادى. بۇل كومپانييالارعا ەسكەريلەر ەش ىقپال ەتە المايدى. وسىندايتج-لاردان كەيٸن ەشكەرەلەنگەن بۇزۋشىلىقتار قاتارىندا – قاۋٸپسٸزدٸك تەحنيكاسىن ەلەمەۋ, وق-دەرٸلەردٸ بٶلشەكتەۋ ٷشٸن ەلدەبٸر كوررۋپتسييالىق سحەمالارمەن ساتىپ الىنعان جارامسىز جابدىقتاردى پايدالانۋ, ەسكەري مٷلٸكتٸ ۋتيليزاتسييالاۋعا كٶشەدەگٸ كەزدەيسوق ادامداردى, تٸپتٸقايىرشى-قاڭعىباس, بەلگٸلٸ ورنى-مەكەنٸ جوق ادامداردى جۇمىلدىرۋ سەكٸلدٸ سوراقى تٸرلٸكتەر كەزدەسەدٸ. ەندەشە بۇل ييدم-گە باعىناتىن كومپانييالارداعى بىلىقتىڭ بٸر ۇشى سەكٸلدٸ كٶرٸنەدٸ.
ونىڭ ٷستٸنە, مىسالى, قولدانىس مەرزٸمٸ بٸتكەن وق-دەرٸلەردٸ كەدەگە جاراتۋمەن اينالىساتىن «قازتەحنولوگييالار» اق-ى بٸرنەشە جىلدان بەرٸ جۇمىسسىز بوس قاڭتارىلىپ تۇردى, ياعني قىزمەتكەرلەرٸ جالاقىسىز وتىردى. مۇنداي جاعدايدا كادرلىق قۇرامنىڭ دەگراداتسيياعا ۇشىراۋى, كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸن جوعالتۋى – ەبدەن تابيعي نەرسە.
قىنجىلتاتىنى سول, مۇنىڭ بەرٸ اقىر سوڭىندا قايعىلى وقيعاعا سوقتىرادى. ەگەر بۇرىن جارىلىستاردان تەك «قازتەحنولوگييالار» اق-نىڭ قىزمەتكەرلەرٸ عانا زارداپشەكسە, ەندٸ ەسكەريلەر جەنە ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر وپات بولىپجاتىر.
بٸراق سٶزدٸڭ قورىتىندىسى: جامبىل وبلىسىندا بولعان اپات ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ەكٸگە بٶلۋ كەرەك سيياقتى. بٸرٸنشٸ – قويمادا وت شىققان ٷشٸن. ول – سول ەسكەري بٶلٸمنٸڭ ەسكەري قىزمەتشٸلەردٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸك ەكەنٸ ايدان انىق. بٸراق, ادام ٶمٸرلەر شىعىندارىنىڭ سەبەبٸ سوندا ەمەس. ٶيتكەنٸ, قازا تاپقانداردىڭ بەرٸ – دەل سول جەردە ٶرت سٶندٸرٸپ جٷرگەن قىزمەتشٸلەر. ازاماتتىق تۇرعىنداردىڭ بٸردە بٸر ادام مەرتبولماعان تٸپتٸ اۋرۋحاناعا دا جاتقىزىلماعان. ەسكەري ادامدار,سونىڭ ٸشٸندە ٶرت سٶندٸرۋشٸلەردٸڭ قازا تاپقاننىڭ سەبەبٸ – ولاردىڭ ەۆاكۋاتسييانىڭ ورنىنا ٶرت سٶندٸرۋٸن جالعاستىرىپ جاتقانى. ونداي شەشٸمگە ٶرت سٶندٸرۋ جۇمىسىنا باسشىلىق ەتەتٸن لاۋازىمدى تۇلعا جاۋاپتى. الايدا, ناقتى سول جەردە, سول جاعدايدا شەشٸم قالاي قابىلداندى, قازٸر ەشكٸم ايتالمايدى.
بۇل بٸرەۋدٸڭ قايعىلى قاتەسٸ بولسا دا, كٸنە ەمەس ەكەنٸ سٶزسٸز.
دەرەككٶزٸ: adyrna.kz
