Aon zertteý institýtynyń júrgizgen jahandyq zertteýine sáikes, sońǵy úsh jyl ishinde geosaiasi turaqsyzdyq bizneske tónetin qaýipter tiziminde jyldam kóterilip, aldyńǵy qatarǵa shyǵýda. Máselen, eger ol 2023 jyly 21-shi orynda bolsa, 2028 jylǵa qarai ol negizgi táýekelderdiń bestigine kiredi dep boljanady. Bul týraly Telegram-daǵy Tengenomika arnasynyń avtory Rýslan Sultanov aitady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Asa úlken alańdaýshylyq Eýropada, Taiaý Shyǵysta jáne Afrikada tirkelgen, onda atalǵan qaýip deńgeii úshinshi orynǵa kóterilgen. Aziia-Tynyq muhity aimaǵynda jáne Soltústik Amerikada da qaýip kúsheiip, úzdik bestikke jetti.
Mamannyń aitýynsha, Qazaqstan úshin geosaiasi týrbýlenttilik abstraktiliden shynaiy qaýipke ainalýda. Atap aitqanda:
- Kólik jáne logistika. Qazaqstan ózin negizgi tranzittik kópir retinde tanytady, alaida óńirdegi turaqsyzdyq "Qytai – Eýropa" jáne "Soltústik – Ońtústik" dálizderin buzyp, shyǵyndardy ulǵaityp, básekege qabilettilikti tómendetýi múmkin.
- Sanktsiialyq táýekelder. Qazaqstan Resei, Qytai jáne EO arasyndaǵy tepe-teńdikti saqtaýda mańyzdy ról atqarady. Sanktsiia rejimderin qatańdatý saýda men qarjylyq esep-aiyrysýlardy kúrdelendirip, shyǵyndy ulaitýda.
- Investitsiialar. Qazaqstan basqa damýshy naryqtarmen kapitalǵa talasyp, básekelesedi jáne geosaiasi dúdamaldylyqtyń artýy investorlar úshin qosymsha kepildikterdi talap etedi.
- Energetika. Kez kelgen syrtqy saiasi kúizelister biýdjettiń negizgi kiris kózi bolyp tabylatyn munai, gaz jáne ýran baǵasyna birden áser etedi.
- Áleýmettik sezimtaldyq. Logistika men shikizattyń qymbattaýy infliatsiiany jedeldetedi.
"Osy jaǵynan alǵanda, Qazaqstan úshin geosaiasi táýekelder damýshy júieli faktorǵa ainalýda. Turaqtylyq úsh qadamdy qajet etedi: naryqtar men jetkizilim joldaryn ártaraptandyrý, jergilikti óndiristerden bastap adami kapitalǵa deiingi ósimniń ishki draiverlerin nyǵaitý jáne jyldam áreket etý úshin rezervter qurý. Birinshi bolyp týyndaǵan jaǵdaiǵa kim beiimdele alada, solar syrtqy týrbýlenttilikti uzaq merzimdi ósim múmkindikterine ainaldyra alady", - deidi ekonomist.
