Jyl saiyn jaz mezgili myńdaǵan qazaqstandyq túlek úshin úmit pen úreidiń, arman men alańnyń toǵysqan shaǵyna ainalady. Ulttyq biryńǵai testileý aiaqtalǵan soń talapkerlerdi taǵy bir mańyzdy kezeń - memlekettik grant konkýrsy kútedi. Bir qaraǵanda bul bilim jarysy sekildi kóringenimen, onyń astarynda jasóspirimderdiń psihologiialyq densaýlyǵyna áser etetin kúrdeli másele jatyr.
Búginde kóptegen talapkerler úshin grant tek tegin bilim alý múmkindigi emes. Ol-ata-ananyń senimi, qoǵamnyń baǵasy, birneshe jyldyq eńbektiń nátijesi, tipti bolashaq taǵdyrdyń ólshemi retinde qabyldanady. Sondyqtan «grantqa túse almai qalsam ne bolady?» degen suraq kóptegen jastyń sanasyn mazalaidy.
Sandar sóileidi
Qazaqstanda joǵary bilimge suranys jyl saiyn artyp keledi. 2025-2026 oqý jylyna memleket tarapynan 77 myńnan astam bilim granty bólingenimen, joǵary oqý oryndaryna túsýge niet bildiretin talapkerler sany budan áldeqaida kóp.
Keibir mamandyqtar boiynsha básekelestik erekshe joǵary. Mysaly, stomatologiia, halyqaralyq qatynastar, psihologiia, aýdarma isi siiaqty baǵyttarda bir orynǵa birneshe talapkerden keledi. Mundai jaǵdaida jastar arasynda alańdaýshylyqtyń artýy zańdy qubylys.
Alaida másele tek konkýrsta emes. Psihologtardyń aitýynsha, kóptegen túlek óz qundylyǵyn jinaǵan balymen ólshei bastaidy. Grant alsa - jeńimpaz, al ala almasa - jeńilgen adam retinde qabyldaidy. Bul qaýipti psihologiialyq qatelik.
Ár ekinshi talapker kúizeliske shaldyǵady
Ǵylymi zertteýler emtihan aldyndaǵy mazasyzdyqtyń álemdik deńgeide keń taralǵanyn kórsetedi. Sarapshylardyń málimetinshe, stýdentter arasyndaǵy emtihandyq mazasyzdyq deńgeii 41-55 paiyz aralyǵynda. Basqasha aitqanda, aýditoriiada otyrǵan árbir ekinshi talapker qatty psihologiialyq qysym sezinýi múmkin.
Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy jasóspirimder arasyndaǵy mazasyzdyq pen depressiiany eń ózekti máselelerdiń biri retinde qarastyrady. Uiym deregine sáikes, álemdegi ár jetinshi jasóspirim psihikalyq densaýlyqqa qatysty qiyndyqtarǵa tap bolady.
Al halyqaralyq zertteýler akademiialyq qysymnyń joǵary bolýy jasóspirimderde úreidiń, emotsionaldyq kúizelistiń jáne depressiialyq belgilerdiń artýyna áser etetinin dáleldegen.
Grant qysymynyń úsh qyry
Psihologtar talapkerler bastan keshiretin kúizelisti úsh negizgi faktorǵa bóledi.
Birinshisi – jeke qysym
Kóptegen jastar ózin jinaǵan balymen baǵalai bastaidy. «Basqalar menen jaqsy» degen oi adamnyń ózine degen senimin álsiretedi.
Ekinshisi – otbasylyq qysym
Kóp jaǵdaida ata-analar balasyna jaqsylyq tileidi. Alaida «grant alýyń kerek», «búkil úmitimiz sende» degen sózder keide qoldaý emes, qosymsha júkke ainalady. Jasóspirim ózin otbasynyń úmitin aqtaýǵa mindetti adam retinde sezinedi.
Úshinshisi – áleýmettik qysym
Áleýmettik jelilerde grant iegerleriniń qýanyshty jazbalary, quttyqtaýlar men jetistik oqiǵalary úzdiksiz jariialanyp jatady. Al grant uta almaǵan talapkerler ózin ózgelermen salystyryp, psihologiialyq turǵydan aýyr kúi keshýi múmkin.
Maman ne deidi?
Psihologiia salasyndaǵy zertteýler jasóspirimderdiń psihikalyq densaýlyǵyna áser etetin negizgi faktorlardyń qatarynda oqý júktemesi, áleýmettik qysym jáne otbasyndaǵy emotsionaldyq ahýal turǵanyn kórsetedi.
Mamandardyń pikirinshe, azdaǵan alańdaýshylyq adamnyń jaýapkershiligin arttyryp, áreket etýge yntalandyrady. Biraq qysym shamadan tys kúsheigen kezde mi aqparatty qabyldaýdy qiyndatady, este saqtaý qabileti tómendeidi, uiqy buzylady jáne adamnyń emotsiialyq turaqtylyǵy álsireidi.
Sondyqtan psihologtar emtihanǵa daiyndyq kezinde tek bilimge ǵana emes, psihologiialyq saýlyqqa da kóńil bólý qajet ekenin aitady.
Grant - taǵdyr emes
Ókinishke qarai, qoǵamda «grantqa túspeseń, bolashaǵyń joq» degen qate túsinik áli de kezdesedi. Shyn máninde, grant - maqsat emes, maqsatqa jetýdiń bir joly ǵana.
Búginde talapkerler úshin balama múmkindikter az emes. Ýniversitetterdiń ishki granttary, oqý barysynda memlekettik grantqa aýysý múmkindigi, óńirlik baǵdarlamalar men túrli bilim berý qorlary jumys isteidi. Kóptegen stýdentter alǵashqy jyly aqyly bólimde oqyp, keiin jaqsy úlgerimi arqyly grant iegeri atanýda.
Tarihta da, qazirgi qoǵamda da grantsyz bilim alyp, úlken jetistikke jetken adamdar az emes. Adamnyń bolashaǵyn bir ǵana emtihan nátijesi anyqtai almaidy.
Qorytyndy
Grant konkýrsy - ómir jolyndaǵy mańyzdy beles. Biraq ol adamnyń qabiletin, minezin nemese bolashaqtaǵy ornyn tolyq anyqtaityn ólshem emes.
Jyl saiyn myńdaǵan talapker óz taǵdyryn birneshe sanǵa syiǵyzýǵa tyrysady. Alaida ball - adamnyń baǵasy emes. Ol tek belgili bir sáttegi nátije ǵana.
Sondyqtan jastarǵa eń aldymen óz densaýlyǵyn, psihologiialyq turaqtylyǵyn jáne ózine degen senimin saqtaý mańyzdy. Al ata-analar men qoǵam talapkerden minsiz nátije kútýden buryn, oǵan qoldaý kórsetýdi úirenýi kerek.
Óitkeni grant utyp alý - jetistik. Biraq qandai jaǵdai bolsa da alǵa umtylýdy jalǵastyrý - odan da úlken jetistik.
Avtor: Aqbota Toiǵanbek
