Shyǵys Qazaqstan óńirindegi eki iri joǵary oqý orny – D. Serikbaev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan tehnikalyq ýniversiteti men Sársen Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan ýniversiteti elimizde ǵylym men innovatsiiany damytý jolynda tyń bastamalarymen jáne naqty jetistikterimen erekshelenip otyr,- dep habarlaidy Dalanews.kz
Bul oqý oryndarynda ǵylymǵa bólinetin qarjy kólemi artyp, jas zertteýshilerge arnalǵan baǵdarlamalar júzege asyp, halyqaralyq jobalarǵa belsendi qatysý arqyly ǵylymi áleýet jyl saiyn jańa deńgeige kóterilýde.
ShQTÝ – innovatsiialyq serpinniń jańa ortalyǵy
D. Serikbaev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan tehnikalyq ýniversitetinde (ShQTÝ) ǵylym men innovatsiiany damytý belsendi júrgizilip jatyr. Sońǵy eki jylda ǵylymi zertteýlerdi qarjylandyrý kólemi úsh esege artyp, búginde ýniversitet biýdjetiniń úshten birin quraidy.
Búgingi tańda ýniversitet memlekettik baǵdarlamalar, halyqaralyq bastamalar jáne kásiporyndardyń tapsyrysy boiynsha júzege asyrylatyn 250 jobamen jumys istep jatyr. Basym baǵyttarǵa energetika, kólik, tsifrlyq tehnologiialar, ekologiia, agroónerkásiptik keshen men meditsina salalary kiredi.
Jas ǵalymdardy qoldaýǵa erekshe nazar aýdarylǵan. Olardyń jobalarynyń sany eki esege artty. «Jas ǵalym» baǵdarlamasy aiasynda 32 ǵylymi zertteý júzege asyrylýda. Sonymen qatar eki oqytýshy «JOO-nyń úzdik oqytýshysy – 2024» baiqaýynda jeńiske jetti. Al 14 jas ǵalym jeńildetilgen nesie baǵdarlamasy arqyly óz baspanasyna qol jetkizdi.
2024 jyldyń 1 qyrkúieginen bastap Qazaqstannyń jeti ýniversitetinde, sonyń ishinde ShQTÝ-da indýstriialyq PhD daiyndaýdyń pilottyq baǵdarlamasy iske qosyldy. Biyl tehnikalyq baǵyttar boiynsha 15 maman doktorantýraǵa qabyldandy.
"Arasynda Ulttyq iadrolyq ortalyq (Kýrchatov qalasy), «ÚMZ» AQ, «Qaztsink» JShS, Óskemen JEO siiaqty iri kásiporyndardyń qyzmetkerleri bar. Bul ǵylym men óndiristiń ózara bailanysyn kúsheitedi", – dedi oblys ákiminiń orynbasary Erbol Nurǵaliev.
Ýniversitet injenerlik bilim berýdiń ulttyq modelin ázirledi, munda óndiristik sektor basty ról atqarady. Kásiporyndar ǵylymi zertteýler júrgizýge alań usynady, zerthanalarǵa investitsiia quiady, bilim berý baǵdarlamalaryn qoldaidy. Osylaisha stýdentter tek teoriialyq bilim alyp qana qoimai, zamanaýi qural-jabdyqpen jumys isteý daǵdylaryn da meńgeredi.
ShQTÝ – Ortalyq Aziiadaǵy injenerlik bilim berýdi reformalaý jónindegi halyqaralyq bastamanyń qatysýshysy. Osy jobanyń aiasynda EKTU CDIO Fab Lab sheberhanasy qurylyp, stýdentter injenerlik sheshimder ázirlep jatyr.
"Ýniversitet ǵylymi ortalyqtar men kásiporyndarmen birlesip meditsinalyq innovatsiialyq klaster qurýda. Munda travmatologiia jáne ortopediiaǵa arnalǵan bioúilesimdi implanttar, onkologiialyq naýqastarǵa arnalǵan jeke implanttar men olardy ornatýǵa arnalǵan quraldar boiynsha zertteýler júrgiziledi", – deidi Erbol Nurǵaliev.
2017 jyldan beri ShQTÝ-daǵy 750 m² aýmaqta ǵylymi-óndiristik keshen jumys isteidi, ol 148 tehnikamen jabdyqtalǵan. 20-dan astam titan implant túrin óndirý tehnologiialary ázirlenip, mamandar olarmen jumys isteýge úiretildi.
Ulttyq travmatologiia jáne ortopediia ortalyǵymen birlese otyryp, alty túrli implant túri ázirlendi. Qazirgi kezde 91 ota jasalyp, onyń ishinde 25 omyrtqaaralyq keidj jáne 20 jambas plastinasy ornatylǵan. Taǵy tórt jańa ónim klinikalyq synaqtan ótýde.
Qazaqstannyń onkologiia jáne radiologiia institýtymen birge onkologiialyq naýqastardy emdeýge arnalǵan titan untaǵynan jasalǵan jeke implanttar ázirlenýde. Sonymen qatar olardy ornatýǵa arnalǵan quraldardy jasaý boiynsha da jumys bastaldy.
"ShQTÝ halyqaralyq bastamalarǵa belsendi qatysýda. Ýniversitet turaqty damý boiynsha bilim berý baǵdarlamalaryn ázirleýge baǵyttalǵan CirculEC jobasyn úilestiredi. Bul jobaǵa Ortalyq Aziia men Eýropanyń 15 qatysýshysy tartylǵan", – dedi Erbol Nurǵaliev.
Ótken jyly ýniversitet Portý politehnikalyq institýty jetekshilik etetin Edu-Fusion Network for Sustainable Growth jobasyn jeńip aldy. Sondai-aq ShQTÝ Ortalyq Aziiadaǵy kásiptik bilim berýdi damytýǵa baǵyttalǵan PECA baǵdarlamasyna qatysýda.
Osy jyly Tájikstanmen birlesip ýniversitettik zertteýlerdi ilgeriletý jobasy bastalmaq. Sonymen qatar ýniversitet B5+1 platformasy aiasynda júzege asyrylyp jatqan Ortalyq Aziia iskerlik uiymyn qurýǵa arnalǵan zertteý jumystarynyń úilestirýshisi atandy. Bul joba Tashkenttegi Vestminster halyqaralyq ýniversitetimen jáne Halyqaralyq jeke kásipkerlikti qoldaý ortalyǵymen (CIPE) birlesip júzege asyrylýda.
Amanzholov University – ǵylym men jańashyldyqtyń ordasy
Sársen Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan ýniversiteti jas ǵalymdardy qoldaýda elimizdegi úzdik bilim ordalarynyń qatarynda. El Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev ǵylymdy damytýdy – memlekettik saiasattyń basym baǵyttarynyń biri retinde atap ótip, jas zertteýshilerge jan-jaqty qoldaý kórsetý týraly naqty tapsyrmalar bergen bolatyn. Bul baǵytta atqarylyp jatqan jumystar nátijeli ekenin ýniversitet tájiribesinen kórýge bolady.
2023 jyldyń jeltoqsan aiynda Ǵylym jáne joǵary bilim ministrligi men «Otbasy bank» AQ birlesip jas ǵalymdardy baspanamen qamtamasyz etýge arnalǵan turǵyn úi baǵdarlamasyn iske qosty. Baǵdarlamaǵa ǵylymi nemese ǵylymi-tehnikalyq qyzmetpen ainalysatyn, magistr dárejesi bar, ǵylymi-zertteý salasynda keminde 3 jyl eńbek ótili bar jáne turǵyn úige muqtaj jas ǵalymdar qatysa alady.
2023-2024 jyldary atalǵan baǵdarlamanyń arqasynda Amanzholov University-diń birqatar ǵalymdary – Nurtóleý Maǵazov, Merýert Máýlet, Didar Seiitjan, Perasyl Janimhan jáne Ásel Jylqashinova óz páterlerine qol jetkizdi. Al 2025 jylǵa 12-den astam ótinish berilgen.
"Ýniversitet ǵylymi jobalar men baǵdarlamalar boiynsha granttyq qarjylandyrý konkýrstaryna belsendi qatysyp keledi. 2018 jyldan bastap 2024 jylǵa deiin ǵylymi jobalar sany 5-ten 164-ke deiin artqan. Ǵylymǵa bólingen qarjy kólemi 110 mln teńgeden 4,2 mlrd teńgege deiin ósti. 2024-2026 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamalyq-maqsatty qarjylandyrý aiasynda eki joba jeńip alynyp, 656 mln teńge kóleminde qoldaý kórsetildi", – dedi oblys ákiminiń orynbasary Erbol Nurǵaliev.
2023 jyly kommertsiialandyrýǵa baǵyttalǵan ǵylymi jobalar boiynsha ýniversitet ǵalymdary 438,4 mln teńge kóleminde qarjylandyrý utyp aldy. Onyń ishinde erekshe atap ótýge bolatyn joba – Dosym Erbolatuly jetekshilik etetin «Arnaiy bilim berýdi qajet etetin balalarǵa psihologiialyq-pedagogikalyq qoldaý kórsetý boiynsha quzyret ortalyǵy». Bul ortalyq túrli tehnikalyq quraldar men ádistemeler arqyly erekshe balalardyń damýyna septigin tigizedi.
Sondai-aq Tilek Qýanyshbekov basshylyq etetin joba – sý resýrstaryn tazartýǵa arnalǵan kompozittik súzgi materialdaryn óndirý tehnologiiasyn kommertsiialandyrý – elimizdegi jáne halyqaralyq deńgeidegi ekologiialyq máselelerge jaýap beretin mańyzy zor bastama.
"Byltyr jas ǵalymdardyń zertteýlerin júzege asyrýǵa arnalǵan ǵylymi jabdyqtar satyp alýǵa 462,74 mln teńge bólindi. Ýniversitette 8D015 jáne 8D053 baǵyttary boiynsha eki dissertatsiialyq keńes jumys isteidi. Doktoranttar sany 7-den 135-ke deiin artty. 8D053 baǵyty boiynsha 7 jas zertteýshi PhD dárejesin qorǵap shyqty. Amanzholov University-de jas zertteýshilerdi yntalandyrý maqsatynda birqatar konkýrstar ótkiziledi. Olar – stýdentterdiń ǵylymi-zertteý belsendiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan J. Ýáliev atyndaǵy stipendiia, belsendi jas zertteýshilerdi qoldaýǵa arnalǵan «Úzdik jas ǵalym» baiqaýy,. «Start Up Amanzholov University» kásipkerlik daǵdylardy damytý jáne jobalardy iske asyrý alańy, stýdentterdiń ǵylymi izdenisin qoldaityn «Úzdik stýdent», «Úzdik stýdenttik ǵylymi úiirme» siiaqty baiqaýlar, – dedi oblys ákiminiń orynbasary.
Sondai-aq ýniversitet basshylyǵy jyl saiyn ǵylymi issaparlarǵa, olimpiadalarǵa, jarystarǵa jáne konferentsiialarǵa 30 mln teńge kóleminde qarjy bóledi. Jas ǵalymdar «Jas ǵalym» jobasy aiasynda ǵylymi jobalardy júzege asyryp, 10 jas zertteýshi grant iegeri atandy.
2024 jyly ýniversitettiń 5 jas ǵalymy «JOO úzdik oqytýshysy» atansa, 45 jas maman Erasmus+, «Bolashaq» jáne basqa da halyqaralyq baǵdarlamalar arqyly sheteldik taǵylymdamalardan ótti.
Sársen Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan ýniversiteti jas ǵalymdarǵa ǵylymi jáne materialdyq qoldaýdy júieli túrde júrgizip keledi. Ýniversitet basshylyǵynyń strategiialyq baǵyty – ǵylymdy damytý arqyly elimizdiń bolashaǵyn qalyptastyrý. Jas zertteýshilerge jasalyp otyrǵan osyndai jan-jaqty qoldaý – ǵylym kókjiegin keńeitetin jarqyn jol.
