Mamandardyń paiymdaýynsha, elimizde qýat kózin únemdeý isini kún tártibine shyǵýyna iri kásiporyndardaǵy qural-jabdyqtardyń eskirý men halyqtyń qýat kózin ysyrapsyz paidalanylýy sebep bolǵanyn alǵa tartýda.
Búginde osy máseleniń aldyn-alý úshin energetikter túrli joldardy qarastyrýda. Energotiimdilik jáne taza ónerkásip ortalyǵynyń mamandary Almaty qalasyndaǵy úlken ǵimarattar jaryq energiiasyn 20-25 paiyzǵa artyq paidalanatynyn anyqtady. Jalpy, bul jalǵyz Almatydaǵy jaǵdai emes. Elimizdiń barlyq óńirinde kezdesetin jait desek bolady. Bizder ysyrapsyz ketip jatqan elektr qýatyna tiisti deńgeide baǵalap, esep júrgizýdi úirenimýimiz kerek. Iaǵni, energiia aýditi júrgizgen jón.
Búginde elimizde energiia aýditi júrgizetin mamandar tapshy. Al, bir ǵimaratqa ketetin jaryq shyǵynyn eseptep shyǵý úshin biraz ýakyt kerek.
Búginde «AlmatyEnergoSbyt» JShS-i qýat kózin elimizdiń Batys Shyǵys aimaǵynyń óndirýshilerinen, Ortalyq Aziia elderinen, Jambyl GRES-inen satyp alady. Jaz ailarynda Jambyl GRES-i sý tapshylyǵyna orai elektr energiiasyn óndirý isi qiyndai túsetini jasyryn emes.
Osyǵan deiin Qazaqstan qýat kózin paidalaný jaǵynan TMD elderiniń ishinde Resei men Ýkrainadan keiingi úshinshi oryndy ielenip kelegen edi. Resei men Ýkrainanyń arasyndaǵy qaqtyǵystan keiin Qazaqstan Reseiden keiingi ekinshi orynǵa kóterilgeni anyq. Óitkeni sońǵy ailarda Resei Ýkrainanyń energteikalyq nysandaryn zymyrandarmen atqylap, olardyń 50-60 paiyzyn isten shyǵarǵady.
Búgide Qazaqstanǵa qosymsha elektr stansylaryn salýdan ózge amal joq. Alaida taǵy bir qosymsha, ári jalpyǵa ortaq, tiimdi amaldyń biri jaryq únemdeýshi shamdardy qoldanýdy el azamattary kúndelikti ómirde ádetke ainaldyrý kerek. Búginde Almatynyń barlyq mekemeleri energiia únemdeýshi shamdarǵa kóshiriledi. Kez kelgen adam qalamyzdyń kóshelerinde qýat únemdeitin shamdar ornatylǵan kóre alady.
2007 jyly elimizde «Energiia únemdeý baǵdarlamasy» qabyldanǵan bolatyn. Osyǵan orai, alǵashqy bolyp ońtústik astanamyzdyń ǵimarattar energiia únemdeitin shamdarǵa kóshken-di. Nátijesinde, ár jyldyń qorytyndysymen salystyrǵanda 494 myń kVt/saǵ jaryq az jumsalǵan.
– Bizdiń Qazaqstanda elektr energiiasyn únemdeýshi zattardyń biri jaryq únemdeýshi shamdar. Bul shamdardyń osyǵan deiingi shamnan aiyrmashylyǵy 5 ese az qýat jumsap, 8 ese artyq qyzmet etedi. Menińshe, bul Qazaqstan úshin óte tiimdi baǵyt. Sebebi, elimizde elektr qýatynyń jetispeýshiligi barshamyzǵa málim. Bizdiń paidalanyp kele jatqanymyzǵa on jylǵa taiap qaldy. Degenmen, onyń liýmitsentti, sýyq jáne aq tústi degen túrleri bar. Liýmitsentti shamnyń kózge ziiany da bar. Tutynýshylardyń kún saiyn kóbeiip kele jatqany bul shamnyń sapasynyń joǵary, ári tiimdi ekenin kórsetedi. Al, sapasy jaqsy, biraq daǵdarystyń áserinen óz sapasyn da joǵalta bastaǵandai, – deidi «Eska Bazis» qurylys kompaniiasynyn injener-energetigi Bolat Satylǵanov.
Mamandardyń aitýynsha, bul shamdar elimizge Germaniia, Túrkiia, Qytai elderinen keledi. Sapaly, baǵasy da júieli bolǵandyqtan halyqtyń deni qalamyzdaǵy túriktiń «Teksan» dúkeninen alady.
Túrik shamdary 520-650 teńge, Germaniia shamdary 1000-1200 teńge bolsa, Qytaidan keletin shamdar 350-400 teńgeni quraidy.
Al, úiimizdegi kádimgi shamnyń quny 50-60 teńge bolǵanymen, 5-6 ese shyǵynǵa batyrady. Qaladaǵy tek úlken ǵimarattar ǵana emes, qarapaiym turǵyndar da osy únemdeýshi shamdy paidalansa nur ústi ne nur bolar edi. Sebebi, qazirgi ýaqytta kommýnaldyk kyzmet usynýshy mekemeler tarapynan shyǵyndy azaitýǵa bailanysty birqatar sharalar júzege asyrylyp jatyr.
