Eńbekshiqazaq aýdanynda qarqyndy alma baqtarynyń kólemi 2 myń gektardan asty
Eńbekshiqazaq aýdandyq ákimdiginiń aitýynsha, qysqa merzim ishinde «Alma Mater Fields» JShS óz tájiribesinde qarqyndy baq ósirýdiń tiimdiligin kórsetti. Seriktestik baqtary Ashysai, Taýsúgir, Qyzylsharyq aýyldarynda ornalasqan.
Máselen, Qyzylsharyq aýylynda ornalasqan baqta alma 2017 jyly otyrǵyzyla bastady. «Gala», «Golden Delishes», «Grenni Smit», «Fýdji» jáne basqa da joǵarǵy sorty kóshetter tez jersindi. 126 gektar alqaptaǵy jas alma baǵy arnaiy tormen qaptalǵan. Bul tor aǵashtardyń jemisterin qustardan, burshaqtan qorǵap turady, sol siiaqty ystyqtan da qorǵaityn múmkindigi bar. Baqtaǵy almalardyń otyrǵyzylǵanyna 3-4 jyl bolǵan. Ótken jyly baq ósirýshiler ár gektarynan 40 tonnaǵa jýyq tonna alma aldy.
– Bir gektarda 4200 alma kósheti ósip tur. Olardyń biiktigi 3,5 metrge jetedi. Jemis aǵashtarynyń aralyǵy 80 sm. Bul - intensivti baqtyń sipattarynyń biri. Aǵashtar arasyndaǵy aralyq olardyń nyǵaiyp, ósýine múmkindik beredi. Bul bir jaǵynan jer ýchaskesin únemdi paidalanýǵa, ekinshi jaǵynan mol ónim alýǵa jaǵdai jasaidy, – deidi sharýashylyq basqarýshysy Rashid Atambai.
Onyń aitýynsha, baqta tamshylatyp sýarý tehnologiiasy qoldanylady. Ár aǵashqa kúnine 12 litr sý jumsalady. Barlyǵy avtomatty qurylǵylarmen júielenedi, ony bir ǵana adam basqarady. Taǵy úsh adam sýarý qubyrlarynyń qoqysqa, topyraqqa tolyp qalmaýyn qadalap otyrady.
Alma aǵashtarǵa mineraldy tyńaitqyshtar qoldanylady, bul óz kezeginde olardy ziiankesterden qorǵaýǵa yqpal etedi. Bul jumysqa Polshadan arnaiy oqyp kelgen agronom Jumash Erketań jaýap beredi. Baq ósirýdiń ozyq tehnologiiasynyń ereksheligin meńgergen maman sheteldik mamandarmen tájiribe almasyp, biliktiligin shyńdap otyrady, sóitip otandyq baq sharýashylyǵyn damytýǵa óz úlesin qosyp keledi.
Kúzgi jiyn-terin jumystaryna jergilikti turǵyndardan 300-dei adam tartylady.
– Baq ósirý jumyspen qamtýǵa jaǵdai jasap otyr. Bul jerde qazan aiynyń ortasyna deiin isteimiz. Munda ár adam kúnine 800 kg alma jinaýy kerek. Ailyq jalaqymyz jaqsy, – deidi Qyzylsharyq aýlynyń turǵyny Jazira Qainarbaeva.
Ónim jinaýmen munda jumys aiaqtalmaidy, sondyqtan sharýashylyqta jyl boiy shamamen 80-dei adam jumys isteidi.
– Tor jinaýdyń ózi biraz ýaqytty alady. Jemis aǵashtarynyń artyq butaqtaryn qiiý da – mańyzdy is. Mundai jumystar kóktemge deiin jalǵasady. Sonymen birge baq aýmaǵynda eki jemis-jidek qoimasy bar. Ondaǵy 18 kamerada almany qysqy jáne jazǵy kezeńderde saqtaýǵa barlyq múmkindik jasalǵan, – dedi Rashid Atambaev.
Jalpy «Alma Mater Fields» JShS óziniń satylai damýyn 2017 jyldan bastady. Ótken 4 jyl ishinde kompaniia 490 ga jerge intensivti baq otyrǵyzdy, syiymdylyǵy 7200 tonnalyq 2 jemis saqtaityn qoima saldy, qýaty saǵatyna 1 myń litr bolatyn tikelei syǵymdaý arqyly shyryn shyǵaratyn óndiristi iske qosty. Qazirgi kezde jańa jemis qoimasynyń jobasy daiyndalyp jatyr. JShS-da 100-den astam turaqty jumys orny bar, sol siiaqty 500-den astam maýsymdyq jumys orny ashylǵan. Jobanyń jalpy quny – 12 mlrd. teńge.
Atap ótsek, Eńbekshiqazaq aýdanynda jemis-jidek alqaby – 7321 ga, shemishkeli-súiekti daqyldar – 6828 ga, sonyń ishinde alma baqtary – 6161 ga, onyń 2170 gektary – intensivti baq. 2020 jyly aýdandaǵy almanyń jalpy jiyny 49,5 myń tonna boldy, ondaǵy intensivti baqtan jinalǵany – 10 myń tonna, ortasha shyǵymdylyǵy – 74 ts/ga, intensivti baqtardyń ortasha ónimdiligi – 84ts/ga. Almanyń «Gala», «Fýdji», «Red Delishes», «Golden Delishes», «Djonaton», «Grenni Smit», «Aidared», «Djonagold», «Djonaprints» jáne t.b. sorttary ósiriledi. Aýdanda 35 myń tonna syiymdylyqty jemis-jidek jáne kókónis qoimasy bar.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetinshe, ótken jyldyń qorytyndysy boiynsha Almaty oblysynda baqtar kólemi 23,7 myń gektarǵa jetken, sonyń ishinde 2,8 myń ga – intensivti baq. Ótken jyly óńirde eski baqtardy jańartý esebinen 494,1 ga jańa baq otyrǵyzyldy, sonyń ishinde 257,6 ga – shemishkeli, onyń 211 gektary – intesivti baq, sol siiaqty 194 ga dándi jemis, 1,5 ga – jidek, 41 ga – júzim.
