Qazaqstanda ǵylym salasyna bólinetin qarjy birneshe ese artqanymen, onyń óndiris pen ekonomikaǵa berip otyrǵan naqty nátijesi áli de mardymsyz. Joǵary aýditorlyq palatanyń tóraǵasy Álihan Smaiylov Quryltaida jasaǵan baiandamasynda osy saladaǵy birqatar júieli máseleni atady, dep habarlaidy dalanews.kz.
Onyń dereginshe, 2022-2025 jyldary ǵylymdy qarjylandyrý kólemi 122 mlrd teńgeden 262 mlrd teńgege deiin ósken. Alaida ǵylymi shyǵyndardyń jalpy ishki ónimdegi úlesi josparlanǵan 1 paiyzǵa jetpei, nebári 0,16 paiyzdy quraǵan.
«Qarjylandyrý kólemi ulǵaiǵanymen, tiisti tehnologiialyq nátije bolǵan joq. Bul ǵylymnyń memleketke táýeldi ekenin jáne biznes tarapynan suranystyń jetkiliksizdigin kórsetedi», – dedi Álihan Smaiylov.
Memlekettik biýdjetten bólinetin qarajattyń úlesi 55 paiyzdan 82 paiyzǵa deiin artqan. Al tájiribelik-konstrýktorlyq ázirlemelerdiń úlesi kerisinshe 13 paiyzdan 5 paiyzǵa deiin tómendegen.
Buǵan deiin Prezident Qasym-Jomart Toqaev ta ǵylymǵa qomaqty qarjy bólingenimen, onyń halyqqa tigizip otyrǵan naqty paidasy baiqalmaitynyn synǵa alǵan edi.
«Ózimizdi aldaýdyń ne qajeti bar? Ǵylym bar siiaqty, biraq onyń naqty paidasyn kórmei otyrmyz. Maǵan úsh myńnan astam qoldanbaly ǵylymi jobanyń tek 193-i ǵana kommertsiialandyrýǵa laiyq dep tanylǵany, al naryqqa bar-joǵy 29 joba shyqqany baiandaldy. Ókinishke qarai, indýstriiaǵa áseri, qaitarymy óte az», – degen edi Memleket basshysy.
Aýdit ǵylym salasyndaǵy memlekettik saiasattyń turaqsyz ekenin de kórsetken. 2021–2025 jyldary qoldanysta bolǵan tórt baǵdarlamalyq qujattyń úsheýi merziminen buryn toqtatylǵan. Ǵylymi zertteýlerge jumsalatyn shyǵyndardyń JIÓ-degi josparly úlesi 2 paiyzdan 0,5 paiyzǵa, al zertteýshiler sanynyń ósý kórsetkishi 50 paiyzdan 7 paiyzǵa deiin qysqartylǵan.
«Ǵylym jónindegi ulttyq baiandama is júzinde toqtatylǵan. Al Ǵylym akademiiasynyń materialdaryn jáne forsaittyq zertteýlerdi mindetti túrde qaraý jáne iske asyrý tetigi joq», – dedi Joǵary aýditorlyq palata tóraǵasy.
Ǵylymi zertteýlerdiń basym baǵyttaryn aiqyndaýda da kemshilikter anyqtalǵan. 2025–2027 jyldarǵa jeti basymdyq pen 153 mamandandyrylǵan baǵyt bekitilgen. Smaiylovtyń pikirinshe, baǵyttardyń tym kóp bolýy kez kelgen zertteýdi basym joba retinde usynýǵa múmkindik beredi.
«Basymdyqtardyń máni – mindetterdi naqty irikteý. Óitkeni memlekettiń olarǵa jumsaityn resýrstary shekteýli», – dedi ol.
Joǵary aýditorlyq palata ǵylymi-tehnikalyq tapsyrmalardyń mazmunyna da nazar aýdarǵan. Mundai qujattarda kútiletin nátije, ony tekserý talaptary jáne óndiriske engizý joldary anyq jazylýǵa tiis. Biraq keibir tapsyrmada bul talaptar tolyq kórsetilmegen.
«Ǵylymi-tehnikalyq tapsyrma túpkilikti nátijeni, tekserý parametrlerin jáne engizý tetikterin qamtityn naqty basqarý tapsyrmasy bolýy kerek. Alaida birqatar jaǵdaida tapsyrmalar jalpylama ázirlenip, nátijesi men ony baǵalaý ólshemderi jetkilikti deńgeide naqtylanbaǵan», – dedi Smaiylov.
Aýdit qorytyndysynda 2023–2025 jyldary bekitilgen 393 ǵylymi-tehnikalyq tapsyrmanyń 149-y oryndalmaǵany belgili boldy. Bul jobalarǵa jalpy kólemi 67 mlrd teńge qarastyrylǵan.
Sonymen qatar 2025 jylǵy aýditten keiin saladaǵy birqatar máseleni retteý jumystary bastalǵan. Úkimetke segiz usynym, al tekserilgen mekemelerge 88 tapsyrma berilgen. Qazir olardyń jartysynan astamy oryndalǵan.
